III SK 7/07 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 5 czerwca 2007 r.

III SK 7/07

Przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne (jednolity tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1504 ze zm.), w wersji obowiązującej do 3

maja 2005 r., nie przewidywały zasady obowiązywania taryfy dla energii elektrycznej do momentu zakończenia postępowania z odwołania od decyzji Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki; dlatego postępowanie sądowe z odwołania

od takiej decyzji jest zbędne po jej wygaśnięciu wskutek upływu okresu, na jaki

taryfa została ustalona.

Przewodniczący SSN Kazimierz Jaśkowski, Sędziowie SN: Jolanta

Strusińska-Żukowska, Andrzej Wróbel (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 czerwca

2007 r. sprawie z odwołania „E.” SA w K. przeciwko Prezesowi Urzędu Regulacji

Energetyki o zmianę taryfy, na skutek skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku

Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 9 sierpnia 2006 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok oraz poprzedzający go wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie-Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 21 lipca 2005

r. [...] i umorzył postępowanie.

Uzasadnienie

Zakład Energetyczny T. SA w T. (obecnie E. SA), zwany dalej powodem,

wniósł 17 lipca 2001 o zatwierdzenie zmiany taryfy dla energii elektrycznej ze

względu na wzrost - w stosunku do założeń przyjętych dla taryfy zatwierdzonej 20

czerwca 2001 r. - kosztów zakupu energii wskutek zatwierdzenia przez Prezesa

Urzędu Regulacji Energetyki, zwanego dalej pozwanym, nowej taryfy dla Polskich

Sieci Energetycznych SA w Warszawie, zwanych dalej PSE (dostawcy w zakresie

energii elektrycznej i usług przesyłowych dla powoda) w dniu 6 lipca 2001 r. Pozwany decyzją z 31 sierpnia 2001 r. odmówił zatwierdzenia zmiany taryfy dla energii

elektrycznej zatwierdzonej decyzją z dnia 20 czerwca 2001 r. Powód wniósł odwołanie od decyzji pozwanego z dnia 31 sierpnia 2001 r.

Sąd Okręgowy-Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie wyrokiem z 2 października 2002 r. oddalił odwołanie, uznając, że nie zostały spełnione

przesłanki art. 155 k.p.a.

Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 4 marca 2004 r., III SK 7/04, uchylił zaskarżony kasacją powoda wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów wyrokiem z dnia 21 lipca 2005 r.

zmienił decyzję pozwanego w całości w ten sposób, że zatwierdził zmianę taryfy dla

energii elektrycznej obejmującą określone w sentencji ceny za energię elektryczną i

stawki opłat za usługi przesyłowe. Sąd uznał między innymi, że zostały spełnione

przesłanki zastosowania art. 155 k.p.a. Stwierdził, iż w świetle art. 45 Prawa energetycznego niedopuszczalne jest ustalenie taryfy dla energii elektrycznej na poziomie

poniżej uzasadnionych kosztów, zaś zmiana taryfy dla operatora systemu i stawek za

przesył energii mieści się w zakresie pojęcia kosztów uzasadnionych, które powinny

znaleźć pokrycie w zatwierdzonej taryfie. Sąd stwierdził, że skutkiem działań pozwanego było przerzucenie konsekwencji wzrostu cen hurtowych (cen i opłat PSE) wyłącznie na spółkę dystrybucyjną, czyli powoda, co przyczyniło się istotnie do powiększenia straty w działalności operacyjnej dystrybutora energii. Sąd zwrócił również

uwagę, iż przez fakt zatwierdzenia taryfy PSE, pozwany uznał koszt tej podwyżki za

uzasadniony. Koszt taki powinien zostać przeniesiony w całości do kosztów działalności dystrybutora energii działającego na niższym poziomie obrotu. Powód jest całkowicie uzależniony od PSE w zakresie usług przesyłowych i zakupu energii elektrycznej.

Pozwany zaskarżył powyższy wyrok apelacją i wniósł o jego uchylenie w całości i umorzenie postępowania. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie art. 316

§ 1 w związku z art. 233 § 1 k.p.c., poprzez wydanie wyroku niewykonalnego, naruszenie art. 47 ust. 4 w związku z art. 3 pkt. 17 Prawa energetycznego, poprzez ich

wadliwe zastosowanie polegające na reaktywowaniu taryfy, która wygasła z dniem 1

lipca 2002 r., naruszenie § 6 ust. 1 rozporządzenia taryfowego

Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 sierpnia 2006 r. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że uchylił decyzję pozwanego. W uzasadnieniu wskazano, iż apelacja pozwanego zasługuje na uwzględnienie, ponieważ wprowadzenie i

zatwierdzenie zmian do taryfy zatwierdzonej decyzją z 20 czerwca 2001 r. po upływie

terminu obowiązywania taryfy, jest bezprzedmiotowe. Dlatego zdaniem tego Sądu

nie można było rozstrzygać sprawy co do istoty i należało stwierdzić bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego.

W skardze kasacyjnej powoda podniesiono zarzut naruszenia przepisów

prawa procesowego, tj. art. 479 53 § 2 k.p.c., przez przyjęcie, że nie może być zmieniona decyzja pozwanego po zakończeniu roku taryfowego, którego dotyczyła; art.

328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 k.p.c., poprzez niewyjaśnienie podstawy prawnej

wyroku; art. 386 § 1 k.p.c., przez jego zastosowanie, mimo iż apelacja pozwanego

była nieuzasadniona; art. 385 k.p.c., przez jego niezastosowanie, mimo iż apelacja

była bezzasadna oraz przepisów prawa materialnego, tj. art. 47 ust. 4 Prawa energetycznego, przez przyjęcie, że zmieniona wyrokiem Sądu taryfa dla energii elektrycznej musi wejść w życie, a tym samym niedopuszczalne jest zatwierdzenie taryfy

na rok taryfowy, który zakończył się; art. 45 ust. 1 Prawa energetycznego, przez jego

niezastosowanie. Wskazując na powyższe podstawy wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie

uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i jego zmianę poprzez oddalenie apelacji

pozwanego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W rozpoznawanej sprawie jest niesporne, że decyzją pozwanego z dnia 20

czerwca 2001 r. zatwierdzono taryfę dla powodowego przedsiębiorstwa energetycznego na okres do 30 czerwca 2002 r. Zgodnie z obowiązującym wówczas § 6 ust. 1

rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 14 grudnia 2000 r. w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz zasad rozliczeń w obrocie energią

elektryczną (Dz.U. z 2001 r. Nr 1 poz. 7) „taryfę ustala się na okres 12 miesięcy kalendarzowych, z zastrzeżeniem ust. 2, zwany dalej „rokiem obowiązywania taryfy”,

który rozpoczyna się od dnia 1 lipca każdego roku.” Stosownie zaś z ust. 2 tego

przepisu „w przypadku nieprzewidzianej, istotnej zmiany warunków prowadzenia

przez przedsiębiorstwo energetyczne działalności gospodarczej lub podjęcia przez

przedsiębiorstwo nowego rodzaju działalności gospodarczej, taryfa może być ustalona na inny okres niż określony w ust. 1, nie dłuższy niż 24 miesiące.” Z przepisu tego

wynika, że po pierwsze - decyzja o zatwierdzeniu taryfy dla przedsiębiorstwa energetycznego jest decyzją administracyjną „okresową”, która wygasa z ostatnim dniem

okresu, na jaki została zatwierdzona taryfa, po drugie - taryfa może być ustalona na

inny okres niż 12 miesięcy, nie dłuższy wszakże niż 24 miesiące, gdy wystąpią okoliczności określone w § 6 ust. 2 rozporządzenia. Jednakże w obu wypadkach decyzja

o zatwierdzeniu taryfy wskazuje okres obowiązywania taryfy, który zarazem jest

okresem obowiązywania decyzji administracyjnej zatwierdzającej taryfę.

Przepisy Prawa energetycznego i wydane na jego podstawie przepisy wykonawcze nie przewidywały możliwości zmiany taryfy zatwierdzonej decyzją Prezesa

Urzędu Regulacji Energetyki. Jednakże biorąc pod rozwagę przepis art. 30 ust. 1

Prawa energetycznego, zgodnie z którym do postępowania Przed Prezesem URE

stosuje się, z zastrzeżeniem ust. 2-4, przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, należy przyjąć, że zmiana decyzji zatwierdzającej taryfę może nastąpić na

podstawie art. 155 k.p.a. Sąd Najwyższy w niepublikowanym wyroku z dnia 26 lutego

2004 r., III SK 5/04, stanął na stanowisku, że wniosek przedsiębiorstwa energetycznego o zmianę (w trybie art. 155 k.p.a.) decyzji Prezesa URE w sprawie zatwierdzania na dany rok taryfy dla energii elektrycznej nie mógł być załatwiony pozytywnie,

gdyż zmiana taka stanowiłaby naruszenie obowiązującej na gruncie prawa energetycznego zasady rocznego obowiązywania taryfy, bowiem nie zostały spełnione

przesłanki prawne uzasadniające odstąpienie od tej zasady. W innych orzeczeniach

Sądu Najwyższego eksponuje się zasadę „okresowości” (uzasadnienie uchwały

składu siedmiu sędziów z 15 czerwca 2004 r., III SZP 2/04, OSNP 2005 nr 9, poz.

132; wyrok z dnia 4 marca 2004 r., III SK 7/04), co łącznie wskazuje na prawidłowość

wyżej przedstawionej wykładni, zgodnie z którą decyzje o zatwierdzeniu taryfy mają

charakter decyzji terminowych (okresowych) nie tylko dlatego, że zatwierdzone taryfy

obowiązują w okresie wskazanym w decyzji, ale także dlatego, że same decyzje

obowiązują do upływu tego okresu.

W uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 15 czerwca 2004 r., III

SZP 2/04, trafnie wskazano, że weryfikacja stawek taryfowych nie sprzeciwia się

istocie okresowego charakteru tych stawek, co można zilustrować następującymi

przykładami: a) zmienione ceny i opłaty będą obowiązywały w całym ustalonym poprzednio okresie (nowe stawki - stary okres); b) zmiana taryfy obejmuje tylko wyznaczony poprzednio okres i polega na jego skróceniu na zasadach i w granicach określonych w § 6 ust. 2 rozporządzenia taryfowego, c) zmianie ulegają ceny i opłaty od

pewnego terminu (np. od dnia złożenia uzasadnionego wniosku o zmianę taryfy) bez

naruszenia ustalonego poprzednio „roku obowiązywania taryfy”, d) zmianie ulega

wysokość ceny taryfowej z równoczesną modyfikacją okresu jej obowiązywania w

granicach § 6 ust. 2 rozporządzenia taryfowego. W nawiązaniu do zasady okresowości (rocznego obowiązywania) taryfy należy wskazać, że z istoty i funkcji taryfy wynika, że jej zmiana może być skutecznie dokonana tylko w okresie jej obowiązywania,

bowiem po upływie tego okresu decyzja wygasa.

Obecnie odstępstwo od tej zasady przewiduje obowiązujący od 3 maja 2005 r.

przepis art. 47 ust. 2c pkt. 2 Prawa energetycznego, zgodnie z którym dotychczasowa taryfa - a tym samym zatwierdzająca ją decyzja - obowiązuje do momentu zatwierdzenia nowej taryfy lub zakończenia postępowania sądowego z odwołania od

decyzji Prezesa URE o zatwierdzeniu nowej taryfy („w przypadku upływu okresu, na

jaki została ustalona taryfa, do dnia wejścia w życie nowej taryfy stosuje się taryfę

dotychczasową, jeżeli toczy się postępowanie odwoławcze od decyzji Prezesa

URE”). Przepis ten nie może stanowić bezpośrednio podstawy rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, ale dostarcza istotnej wskazówki interpretacyjnej w przedmiocie zarzutów naruszenia prawa podniesionych w skardze kasacyjnej. Wynika z niego, iż w

przypadku wniesienia odwołania od decyzji Prezesa URE, do dnia ostatecznego zakończenia postępowania stosuje się taryfę dotychczasową. Nowa taryfa, uwzględniająca stawki za energię elektryczną w wysokości ustalonej wyrokiem sądu, wchodzi

zatem w życie dopiero po upływie terminu określonego w art. 47 ust. 4 Prawa energetycznego, przy czym publikacja taryfy możliwa jest dopiero po uprawomocnieniu

się orzeczenia. Z powyższego wynika, iż w świetle aktualnie obowiązującego stanu

prawnego dopuszczalne jest dokonywanie przez sądy powszechne zmian w treści

decyzji o zatwierdzeniu nowej taryfy (lub decyzji o odmowie zmiany dotychczasowej

taryfy), ponieważ taryfa taka obowiązuje do momentu prawomocnego zakończenia

postępowania sądowego.

W dacie wniesienia przez powoda odwołania od decyzji Prezesa URE nie

obowiązywał jeszcze przepis art. 47 ust. 2c pkt. 2 Prawa energetycznego, a przepis

art. 47 ust. 1 tego Prawa stanowił jedynie o obowiązku zatwierdzenia taryfy przez

Prezesa URE. W obowiązującym ówcześnie stanie prawnym nie było przepisu, który

mógłby stanowić podstawę prawną obowiązywania taryfy do momentu zakończenia

postępowania z odwołania od decyzji Prezesa URE. W konsekwencji, decyzja z 20

czerwca 2001 r. o zatwierdzeniu taryfy wygasła w dniu 30 czerwca 2002 r. Po tej dacie odwołanie od decyzji Prezesa URE oddalającej wniosek o zmianę decyzji z 20

czerwca 2001 r. nie mogło zostać merytorycznie rozpoznane, ponieważ w obrocie

prawnym nie funkcjonowała już decyzja, której zmiany domagał się powód.

W niniejszej sprawie postępowanie sądowe zostało wszczęte wniesieniem

odwołania od decyzji Prezesa URE z 31 sierpnia 2001 r. odmawiającej zmiany taryfy

zatwierdzonej decyzją z 20 czerwca 2001 r. (oddalającej wniosek o zatwierdzenie

nowej taryfy). Odwołanie to zostało oddalone wyrokiem Sądu Okręgowego - Sądu

Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 2 października 2002 r., a więc po dacie

wygaśnięcia decyzji, o której zmianę wnosił powód. O umorzenie postępowania Prezes URE wniósł jednak dopiero w apelacji od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu

Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia z dnia 21 lipca 2005 r., którym zmieniono zaskarżoną decyzję z dnia 31 sierpnia 2001 r. w ten sposób, że zatwierdzono

zmianę taryfy dla energii elektrycznej zatwierdzonej prawomocną decyzją z dnia 20

czerwca 2001 r.

Stosownie do art. 39819 k.p.c., jeżeli istniała podstawa do umorzenia postępowania, Sąd Najwyższy uchyla wydane w sprawie wyroki oraz umarza postępowanie.

Przepis art. 355 k.p.c. przewiduje umorzenie postępowania, jeżeli wydanie wyroku

„stało się zbędne lub niedopuszczalne”. W niniejszej sprawie wydanie wyroku stało

się „zbędne”, ponieważ wygasła decyzja Prezesa URE, która miałaby zostać zmieniona orzeczeniem sądowym.

Biorąc powyższe pod rozwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.