III SO 10/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III SO 10/06

ZARZĄDZENIE

Dnia 16 maja 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Myszka

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 16 maja 2006 r.,

zażalenia D. D.

na zarządzenie Sądu Najwyższego z dnia 16 marca 2006 r., sygn. akt III SPP 17/06

w przedmiocie zwrotu skargi na przewlekłość postępowania Sądu Apelacyjnego we

W. zarządza zwrot zażalenia na podstawie art. 130 § 5 k.p.c. w

związku z art. 871 k.p.c.

Uzasadnienie

W dniu 29 marca 2006 r. skarżący D. D. wniósł do Sądu Najwyższego

zażalenie na zarządzenie Sądu Najwyższego z dnia 16 marca 2006 r. w

przedmiocie zwrotu skargi na przewlekłość postępowania prowadzonego przez Sąd

Apelacyjny we W. w sprawie o sygn. akt I Acz …/05 w przedmiocie zwolnienia od

kosztów sądowych.

Wnoszący zażalenie wywodził, że skarga na przewlekłość jest pismem

procesowym o charakterze inicjującym postępowanie, a działanie sądu podjęte na

skutek

wpływu

takiego

pisma

ma

zawsze

charakter

„procedowania

pierwszoinstancyjnego”. Ponadto z uwagi na elementy konstrukcyjne określone w

art. 6 ust 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie

prawa

strony

do

rozpoznania

sprawy

w

postępowaniu

sądowym

bez

nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. 2004 Nr 179, poz.1843, powoływanej dalej jako

ustawa), skargi tej nie można uważać za środek zaskarżenia. Tym samym

„postępowanie w sprawie ze skargi na przewlekłość (w sprawie o przewlekłość) nie

ma charakteru postępowania odwoławczego (zażaleniowego), chociaż można by

tak wnioskować prima facie z treści art. 8 ust. 2 ustawy”. Jeżeli więc skarga na

przewlekłość postępowania „dotycząca spraw cywilnych odpowiada - w swej

naturze - pozwu, to też odpowiednie zastosowanie w sprawie o przewlekłość

powinny mieć przepisy odnoszące się do pozwów”. W konsekwencji w

rozpoznawanej sprawie znajduje zastosowanie art. 394 §1 pkt 1 k.p.c., stanowiący,

iż zażalenie przysługuje do drugiej instancji na zarządzenie przewodniczącego,

którego przedmiotem jest zwrot pozwu. „Skarżący upatruje prawa do drugiej

instancji dla niniejszej sprawy o przewlekłość - w sytuacji zwrotu jego skargi - w

przepisie art. 394 §1 pkt 1 in principio k.p.c w związku z art. 8 ust. 2 ustawy.” W

dalszej części zażalenia skarżący powołuje się na przepisy art. 3 pkt 5, art. 4 ust. 2,

art. 16 in principio, art. 17 ust. 2 oraz art. 18 ust. 1 ustawy, twierdząc, że z ich treści

wynika w sposób jednoznaczny, że osobą, która wnosi skargę jest strona, „w tym

także w sytuacji - gdy sądem właściwym do rozpoznania skargi jest Sąd

Najwyższy”. Zdaniem wnoszącego zażalenie, „kwestia ta nie podlega zatem

przepisom innych ustaw, w tym nie może być ona korygowana przez art. 87 1 k.p.c.”

O tym, że art. 871 k.p.c. nie ma zastosowania w sprawach o przewlekłość świadczy,

w ocenie skarżącego, również to, że przepisy Kodeksu postępowania karnego o

postępowaniu zażaleniowym nie zawierają przymusu adwokacko-radcowskiego, a

więc „teza o stosowalności art. 871 k.p.c. na płaszczyźnie spraw o przewlekłość

byłaby sprzeczna z konstytucyjną zasadą równości (art. 32 Konstytucji)”. Na rzecz

tego, że w sprawach o przewlekłość nie obowiązuje - w zakresie spraw cywilnych przymus adwokacko-radcowski, przemawia także to, iż każda strona może

dochodzić roszczeń wynikających z naruszenia prawa do rozpatrzenia bez

nieuzasadnionej zwłoki jej sprawy (w tym także spraw rozpatrywanych przez sąd

apelacyjny lub Sąd Najwyższy), przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka,

przy czym sprawę przed Trybunałem strona może wszcząć samodzielnie.

Wnoszący zażalenie wniósł o uchylenie zaskarżonego zarządzenia i ponowne

rozpoznanie sprawy o przewlekłość, albo o ustanowienie radcy prawnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 2004

r., III SPP 42/04 (OSNP 2005 nr 5, poz. 71) przyjęto, że do skargi na przewlekłość

postępowania uregulowanej w ustawie z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na

naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez

nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. Nr 179, poz. 1843, powoływanej dalej jako ustawa z

17 września 2004 r. lub ustawa), rozpoznawanej przez Sąd Najwyższy w sprawie

cywilnej, stosuje się przymus adwokacko-radcowski. W najważniejszych motywach

tej uchwały, mającej moc zasady prawnej, Sąd Najwyższy wskazał, iż skarga na

przewlekłość

postępowania

jest

incydentalnym

środkiem

odwoławczym

w

rozpoznawanej sprawie. W regulacjach jej dotyczących nie występują żadne

szczególne cechy różniące ją w istotny sposób od zażalenia. Ustawa z 17 czerwca

2004 r. nie zawiera regulacji kompleksowej co do warunków wniesienia skargi, w

tym zawiera jedynie częściową regulację w zakresie wymagań formalnych i w ogóle

nie reguluje problematyki zdolności postulacyjnej (przymusu adwokackiegoradcowskiego). W przypadku skargi rozpoznawanej przez Sąd Najwyższy

niezbędne jest w tym zakresie sięgnięcie do przepisów o postępowaniu

zażaleniowym w sprawach cywilnych. Stosowanie tych przepisów powinno nastąpić

wprost, gdyż nie ma istotnych różnic między tą skargą a zażaleniem. W

postępowaniu cywilnym przed Sądem Najwyższym przymus adwokacko-radcowski

dotyczy każdego zażalenia. Nie ma szczególnych przyczyn, aby odmienne zasady

stosować do skargi na przewlekłość postępowania. Wręcz odwrotnie, funkcje jakie

spełnia przymus adwokacko-radcowski są adekwatne także do skargi na

przewlekłość postępowania. Wprowadzenie tego przymusu w postępowaniu przed

Sądem Najwyższym nie narusza wzorców konstytucyjnych (zasady równości

wobec prawa), nie zaprzecza też samej istocie skargi. Nie występują przyczyny,

aby uznać skargę na przewlekłość postępowania rozpoznawaną przez Sąd

Najwyższy jako środek nieskuteczny prawnie czy praktycznie, zwłaszcza w

powiązaniu z innymi środkami przeciwdziałającymi przewlekłości postępowania.

Wprowadzenie tego przymusu nie oznacza też żadnego nieuzasadnionego

utrudniania realizacji tego środka. Wręcz odwrotnie, z uwagi na ustrojowe zadania

Sądu Najwyższego oraz podstawowe wymaganie, aby postępowanie przed Sądem

Najwyższym również przebiegało bez nieuzasadnionej zwłoki i kończyło się w

rozsądnym

terminie,

zachowanie

przymusu

adwokackiego

jest

racjonalnie

uzasadnione.

Zgodnie z art. 871 k.p.c. w każdym postępowaniu przed Sądem Najwyższym

zawsze obowiązuje zastępstwo stron przez adwokatów lub radców prawnych.

Wniesione bez zachowania przymusu adwokacko-radcowskiego zażalenie na

zarządzenie o zwrocie skargi na przewlekłość postępowania rozpoznawanej przez

Sąd Najwyższy w dalszym ciągu ma naturę pisma procesowego złożonego do

Sądu Najwyższego, które, zgodnie z art. 871 k.p.c., może być skutecznie wniesione

tylko z zachowaniem przymusu adwokacko-radcowskiego. Oznacza to, że

dotknięte tym brakiem zażalenie nie może być w żadnym razie rozpoznane przez

Sąd Najwyższy, ale konsekwentnie i zawsze podlega zwrotowi bez wzywania do

usunięcia tego braku (art. 130 § 5 k.p.c.).

Należy jednak zwrócić uwagę, że strona (skarżący) nie ponosi żadnych

szczególnych konsekwencji wskutek zwrotu skargi wniesionej bez zachowania

przymusu adwokacko-radcowskiego. Po uzupełnieniu tego wymagania skarżący

może bowiem w każdym czasie, tj. bez ograniczeń czasowych wynikających z art.

14 ustawy,

wnieść

ponownie

skargę sporządzoną

z zachowaniem

tego

obligatoryjnego wymagania procesowego.

Równocześnie skoro skargę na przewlekłość wnosi się w toku postępowania do

sądu, przed którym toczy się postępowanie (art. 5 ust. 1 i 2 ustawy), to także ten

sąd jest właściwy do rozpoznania wniosku o ustanowienie profesjonalnego

pełnomocnika procesowego. Skoro zwrócone zażalenie nie wywołuje żadnych

skutków, jakie ustawa wiąże z jego wniesieniem (art. 130 § 2 zdanie drugie k.p.c.),

to na zarządzenie w przedmiocie zwrotu skargi na przewlekłość postępowania nie

tylko nie przysługuje zażalenie, ale Sąd Najwyższy nie miał także procesowych

możliwości przekazania zawartego w nim wniosku „o ustanowienie radcy

prawnego” do sądu właściwego, co oznacza, że taki wniosek strona powinna sama

skierować według zasad określonych w art. 117 k.p.c.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy zarządził jak w sentencji.