III SK 7/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III SK 7/09

POSTANOWIENIE

Dnia 29 kwietnia 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kwaśniewski

w sprawie z powództwa C. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością

przeciwko Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów

z udziałem zainteresowanych: S. – P. Spółki Akcyjnej , Przedsiębiorstwa Handlowo

- Usługowego E. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, Przedsiębiorstwa

Spedycyjnego T. – T. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i PKP Cargo Spółki

Akcyjnej w Warszawie

o ochronę konkurencji,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 29 kwietnia 2009 r.,

na skutek skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego w

Warszawie

z dnia 17 czerwca 2008 r.,

1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

2. zasądza od C. Spółki z o.o. na rzecz Prezesa Urzędu

Ochrony

Konkurencji

i

Konsumentów

zł

(dwieście

siedemdziesiąt) tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 21 grudnia 2005 r. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i

Konsumentów w punkcie I stwierdził, że PKP Cargo S.A. z siedzibą w Warszawie

oraz C. S.A. stosowały praktykę ograniczającą konkurencję na krajowym rynku

kolejowych przewozów towarów, określoną w art. 5 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 15

grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2005 r. Nr 244,

poz. 2080 ze zm.), polegającą na zawarciu przez te podmioty porozumienia,

którego celem lub skutkiem było ograniczenie dostępu do rynku usług spedycyjnych

lub wyeliminowanie z tego rynku przedsiębiorców nieobjętych porozumieniem,

poprzez zawarcie w wieloletniej umowie o współpracy w zakresie świadczenia

usług przewozowych z dnia 20 stycznia 2003 r. postanowienia zakazującego

stosowania przez PKP Cargo S.A. w stosunku do innych podmiotów takich samych

lub korzystniejszych warunków na świadczenie usług przewozowych do 11

odbiorców określonych w załączniku nr 1 d do tej umowy, co umożliwiało odmowę

przez PKP Cargo S.A. realizacji na rzecz S.-P. S.A. przewozów węgla kamiennego

do dwóch stacji odbiorczych i korzystających z nich trzech odbiorców węgla

kamiennego. Prezes UOKiK stwierdził zaniechanie stosowania tej praktyki z dniem

23 października 2004 r. W punkcie II wskazanej decyzji Prezes UOKiK nie

stwierdził stosowania przez PKP Cargo S.A., Przedsiębiorstwo HandlowoUsługowe E. Spółkę z o.o. oraz Przedsiębiorstwo Spedycyjne T.T. Spółkę z o.o.

praktyki ograniczającej konkurencję na krajowym rynku kolejowych przewozów

towarów, polegającej na zawarciu przez te podmioty porozumienia, którego celem

lub skutkiem było ograniczenie dostępu do rynku usług spedycyjnych lub

wyeliminowanie z tego rynku przedsiębiorców nieobjętych porozumieniem, poprzez

odmowę realizacji dla S.-P. S.A. przewozów węgla kamiennego do 22 stacji

odbiorczych i korzystających z nich 24 odbiorców węgla kamiennego, co mogło

naruszyć art. 5 ust. 1 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów.

W punkcie III decyzji Prezes UOKiK nałożył na PKP Cargo S.A. karę pieniężną w

kwocie 10. 000. 000 zł., a w punkcie IV nałożył na C. S.A. karę pieniężną w kwocie

1. 500. 000 zł. oraz w punkcie V zawarł rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.

Wyrokiem z dnia 26 lutego 2007 r. Sąd Okręgowy – Sąd Ochrony Konkurencji i

Konsumentów w Warszawie oddalił odwołanie C. S.A. od powyższej decyzji

Prezesa UOKiK z dnia 21 grudnia 2005 r. zaskarżonej w jej punkcie l, IV i V.

Wyrokiem z dnia 17 czerwca 2008 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie na podstawie

art. 385 k.p.c. oddalił apelację powoda C. Spółki z o.o. od powyższego wyroku

Sądu Okręgowego – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie.

Powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżyła w całości strona powodowa

zarzucając:

mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów

1. postępowania: art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c.

oraz z art. 385 k.p.c., które może również naruszać art. 378 § 1

k.p.c. w związku z art. 385 k.p.c. przez brak merytorycznej oceny

przez Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 27 sierpnia

2008 r. zarzutu apelacji dotyczącego naruszenia art. 233 § 1 k.p.c.

przez błędne wyznaczenie rynku właściwego w sprawie i w

konsekwencji zastosowanie art. 385 k.p.c. pomimo zasadności

apelacji złożonej przez stronę powodową.

naruszenia prawa materialnego polegające na:

2.

a)

niewłaściwym zastosowaniu art. 5 ust. 1 w związku z art. 4

pkt 8 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie

konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2005 r. Nr 244, poz.

2080 ze zm.) przez uznanie, że rynkiem właściwym w

sprawie

jest

krajowy

rynek

kolejowych

przewozów

towarowych, gdyż w opinii Sądu Apelacyjnego to na tym

rynku zostało zawarte kwestionowane porozumienie i

konkurencji na tym rynku dotyczą postanowienia tego

porozumienia, a nie rynek spedycji kolejowej, na który w

rzeczywistości miałaby oddziaływać praktyka zarzucana

powodowi i zainteresowanemu PKP Cargo S.A., przez

eliminowanie, ograniczenie lub naruszenie w inny sposób

konkurencji,

a

więc

skierowana

by

była

przeciwko

potencjalnym bądź rzeczywistym spedytorom, takim jak

wnioskodawca

przedmiotowego

antymonopolowego,

zainteresowany

postępowania

–

przedsiębiorcom korzystającym z ich usług;

S.-P.

S.A.

i

b)

niewłaściwe zastosowanie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 15

grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów

wskutek uznania, że w niniejszej sprawie doszło do

naruszenia interesu publicznego, w konsekwencji błędnego

określenia

rynku

właściwego

i

związanego

z

tym

całkowitego pominięcia badania rynku spedycji kolejowej,

na który praktyka ograniczająca konkurencję miałaby

wpływać;

c)

niewłaściwe zastosowanie art. 5 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia

15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów

wskutek uznania, że PKP Cargo S.A. i C. Spółka z o.o.

stosowały praktykę ograniczającą konkurencję, polegającą

na zawarciu porozumienia, którego celem lub skutkiem było

ograniczenie dostępu do rynku usług spedycyjnych lub

wyeliminowanie z tego rynku przedsiębiorców nieobjętych

tym porozumieniem, w konsekwencji błędnego określenia

rynku

właściwego

i

związanego

z

tym

całkowitego

pominięcia badania rynku spedycji kolejowej, na który

praktyka ograniczająca konkurencję miałaby wpływać;

d)

niewłaściwe zastosowanie art. 101 ust. 1 pkt 1 oraz art. 104

ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i

konsumentów

wskutek

wymierzenia

kary

pieniężnej

pomimo braku podstaw do jej nałożenia oraz w wysokości

rażąco nieadekwatnej do okresu, stopnia oraz okoliczności

naruszenia przepisów wskazanej ustawy, w konsekwencji

błędnego określenia rynku właściwego i związanego z tym

całkowitego pominięcia badania rynku spedycji kolejowej,

na

który

praktyka

ograniczająca

rzeczywistości miałaby wpływać,

a

konkurencję

także

w

w

wyniku

błędnego stwierdzenia, że w sprawie został naruszony

interes publiczny oraz błędnego stwierdzenia stosowania

zarzucanej praktyki.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano na istnienie

„istotnych zagadnień prawnych związanych z art. 5 ust. 1 w związku z art. 4 pkt 8

ustawy z 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, które wymagają

wyjaśnienia przez Sąd Najwyższy, a sprowadzających się do następujących

kwestii:

a)

czy w przypadku porozumień o charakterze wertykalnym

(pionowym), gdzie przedsiębiorcy działają na różnych

szczeblach obrotu, za rynek właściwy należy uznać tylko i

wyłącznie jeden rynek, na którym działa tylko jeden z

przedsiębiorców,

biorących

udział

w kwestionowanym

porozumieniu, a jeśli tak, to który rynek uznać za właściwy,

czy ten, na który porozumienie ma w intencji członków

porozumienia oddziaływać, bądź na którym wywołuje

określone skutki, czy ten, który określony jest przez literalne

brzmienie kwestionowanych postanowień?

b)

czy w sytuacji, gdy prawidłowym jest określenie rynku

właściwego, jako tego do którego odnosi się literalne

brzmienie kwestionowanych postanowień, a nie rynku, na

który

w

intencji

członków

porozumienia

ma

ono

oddziaływać, bądź na którym wywołuje określone skutki,

można całkowicie zaniechać badania tego rynku mimo

określenia go jako rynek powiązany?

c)

czy w efekcie zaniechania badania rynku powiązanego

można w rzeczywisty sposób ocenić spełnienie przesłanek

naruszenia ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie

konkurencji

i

konsumentów,

warunkujących

zakwalifikowanie danego zachowania przedsiębiorcy jako

praktyki ograniczającej konkurencję, a w szczególności:

stwierdzić

naruszenie

interesu

publicznego,

określić

rzeczywiste cele bądź skutki, jakie dane porozumienie miało

wywoływać na tym rynku?”.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwany Prezes Urzędu Ochrony

Konkurencji i Konsumentów wniósł o: nie przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania, ewentualnie, w przypadku przyjęcia skargi do rozpoznania, o jej

oddalenie; o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów zastępstwa

procesowego według norm przepisanych prawem.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli: w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących

rozbieżności

w

orzecznictwie

sądów,

zachodzi

nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Zagadnienie prawne, które – stosownie do wniosku skarżącego – ma

stanowić przyczynę przyjęcia skargi do rozpoznania zostało przedstawione w

formie trzech pytań

Przedstawione pytania otwierają wskazane w nich kwestie prawne, ale nie

są zagadnieniami prawnymi tej sprawy w rozumieniu art. 398 9 § 1 pkt 1 k.p.c.

Przedmioty tych pytań nie są bowiem adekwatne do ustalonego w sprawie stanu

faktycznego (por. art. 39813 § 1 i § 2 k.p.c.).

Najogólniej rzecz ujmując zaskarżonym wyrokiem zostało ustalone, że

będąca przedmiotem sprawy praktyka ograniczająca

konkurencję zaistniała na

rynku przewozów kolejowych i spowodowała określone następstwa (ograniczenia)

w zakresie dostępu do tych przewozów przedsiębiorców zajmujących się spedycją

węgla kamiennego., Do oceny prawnej ustalonego w sprawie stanu faktycznego wyżej tylko naszkicowanego – nie są potrzebne postawione w skardze pytania

(zagadnienia prawne) o relacje między różnymi rynkami w szczególności

nie

występuje sugerowana w skardze potrzeba zbadania całego rynku spedycji węgla

kamiennego i dopiero od tego uzależnienia oceny stopnia naruszenia interesu

publicznego. Istota przedmiotu sprawy, istota ustalonej praktyki ograniczającej

konkurencję została bowiem ściśle

określona. Przedmiotowe porozumienie

ograniczające

konkurencję zostało zawarte wyłącznie na rynku przewozów

kolejowych i spowodowało konkretne następstwa. Tylko do takich ram faktycznych

odnosi się ocena prawna decyzji Prezesa UOKiK oraz

podzielająca tą ocenę

podstawa prawna zaskarżonego wyroku. Naruszenie interesu publicznego i stopień

tego naruszenia zostały ustalone na podstawie zdarzenia naruszającego

konkurencję ustalonego w sprawie z uwzględnieniem ustalonych skutków

przedmiotowej praktyki ograniczającej konkurencję. Nie ma więc powodów, ażeby

ocena prawna sprawy obejmowała jeszcze jakieś inne bliżej nieokreślone, a przede

wszystkim nie będące przedmiotem sprawy, elementy faktyczne

całego rynku

spedycji. Skarga kasacyjna poza zaprzeczeniem oceny prawnej wyroku nie

wskazuje w przedmiocie tej oceny istotnych aspektów prawnych wymagających

wyjaśnienia przez Sąd Najwyższy.

Sąd Najwyższy uznał, że nie zachodzą w sprawie przyczyny przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania określone w art. 3989 § 1 k.p.c.