III SK 67/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III SK 67/13

POSTANOWIENIE

Dnia 27 marca 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Halina Kiryło

w sprawie z powództwa P. T. C.Spółki Akcyjnej w W.

przeciwko Prezesowi Urzędu Komunikacji Elektronicznej

z udziałem zainteresowanej Telefonii D. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością

we W.

o zmianę umowy,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 27 marca 2014 r.,

na skutek skarg kasacyjnych strony pozwanej i strony zainteresowanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 22 lutego 2013 r.,

1. odmawia przyjęcia skarg kasacyjnych do rozpoznania;

2. zasądza od pozwanego i zainteresowanego na rzecz

powoda kwoty po 270 (dwieście siedemdziesiąt) złotych tytułem

zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 22 lutego 2013 r., … 929/12, oddalił

apelacje Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej (Prezes Urzędu) oraz

Telefonii D. Sp. z o.o. we W. (zainteresowany) od wyroku Sądu Okręgowego w W.

z 3 kwietnia 2012 r., … 117/09, w sprawie z odwołania P. T. C. Sp. z o.o. (powód)

od decyzji Prezesa Urzędu z 4 lutego 2009 r. Decyzja ta zmieniała postanowienia

umowy o współpracy i zasadach rozliczeń między powodem a zainteresowanym w

zakresie stawek rozliczeniowych za okres do dnia 30 czerwca 2009 r. oraz od dnia

1 lipca 2009 r. do 27 lipca 2009 r. Decyzja ta podlegała natychmiastowemu

wykonaniu. Wydając zaskarżoną decyzję Prezes Urzędu wyjaśnił, że 22

października 2008 r. wydał decyzję określającą stawki MTR, jakie powinien

stosować powód za zakańczania połączeń głosowych w publicznej dostępnej sieci

telefonicznej powoda zgodnie z określonym harmonogramem. Prezes Urzędu

stwierdził, że skoro w decyzji tej nałożono na powoda obowiązek dostosowania

stawki do poziomu 0,1677 zł/min od 1 lipca 2009 r., a w okresie od 1 stycznia do 30

czerwca 2009 r. na poziomie 0,2162 zł, na powodzie od dnia 1 stycznia 2009 r.

ciąży

wynikający

z

decyzji

MTR,

obarczonej

rygorem

natychmiastowej

wykonalności, obowiązek stosowania stawki MTR w wysokości określonej w decyzji

Prezesa Urzędu z 22 października 2008 r. zgodnie ze wskazanym w niej

harmonogramem.

Sąd Okręgowy uchylił decyzję Prezesa Urzędu wskazując, że decyzja MTR

2008 została uchylona wyrokiem SOKiK z 10 maja 2010 r., …40/09, a Sąd

Apelacyjny oddalił apelację Prezesa Urzędu od tego wyroku. Na tej podstawie Sąd

Okręgowy uznał, że odwołanie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżoną

w niniejszej sprawie decyzją Prezes Urzędu zmienił postanowienia umowy łączącej

powoda z zainteresowanym w zakresie stawki MTR, której wysokość została

dostosowana do postanowień decyzji MTR 2008. Decyzja MTR 2008 była

podstawą do wydania zaskarżonej decyzji, gdyż to decyzja MTR 2008 nakładała na

powoda określone obowiązki w generalny sposób i nie określała zasad współpracy

powoda z innymi operatorami. Stanowiła podstawę dla wydania decyzji

indywidualnych kształtujących wysokość stawki MTR w stosunkach powoda z

poszczególnymi podmiotami. Ponieważ zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja

została wydana w oparciu o decyzję MTR 2008 i jest bezpośrednio z tą decyzją

związana, nietrafne jest stanowisko Prezesa Urzędu o braku bezpośredniego

związku między decyzją MTR 2008, której nadano rygor natychmiastowej

wykonalności,

a

zaskarżoną

w

niniejszej

sprawie

decyzją.

Niewątpliwie

funkcjonowanie w obrocie prawnym nieprawomocnej decyzji MTR 2008, pomimo jej

zaskarżenia przez powoda, legitymowało Prezesa Urzędu do wydawania decyzji

dostosowujących stawkę MTR w umowach powoda z innymi operatorami do

poziomu określonego w decyzji MTR 2008. Jednakże w sytuacji prawomocnego

orzeczenia uchylającego decyzję MTR 2008, decyzja ta została usunięta z obrotu

prawnego ze skutkiem ex tunc. Mając na względzie, że zaskarżona decyzja została

wydana w oparciu o decyzję MTR 2008, wyeliminowanie decyzji MTR 2008 z

obrotu nie pozostaje bez wpływu na decyzję , której dotyczy niniejsze

postępowania. Decyzja ta została wydana w oparciu o ustalenia dokonane przez

Prezesa Urzędu w decyzji MTR 2008.

Zdaniem Sądu Okręgowego, bez przeprowadzenia analizy ponoszonych

przez powoda kosztów świadczenia usługi MTR nie można przyjąć a priori stawki

MTR określonej uprzednio przez Prezesa Urzędu w uchylonej decyzji MTR 2008.

Brak ustaleń powoduje, że przyjęta w decyzji Prezesa Urzędu stawka MTR nie

została oparta na ponoszonych przez powoda kosztach, a zatem nie można

wykluczyć, że została ustalona z naruszeniem obowiązku wynikającego z art. 40

Prawa telekomunikacyjnego.

Nawet gdyby wydanie zaskarżonej decyzji było

uzasadnione spełnieniem innych wymienionych w art. 28 ust. 1 Prawa

telekomunikacyjnego kryteriów, to niespełnienie kryterium realizacji obowiązków

nałożonych na powoda jako operatora o znaczącej pozycji rynkowej oraz kryterium

rozwoju rynku konkurencyjnego, musi skutkować uznaniem, że zaskarżona decyzja

jest nieprawidłowa.

Odnosząc się do stanowiska Prezesa Urzędu, który wskazywał, że powód

nie kwestionował stawki MTR, Sąd Okręgowy wyjaśnił, że w zaskarżonej decyzji

wyraźnie stwierdzono, iż określone w niej stawki prowadzą do dostosowania zasad

rozliczeń między powodem a zainteresowanym do stanu określonego w decyzji

MTR 2008. Okoliczność, że w odwołaniu od decyzji wydanej w niniejszej sprawie

powód nie kwestionował stawki MTR nie oznacza, że ją akceptował, o czym

świadczy fakt zaskarżenia decyzji MTR 2008, w której stawka MTR została

ustalona przez Prezesa Urzędu dla powoda w sposób generalny. Uchylenie decyzji

MTR 2008, w oparciu o która wydano zaskarżoną decyzję, z uwagi na wydanie jej

bez przeprowadzenia obowiązkowego postępowania konsultacyjnego nie oznacza,

że sama wysokość stawki MTR była zgodna z art. 40 ust. 1 Prawa

telekomunikacyjnego.

Prezes Urzędu i zainteresowany zaskarżyli wyrok Sądu Okręgowego

apelacjami. Oddalając obie apelacje Sąd drugiej instancji stwierdził, że SOKiK

poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne, w oparciu o należycie oceniony materiał

dowodowy. Podzielił także dokonaną przez Sąd pierwszej instancji ocenę prawną

co do konieczności uchylenia zaskarżonej decyzji, z uwagi na wyeliminowanie z

obrotu prawnego decyzji MTR 2008. Ocena skutków uchylenia decyzji MTR 2008

leży w płaszczyźnie stosowania prawa materialnego, zatem niezasadne jest

podważanie rozstrzygnięcia SOKiK w oparciu o zarzuty prawa procesowego.

Ocena, czy uchylenie decyzji MTR miało skutek ex tunc, czy ex nunc, jest

elementem oceny prawnej, a nie oceny materiału dowodowego. Przepisy prawa

materialnego zostały zastosowane przez Sąd pierwszej instancji prawidłowo. Z

treści zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji Prezesa Urzędu wynika, że

podstawą jej wydania była decyzja MTR 2008. Decyzja w niniejszej sprawie

dostosowywała treść umowy do wymogów ustalonych decyzją MTR 2008.

Wyeliminowanie decyzji MTR 2008 spowodowało zatem odpadnięcie przesłanek

wydania spornej decyzji, określonych w art. 28 ust. 1 pkt 2 i 5c Prawa

telekomunikacyjnego. Wprawdzie wyeliminowanie decyzji MTR 2008 nie zdjęło z

powoda obowiązku, o którym mowa wart. 40 ust. 1 Prawa telekomunikacyjnego, ale

bez przeprowadzenia analizy ponoszonych przez powoda kosztów świadczenia

usług MTR dla potrzeb weryfikacji umowy łączącej ją z zainteresowanym nie można

przyjąć prawidłowości stawek ustalonych sporną decyzją. Sąd drugiej instancji

wskazał także, że ze względu na brak odpowiedniej regulacji w k.p.c., zgodnie z

którą uchylenie decyzji organu regulacyjnego powodowałoby przekazanie sprawy

do ponownego rozpoznania w postępowaniu administracyjnym, należy przyjąć

założenie,

zgodnie

z

którym

uchylenie

decyzji

oznacza

jej

definitywne

wyeliminowanie z obrotu prawnego jako dotkniętej istotnymi wadami. SOKiK nie ma

możliwości stwierdzenia nieważności zaskarżonych decyzji. Skoro uchylenie

decyzji MTR 2008 skutkowało wyeliminowaniem decyzji z obrotu prawnego, to tym

samym Sąd Okręgowy prawidłowo uznał, że skutkowało to koniecznością uchylenia

zaskarżonej przez powoda decyzji, której celem było dostosowanie umowy łączącej

powoda z zainteresowanym do stawek ustalonych w decyzji MTR 2008. Brak było

podstaw do przyjęcia argumentacji zainteresowanego, zgodnie z którą SOKiK

powinien w takiej sytuacji samodzielnie zmienić treść umowy pomiędzy powodem a

zainteresowanym w zakresie stawek MTR. Z powyższych względów Sąd

Apelacyjny uznał, że Sąd Okręgowy prawidłowo zastosował art. 479(64) § 1 k.p.c.

Prezes Urzędu zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną w

całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. oraz

art. 233 § 1 k.p.c. i art. 16 k.p.a., art. 110 k.p.a., art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a.

Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania Prezes Urzędu

powołał się na potrzebę rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych: 1) czy

wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji administracyjnej wydanej przez Prezesa

UKE na skutek prawomocnego wyroku sądu następuje ze skutkiem ex tunc, czy też

ze skutkiem ex nunc?; 2) czy wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji

administracyjnej (decyzja I) skutkuje równocześnie koniecznością uchylenia przez

Sąd decyzji (decyzja II) wydanej w oparciu tą decyzję I, która w momencie

wydawania decyzji II pozostawał w obrocie prawnym i była wykonalna? Ponadto

Prezes Urzędu powołał się na potrzebę wykładni przepisów prawa budzących

poważne wątpliwości, tj. art. 316 § 1 k.p.c., przez wyjaśnienie wątpliwość, czy w

sprawach z odwołań od decyzji Prezesa Urzędu sąd za podstawę orzekania

powinien uznać stan faktyczny i prawnych z chwili orzekanie, czy tez z chwili

wydania skarżonej decyzji?

Zainteresowany zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną w

całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie 1) art. 479(64) § 2 k.p.c. w

związku z art. 385 i 391 § 1 k.p.c., przez oddalenie apelacji zainteresowanego na

podstawie twierdzenia, jakoby wcześniejsze uchylenie decyzji MTR 2008 miało

skutek ex tunc i w efekcie pociągało za sobą konieczność uchylenia zaskarżonej

decyzji, podczas gdy uchylenie przez sąd powszechny decyzji Prezesa Urzędu ma

skutek ex nunc; 2) art. 316 § 1 k.p.c., przez uwzględnienie stanu sprawy z chwili

orzekania, podczas gdy charakter postępowania prowadzonego w wyniku

wniesienia odwołania od decyzji uzasadnia orzekanie na podstawie stanu sprawy z

chwili wydania decyzji; 3) art. 479(64) § 1 k.p.c. w związku z art. 385 i 391 § 1

k.p.c., przez nieoddalenie odwołania, gdy w stanie faktycznym właściwą instytucją

było wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a.; 4) art. 30 ust.

1 w związku z art. 28 ust. 1 Prawa telekomunikacyjnego, przez uznanie, że nie

zostały spełnione przesłanki wydania decyzji określone w tym przepisie.

Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania zainteresowany

powołał się na potrzebę rozstrzygnięcia następujących zagadnień prawnych: 1)

jaka jest relacja miedzy uchyleniem decyzji na podstawie art. 479(64) § 2 k.p.c. na

skutek uchylenia innej decyzji, w oparciu o która została ona wydana, a instytucją, o

której mowa w art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a.?; 2) czy sąd rozpatrujący odwołanie od

decyzji Prezesa Urzędu rozstrzygającej spór międzyoperatorski na podstawie

art. 28 ust. 1 w związku z art. 30 ust. 1 Prawa telekomunikacyjnego w przypadku

stwierdzenia, że decyzja została wydana w oparciu o inną decyzją, która została

następnie uchylona, co stanowi podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 §

1 pkt 8 k.p.a.), powinien uchylić decyzję na podstawie art. 479(64) § 2 k.p.c., czy

też odwołanie oddalić z uwagi na konkurencyjność trybów (odwołania od decyzji

Prezesa Urzędu oraz wznowienia postępowania)? 3) czy sąd rozpatrując odwołanie

od decyzji Prezesa Urzędu wydanej na podstawie art. 28 ust. 1 albo art. 30 ust. 1

Prawa telekomunikacyjnego powinien badać spełnienie przesłanek określonych w

art. 28 ust. 1 Prawa telekomunikacyjnego według stanu na dzień wydawania decyzji

czy na dzień wyrokowania?; 4) czy jeżeli po wydaniu decyzji odpadną przesłanki, o

których mowa w art. 28 ust. 1 Prawa telekomunikacyjnego, w oparciu o które

decyzja ta została wydana (np. zostanie uchylona decyzja, w oparciu o którą

została ona wydana), sąd na podstawie art. 479(64) § 2 k.p.c. winien uchylić tę

decyzję, czy też oddalić odwołanie na podstawie art. 479(64) § 1 k.p.c.?; 5) czy

prawomocny wyrok uchylający decyzję Prezesa Urzędu ma skutek działający z

mocą prospektywną (ex nunc, zniesienie decyzji), czy z mocą retrospektywną (ex

tunc, wycofanie decyzji)?; 6) czy sąd w sprawach z odwołań od decyzji Prezesa

Urzędu rozstrzygających spory międzyoperatorskie powinien zgodnie z art. 316 § 1

k.p.c. brać za podstawę stan sprawy z dnia wydania wyroku, czy z dnia wydania

decyzji przez Prezesa Urzędu?

Powód

w

odpowiedziach

na

skargi

kasacyjne

Prezesa

Urzędu

i

zainteresowanego wniósł o wydanie postanowienia o odmowie przyjęcia obu skarg

do rozpoznania i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Obie skargi kasacyjne nie kwalifikowały się do przyjęcia celem ich

merytorycznego rozpoznania.

Wnosząc o przyjęcie wniesionej skargi, Prezes Urzędu powołał się na

potrzebę rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.). Z

utrwalonego

orzecznictwa

Sądu

Najwyższego

wynika,

że

podstawowym

wymaganiem prawidłowej konstrukcji zagadnienia prawnego jest sformułowanie

problemu prawnego w oparciu o konkretny przepis (przepisy) prawa, w związku z

którym dane zagadnienie może powstać (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z

18 października 2011 r., III SK 25/11; z 11 kwietnia 2012 r., III SK 41/11; z 6 marca

2013 r., III SK 32/12; z 20 marca 2013 r., III SK 35/12; z 12 kwietnia 2013 r., III SK

47/12; z 12 kwietnia 2013 r., III SK 49/12; z 13 sierpnia 2013 r., III SK 64/12; z 20

lutego 2014 r., III SK 60/13). Sformułowane we wniosku o przyjęcie do rozpoznania

skargi kasacyjnej Prezesa Urzędu zagadnienia prawne nie zawiera zaś w swej

treści żadnego przepisu prawa. Nie zachodzi także potrzeba wykładni art. 316 § 1

k.p.c., gdyż nie wykazano rozbieżności interpretacyjnych istotnych dla art. 3989 § 1

pkt 1 k.p.c. Ponadto, w kwestii tej Sąd Najwyższy wypowiedział się już,

podsumowując dotychczasowe orzecznictwo, w wyroku z 4 marca 2014 r., III SK

35/13. Nie ma zatem publicznoprawnej potrzeby wypowiadania się przez Sąd

Najwyższy w tym zakresie.

Odnosząc się do wniosku zainteresowanego o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania Sąd Najwyższy stwierdza, że pierwsze zagadnienie prawne nie jest

istotnym zagadnieniem prawnym sprawy. Rozstrzygnięcie problemu relacji między

uchyleniem decyzji na podstawie art. 479(64) § 2 k.p.c. a instytucją wznowienia

postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. nie ma znaczenia dla

ewentualnej oceny prawidłowości zaskarżonego wyroku, wydanego w sprawie z

odwołania od decyzji nieostatecznej i opartego na uchyleniu wcześniejszej decyzji,

która także nie miała ostatecznego charakteru. Z analogicznych względów Sąd

Najwyższy nie znajduje powodów dla przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania ze

względu na drugi z podniesionych w niej problemów prawnych.

Z kolei trzecie i szóste zagadnienie prawne sprawy dotyczy problemu

prawnego, do którego Sąd Najwyższy odniósł się w wyroku z 4 marca 2014 r.,

III SK 35/13.

W oparciu o powołany powyżej wyrok można także rozstrzygnąć czwarte

zagadnienie

prawne. Uchylenie

decyzji

pierwotnej, nakładającej określony

obowiązek, względem której kolejna decyzja ma charakter wykonawczy, jest

sytuacją szczególną i może uzasadniać uwzględnienie odwołania.

Odnosząc się do potrzeby rozstrzygnięcia piątego zagadnienia prawnego, w

ocenie Sądu Najwyższego prawomocny wyrok Sądu orzekającego w sprawie z

odwołania

od

decyzji

Prezesa

Urzędu

uchylający

nieostateczną

decyzję

nakładającą obowiązki na przedsiębiorcę telekomunikacyjnego z powodu uchybień

proceduralnych niedających się usunąć w toku postępowania sądowego, rzutuje na

możliwość utrzymania w mocy kolejnych decyzji egzekwujących obowiązki

przewidziane we wcześniejszej decyzji, co jednak nie przesądza o całkowitym

zniwelowaniu skutków prawnych, jakie decyzja taka wywołała za sprawą rygoru

natychmiastowej wykonalności w sferze stosunków cywilnoprawnych między

przedsiębiorcami telekomunikacyjnymi. Kwestia ta jednak pozostaje poza zakresem

postępowania z odwołania od decyzji Prezesa Urzędu, a przez to nie ma znaczenia

dla rozstrzygnięcia o prawidłowości wyroku Sądu drugiej instancji.

Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia obu skarg kasacyjnych

do rozpoznania, określone w art. 3989 § 1 i 2 k.p.c., Sąd Najwyższy na podstawie

art. 3989 § 2 k.p.c., a w odniesieniu do kosztów zastępstwa prawnego w

postępowaniu kasacyjnym na podstawie art. 98 § 3 k.p.c. w związku z art. 99 k.p.c.

oraz § 13 ust. 4 w związku z § 18 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności

adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej

udzielonej z urzędu, orzekł jak w sentencji.