III SK 77/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III SK 77/13

POSTANOWIENIE

Dnia 15 maja 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Maciej Pacuda

w sprawie z powództwa P. T. C. Spółki Akcyjnej w W. (obecnie T-M. S.A.)

przeciwko Prezesowi Urzędu Komunikacji Elektronicznej

z udziałem zainteresowanej M. Spółki Akcyjnej w W.

o zmianę umowy,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 15 maja 2014 r.,

na skutek skarg kasacyjnych strony pozwanej i strony zainteresowanej od wyroku

Sądu Apelacyjnego

z dnia 19 kwietnia 2013 r.,

1. odmawia przyjęcia obu skarg kasacyjnych do rozpoznania,

2. zasądza od pozwanego i od zainteresowanego na rzecz

powoda kwoty po 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem

kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu kasacyjnym.

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2013 r. oddalił apelacje Prezesa

Urzędu Komunikacji Elektronicznej (Prezes Urzędu) oraz M. Polska S.A. w W.

(zainteresowany) od wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 20 grudnia 2011 r. w

sprawie z odwołania P. T. C. S.A. (obecnie T-M. P. S.A., powód) od decyzji

Prezesa Urzędu z dnia 1 lipca 2009 r. zmieniającej postanowienia umowy o

wzajemnej współpracy i zasadach rozliczeń, zawartej między zainteresowanym a

powodem w zakresie stawek za usługi dostępu do sieci ruchomej powoda w ten

sposób, że wysokość stawki MTR określona w umowie została dostosowana do

poziomu wynikającego z decyzji Prezesa Urzędu z dnia 22 października 2008 r.

(decyzja MTR 2008).

Sąd pierwszej instancji uwzględnił odwołanie powoda i uchylił zaskarżoną

decyzję, wyjaśniając, że z sentencji zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji

wynika,

iż

Prezes

Urzędu

zmieniał

umowę

między

przedsiębiorcami

telekomunikacyjnymi w celu wdrożenia postanowień decyzji MTR 2008. Decyzja ta

została

zaś

prawomocnie

uchylona,

co

z

kolei

skutkuje

koniecznością

wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji wykonującej decyzję MTR 2008.

Oddalając apelacje Prezesa Urzędu i zainteresowanego Sąd Apelacyjny

podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji. W uzasadnieniu zaskarżonego

wyroku Sąd drugiej instancji wyjaśnił, że rozmaitość materii regulowanej decyzjami,

o których mowa w art. 206 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego, wyklucza arbitralne

opowiedzenie się za jednym z możliwych skutków uchylenia zaskarżonej decyzji

organu regulacyjnego. Specyfiką decyzji MTR 2008 było nałożenie na powoda

obowiązku regulacyjnego w zakresie stosowania stawek MTR do poziomu

wskazanego w przyjętym w decyzji harmonogramie. Nie była to decyzja

zamykająca dotychczas istniejący stan faktyczny, lecz rozstrzygnięcie nakładające

na powoda obowiązek konkretnego działania na przyszłość. Była to ponadto

decyzja ograniczająca w istotnym stopniu swobodę działalności gospodarczej

powoda. Decyzja nie była ostateczna, lecz zaczęła wywoływać skutki za sprawą

rygoru

natychmiastowej

wykonalności

z

art.

ust.

2a

Prawa

telekomunikacyjnego. Dlatego brak podstaw do przyjęcia, że wyrok sądu

powszechnego uchylający decyzję MTR 2008 wywiera skutek jedynie na

przyszłość. Taki wniosek prowadziłby do uznania, że prawo przedsiębiorcy

telekomunikacyjnego do odwołania się od takiej decyzji do sądu powszechnego

byłoby w znacznym stopniu iluzoryczne, a rozmiar skutków funkcjonowania w

obrocie nieostatecznej decyzji MTR 2008 byłby uzależniony od czasu trwania

postępowania odwoławczego. Dlatego Sąd Okręgowy był zobowiązany do

uwzględnienia w toku postępowania faktu wyeliminowania z obrotu decyzji MTR

2008, a w konsekwencji do oceny, czy zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja

Prezesa Urzędu miała oparcie w przepisach prawa materialnego oraz ustaleniach

faktycznych. Skoro zaś z uzasadnienia decyzji wynika, że podstawę jej wydania

stanowiły obowiązki nałożone w decyzji MTR 2008, to nie sposób uznać, że nie

istniał związek między uchyloną decyzją MTR 2008 a decyzją wydaną w niniejszej

sprawie. Z kolei bez przeprowadzenia analizy kosztów ponoszonych przez powoda

w związku ze świadczeniem usługi MTR nie jest możliwe stwierdzenie, że stawki

wskazane w spornej decyzji rzeczywiście służą realizacji obowiązku, o którym

mowa w art. 40 ust. 1 Prawa telekomunikacyjnego i spełniają kryteria określone w

art. 40 ust. 4 Prawa telekomunikacyjnego. Uchylenie decyzji MTR 2008 oznaczało

w rezultacie odpadnięcie przesłanek wydania decyzji zaskarżonej w niniejszej

sprawie.

Prezes Urzędu zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną w

całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. oraz

art. 233 § 1 k.p.c. i art. 16 k.p.a., a także art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. Wnosząc o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania Prezes Urzędu powołał się na potrzebę

rozstrzygnięcia dwóch zagadnień prawnych: 1) czy wyeliminowanie z obrotu

prawnego decyzji administracyjnej wydanej przez Prezesa UKE na skutek

prawomocnego wyroku sądu następuje ze skutkiem ex tunc, czy też ze skutkiem ex

nunc?; 2) czy wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji administracyjnej (decyzja

I) skutkuje równocześnie koniecznością uchylenia przez Sąd decyzji (decyzja II)

wydanej w oparciu o tę decyzję I, która w momencie wydawania decyzji

pozostawała w obrocie prawnym i była wykonalna?

Zainteresowany również zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą

kasacyjną w całości, zarzucając naruszenie art. 47964 § 2 k.p.c. w związku z

art. 385 i art. 391 k.p.c.; art. 316 § 1 k.p.c. w związku z art. 29 Prawa

telekomunikacyjnego oraz naruszenie art. 47964 § 1 k.p.c. w związku z art. 385

k.p.c. i art. 391 § 1 k.p.c.

Zainteresowany wnosząc o przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

wskazał na potrzebę rozstrzygnięcia następujących zagadnień prawnych: 1) czy

Sąd rozpatrujący odwołanie od decyzji Prezesa UKE wydanej na podstawie art. 29

ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. – Prawo telekomunikacyjne (dalej Pt) powinien

badać spełnienie przesłanek tam określonych według stanu na dzień wydania

decyzji czy na dzień wyrokowania?; 2) czy prawomocny wyrok wydany na

podstawie art. 47964 § 2 k.p.c. uchylający decyzję Prezesa UKE (w tym wydaną na

podstawie art. 40 ust. 4 Prawa telekomunikacyjnego) powoduje, że zostały

uchylone skutki tej decyzji?; 3) czy w przypadku wniesienia odwołania od decyzji i

zaistnienia sytuacji, w której po dniu wydania decyzji (wydanej na podstawie art. 29

Prawa telekomunikacyjnego) została uchylona inna decyzja w oparciu o którą

decyzja została wydana, Sąd na podstawie art. 479 64 § 2 k.p.c. winien uchylić tę

decyzję, czy tez na podstawie art. 47964 § 1 k.p.c. oddalić odwołanie (w przypadku

brak niestwierdzenia innych wad decyzji uzasadniających jej uchylenie)?; 4) Jaka

jest relacja między uchyleniem decyzji na podstawie art. 479 64 § 2 k.p.c. na skutek

uchylenia innej decyzji, w oparciu o którą została ona wydana, a instytucją, o której

mowa w art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a.?; 5) czy sąd rozpatrujący odwołanie od decyzji

Prezesa UKE wydanej na podstawie art. 29 Prawa telekomunikacyjnego w

przypadku stwierdzenia, że decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję, która

została następnie uchylona, co stanowi podstawę do wznowienia postępowania

(art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a.) powinien na podstawie art. 479 64 § 2 k.p.c. decyzję

uchylić, czy (ze względu na konkurencyjność trybów odwołania od decyzji Prezesa

UKE oraz wznowienie postępowanie) na podstawie art. 479 64 § 1 k.p.c. odwołanie

oddalić?

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Obie skargi kasacyjne nie kwalifikowały się do przyjęcia celem ich

merytorycznego rozpoznania.

Wniosek Prezesa Urzędu o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

opiera się na potrzebie rozstrzygnięcia dwóch zagadnień prawnych (art. 398 9 § 1

pkt 1 k.p.c.). Jako takie Prezes Urzędu przedstawił dwa problemy prawne, które jak wynika to z utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego – nie mogą zostać

uznane za istotne zagadnienie prawne sprawy, ponieważ nie zostały sformułowane

w oparciu o konkretny przepis (przepisy) prawa, w związku z którym dane

zagadnienie może powstać (zamiast wielu zob. postanowienie Sądu Najwyższego z

dnia 27 marca 2014 r., III SK 69/13).

Odnosząc się do wniosku o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej

zainteresowanego Sąd Najwyższy stwierdza z kolei, że sformułowane w nim

zagadnienia prawne stanowią różne warianty zagadnień prawnych, co do których

potrzeby lub możliwości rozpoznania Sąd Najwyższy wypowiadał się już

wielokrotnie.

Pierwsze zagadnienie prawne wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej

zainteresowanego do rozpoznania dotyczy problemu, w stosunku do którego Sąd

Najwyższy wyraził swoje stanowisko m.in. w wyroku z dnia 4 marca 2014 r., III SK

35/13. Nie jest ono zatem zagadnieniem nowym. Ponadto podniesiony w nim

problem prawny pozostaje bez związku z przepisem, na tle którego został

sformułowany.

Kolejne

przedstawione

przez

zainteresowanego

zagadnienia

prawne

ogniskują się wobec szerszego problemu prawnego, w jaki sposób Sądy

orzekające w sprawach z odwołania od decyzji Prezesa Urzędu mają zapewnić

ochronę przedsiębiorcy telekomunikacyjnemu wnoszącemu odwołanie od decyzji

zmieniających treść umowy zawartej z innym przedsiębiorcą telekomunikacyjnym

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 sierpnia 2013 r., III SK 64/12).

Sama istotność i złożoność tego szerszego problemu prawnego nie przesądza

jednak o potrzebie i możliwości przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania celem

rozstrzygnięcia tego problemu prawnego przy merytorycznym rozpoznawaniu

skargi kasacyjnej. Zasadniczą trudność w rozwiązaniu tego problemu prawnego,

który podnosi w skardze zainteresowany stanowi bowiem jego niedopasowanie do

podstaw skargi kasacyjnej i obiektywna trudność z przywołaniem takich przepisów

prawa, które - jednocześnie - zostałyby naruszone przez Sąd drugiej instancji i

stanowiłyby podstawę dla sformułowania zagadnień prawnych dotyczących

wspominanej wyżej kwestii.

Ten szerszy problem prawny w okolicznościach niniejszej sprawy sprowadza

się do kwestii interakcji między ogólną, regulacyjną decyzją MTR adresowaną do

powoda

i

nakładającą

na

niego

określone

obowiązki

względem

innych

przedsiębiorców telekomunikacyjnych a decyzją Prezesa Urzędu konkretyzującą te

obowiązki w odniesieniu do konkretnej umowy i przedziału czasu. Prezes Urzędu

wydał w niniejszej sprawie decyzję MTR, a następnie na jej podstawie, w toku

postępowania odwoławczego od tej decyzji i w oparciu o rygor natychmiastowej

wykonalności, wydał decyzję konkretyzującą obowiązki powoda w sposób

przewidziany w decyzji MTR w odniesieniu do umowy łączącej powoda z

zainteresowanym. Obie decyzje Prezesa Urzędu kształtowały zachowania

przedsiębiorców telekomunikacyjnych na przyszłość i obie stawały się dla powoda

wiążące mimo zainicjowania postępowania odwoławczego. Decyzja wydana w

niniejszej sprawie, jak wynika to z ustaleń Sądów obu instancji, pozbawiona była

przy

tym

własnego

„samoistnego”

substratu,

gdyż

sprowadzała

się

do

wyegzekwowania decyzji wcześniejszej. Ponieważ obie decyzje (MTR i wydana w

niniejszej sprawie) podlegały wykonaniu mimo wniesienia odwołań, nieuprawnione

jest kontestowanie sposobu rozstrzygnięcia sprawy przez Sądy obu instancji w

drodze odesłania do nadzwyczajnych trybów wzruszania decyzji ostatecznych.

Dlatego

nieadekwatne

jest

wywodzenia

argumentacji,

zgodnie

z

którą

preferowanym rozstrzygnięciem tego problemu powinno być oddalenie odwołania

powoda, a następnie ewentualne wznowienie postępowania przez Prezesa Urzędu

na podstawie art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a., gdyż prowadziłoby to do utrzymania skutków

wywołanych przez decyzję nieostateczną. Stąd brak potrzeby rozstrzygnięcia

ostatniego zagadnienia prawnego, gdyż wznowienia postępowania na podstawie

art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. dotyczy decyzji ostatecznych, a decyzja wydana w

niniejszej sprawie nie była decyzją ostateczną.

Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w

zakresie drugiego i czwartego zagadnienia prawnego kontestuje sposób i podstawy

rozwiązania przez Sądy obu instancji kwestii wpływu uchylenia decyzji MTR w toku

postępowania odwoławczego od decyzji wydanej w niniejszej sprawie na byt tej

decyzji oraz wynikające z niej dla powoda obowiązki, kreujące z drugiej strony

pewne uprawnienia po stronie zainteresowanego. Są to zaś dwie różne kwestie,

przy czym ta druga nie jest przedmiotem niniejszego postępowania, choć jego

wynik może mieć wpływ na jej rozstrzygnięcie. Niemniej problem, z jakimi skutkami

dla zainteresowanego powód był zobowiązany wykonywać decyzję wydaną w

niniejszej sprawie, nie zależy od wyartykułowanych w uzasadnieniu zaskarżonego

wyroku poglądów na temat skutków temporalnych uchylenia decyzji, lecz po

pierwsze, od dalszych losów postępowania przed Prezesem Urzędu, które po

uchyleniu decyzji pozostaje niezakończone (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia

19 lutego 2009 r., III SK 31/08 oraz decyzja Prezesa UOKiK z dnia 30 grudnia

2010 r., RPZ-33/2010), a po drugie od znaczenia, jakie należy przypisać rygorowi

natychmiastowej wykonalności decyzji takiej jak wydana w niniejszej sprawie. Z

powyższego wynika, że drugie i czwarte zagadnienia prawne nie są zagadnienia

prawnymi

występującymi

w

niniejszej

sprawie.

Jej

przedmiotem

nie

są

konsekwencje uchylenia decyzji Prezesa Urzędu z punktu widzenia wpływu na

obowiązki przedsiębiorców telekomunikacyjnych.

Z

kolei

trzecie

zagadnienie

prawne

dotyczy

treści

rozstrzygnięcia

wydawanego przez sąd orzekający w takiej sprawie, jak niniejsza. O tym, czy na

podstawie art. 47964 § 2 k.p.c. sąd uchyli albo zmieni decyzję, bądź na podstawie

art. 47964 § 1 k.p.c. odwołanie oddali decyduje to, czy uzna je za zasadne. Jeżeli

okoliczności sprawy oraz zarzuty powoda zostały uznane przez Sąd za słuszne,

jego zadaniem jest znaleźć w katalogu dostępnych rozstrzygnięć takie, które będzie

najlepiej dopasowane do żądania udzielenia odwołującemu się przedsiębiorcy

ochrony prawnej oraz rodzaju stwierdzonych uchybień. W niniejszej sprawie Sądy

miały zaś na względzie, że wykonawczy charakter zaskarżonej decyzji względem

decyzji MTR oraz brak ustaleń pozwalających na utrzymanie zaskarżonej decyzji w

mocy.

Kierując się przedstawionymi motywami oraz opierając się na treści art. 398 9

§ 2 k.p.c. oraz § 12 ust. 4 w związku z § 14 ust. 3 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców

prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej

udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, Sąd Najwyższy orzekł

jak w sentencji.