III SK 62/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III SK 62/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 września 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Romualda Spyt (przewodniczący)

SSN Dawid Miąsik (sprawozdawca)

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska

w sprawie z powództwa "N." Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. i P. Spółki Akcyjnej w

W. (obecnie T. S.A.)

przeciwko Prezesowi Urzędu Komunikacji Elektronicznej

o ustalenie zasad współpracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 15 września 2015 r.,

skarg kasacyjnych strony powodowej "N." Spółki Akcyjnej z siedzibą w W.

i strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 20 marca 2012 r.,

1. oddala obie skargi kasacyjne.

2. zasądza od Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej

oraz od N. S.A. z/s w W. na rzecz T . S.A. kwoty po 180 zł (sto

osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego w postępowaniu kasacyjnym.

Uzasadnienie

Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej (Prezes Urzędu) decyzją z 22

czerwca 2009 r. ustalił zasady współpracy i rozliczeń za usługi dostępu

użytkowników ruchomej publicznej sieci telefonicznej P. (obecnie T. S.A., powód)

do

usług

audiotekstowych

oraz

usług

informacyjnych

sieci

inteligentnej

realizowanych za pośrednictwem sieci N. S.A. (zainteresowany).

Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z 13 czerwca 2011 r. oddalił odwołanie

powoda od tej decyzji, w którym zarzucono między innymi naruszenie art. 79 ust. 1

Prawa

telekomunikacyjnego

telekomunikacyjnego

w

poprzez

związku

zaniechanie

z

art.

i

art.

przeprowadzenia

Prawa

postępowania

konsolidacyjnego mimo wydania decyzji, która może mieć wpływ na stosunki

handlowe między państwami członkowskimi.

Powód zaskarżył wyrok Sądu pierwszej instancji apelacją w całości.

Wyrokiem z 20 marca 2012 r. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że uchylił

zaskarżoną decyzję oraz zasądził na rzecz powoda od Prezesa Urzędu koszty

postępowania.

Sąd Apelacyjny uznał, że wydanie decyzji na podstawie art. 28 ust. 1 Prawa

telekomunikacyjnego

poprzedza

Postępowaniu

powinno

temu

obligatoryjne

towarzyszyć

postępowanie

konsultacyjne.

przeprowadzenie

postępowania

konsolidacyjnego, jeżeli rozstrzygnięcie podejmowane przez Prezesa Urzędu może

mieć wpływ na stosunki handlowe między państwami członkowskimi. Przepis

art. 18 Prawa telekomunikacyjnego nie czyni przy tym żadnych wyjątków od

kategorii rozstrzygnięć wymienionych w art. 15 Prawa telekomunikacyjnego.

Postępowanie konsolidacyjne należy zatem przeprowadzać także w przypadku

wydania decyzji o dostępie telekomunikacyjnym, gdy stosowany środek może mieć

wpływ na stosunki handlowe między państwami członkowskimi. Jak wskazano w

motywie 38 dyrektywy ramowej klauzula wpływu na handel między państwami

członkowskimi powinna być rozumiana szeroko. Chodzi o wpływ pośredni lub

bezpośredni, rzeczywisty lub potencjalny na strukturę wymiany handlowej w taki

sposób, że będzie to pociągało za sobą bariery w funkcjonowaniu jednolitego

rynku. Nie można oczekiwać od strony powołującej się na możliwy wpływ

rozstrzygnięcia Prezesa Urzędu na stosunki handlowe między państwami

członkowskimi przedstawienia takich dowodów, jakich należy oczekiwać w sprawie

cywilnej. Ewentualny wpływ na wymianę handlową powinien zostać oceniony przez

organ mający podjąć decyzję na podstawie określonych w decyzji obowiązków

nałożonych na operatorów i uprawnień im przyznanych. Ponieważ obowiązek

przeprowadzenia postępowania konsolidacyjnego w sytuacjach opisanych w art. 18

Prawa telekomunikacyjnego spoczywa na Prezesie Urzędu, to na nim spoczywa

obowiązek dokonania oceny jego rozstrzygnięcia z punktu widzenia przesłanek

wszczęcia postępowania konsolidacyjnego. Sąd Apelacyjny wskazał również na

cele postępowania konsolidacyjnego (przyczyniania się do rozwoju rynku

wewnętrznego przez przejrzystą współpracę i zapewnienie jednolitego stosowania

przepisów dyrektyw telekomunikacyjnych). Na tej podstawie Sąd Apelacyjny uznał,

że zaniechanie przez Prezesa Urzędu przed wydaniem decyzji przeprowadzenia

postępowania konsolidacyjnego stanowi uchybienie, które powoduje konieczność

uchylenia decyzji.

Zainteresowany zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną w

całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie art. 328 § 2 k.p.c. w związku z

art. 391 § 1 k.p.c. oraz art. 232 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., a także naruszenie

art. 18 Prawa telekomunikacyjnego oraz art. 7 ust. 3 dyrektywy 2002/21 przez

przyjęcie, że naruszenie tych przepisów uzasadnia uchylenie decyzji; art. 6, art. 7

ust. 3 oraz art. 20 dyrektywy 2002/21 oraz art. 18 Prawa telekomunikacyjnego

przez zastosowanie art. 18 Prawa telekomunikacyjnego, który jest sprzeczny z

wymienionymi przepisami dyrektywy ramowej w zakresie w jakim przewiduje

obowiązek przeprowadzenia postępowania konsolidacyjnego również co do

rozstrzygnięcia sporów między przedsiębiorstwami telekomunikacyjnymi; art. 6,

art. 7 ust. 3 oraz art. 20 dyrektywy 2002/21 przez przyjęcie, że art. 18 Prawa

telekomunikacyjnego może poszerzać uprawnienia Komisji Europejskiej; art. 18

Prawa telekomunikacyjnego oraz art. 7 ust. 3 dyrektywy 2002/21 przez przyjęcie,

że decyzja ma wpływ na wymianę handlową miedzy państwami członkowskimi,

mimo iż Sąd Apelacyjny nie podał żadnych powodów takiej oceny.

Prezes Urzędu zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną w

całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie art. 47964 § 2 w zw. art. 391 §

1 k.p.c. oraz art. 386 § 1 k.p.c. przez przyjęcie, że naruszenie obowiązku

przeprowadzenia postępowania konsolidacyjnego może być wyłącznym powodem

uchylenia decyzji prezesa Urzędu oraz naruszenie art. 18 w zw. z art. 15 pkt 1-4

Prawa telekomunikacyjnego w brzmieniu z daty wydania decyzji w zw. z art. 7 ust.

3 dyrektywy 2002/21 przez uznanie, że zaskarżona decyzja mogła mieć jakikolwiek

wpływ na stosunki handlowe między państwami członkowskimi, gdy z prawa

unijnego wynika, że postępowanie konsolidacyjne jest przeprowadzane, gdy

proponowany środek może mieć istotny (znaczący) wpływ na stosunki handlowe

między państwami członkowskimi i jest objęty zakresem stosowania art. 15 lub 16

dyrektywy 2002/21 lub art. 5 lub 8 dyrektywy 2002/19; art. 18 w zw. z art. 15 pkt 1-4

Prawa telekomunikacyjnego przez przyjęcie, że nieprzeprowadzenie postępowania

konsolidacyjnego stanowi uchybienie powodujące konieczność uchylenia decyzji;

art. 18 w zw. z art. 15 pkt 1-4 Prawa telekomunikacyjnego w zw. z art. 6 k.c. przez

przyjęcie, że nie można oczekiwać od strony powołującej się na stosunki handlowe

miedzy

państwami

członkowskimi

przedstawienia

dowodów

jakich

należy

oczekiwać w zwykłej sprawie cywilnej.

Powód w odpowiedzi na skargę Prezesa Urzędu wniósł o jej oddalenie oraz

zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. Zdaniem powoda ocena wpływu na

stosunki handlowe jest kwestią prawną, a nie okolicznością faktyczną. Nie ma

zatem potrzeby przeprowadzania dowodów na tę okoliczność. W ocenie powoda

każdy środek, który oddziałuje na cenę może mieć wpływ na stosunki handlowe

między państwami członkowskimi, co wynika z akapitu 38 dyrektywy 2002/21

wymieniającego środki wpływające na cenę dla użytkowników w innych państwach

członkowskich. Zaskarżona decyzja zawiera postanowienia w zakresie cen

stosowanych w relacjach między powodem a zainteresowanym. Ponadto, to Prezes

Urzędu powinien wykazać, że nie zachodzi konieczność przeprowadzenia

postępowania konsolidacyjnego. W uzasadnieniu decyzji Prezes stwierdził,

że

decyzja

dotyczy

tylko

obrotu

handlowego

na

krajowym

rynku

telekomunikacyjnym, gdyż ustala warunki dostępu abonentów sieci powoda do

usług świadczonych przy wykorzystaniu sieci zainteresowanego. Natomiast

definicja abonenta zawarta w zaskarżonej decyzji obejmuje również użytkowników

sieci operatorów z innych państw członkowskich korzystających z sieci powoda na

zasadzie roamingu międzynarodowego. Skoro decyzja nakłada na powoda

obowiązek zapewnienia

dostępu do numerów sieci inteligentnej w sieci

zainteresowanego użytkownikom innych operatów korzystającym z sieci powoda w

ramach roamingu (zalogowanych w sieci powoda), to niewątpliwie mamy do

czynienia z użytkownikami końcowymi z innych państw członkowskich w

rozumieniu art. 79 ust. 1 Prawa telekomunikacyjnego. Zaskarżona decyzja może

mieć wpływ zarówno na sytuację pojedynczego użytkownika, jak i operatorów

telekomunikacyjnych z krajów członkowskich, ponieważ realizacja przez takich

użytkowników

połączeń

w

celu

korzystania

z

usług

będzie

skutkowała

koniecznością dokonania stosownych rozliczeń między powodem a operatorami

zagranicznymi. W apelacji powód wskazał, że Komisja Europejska prezentuje

jednolite stanowisko, zgodnie z którym stawki interkonektowe ustalane w

jakikolwiek sposób stanowią obowiązki regulacyjne odnoszące się do art. 16

dyrektywy 2002/21 i mają wpływ na handel między państwami członkowskimi. Jak

zaś stwierdza sam Prezes Urzędu, decyzja ustala ceny usług telekomunikacyjnych

oraz zasady zmiany cen.

Powód w odpowiedzi na skargę kasacyjną zainteresowanego wniósł o jej

oddalenie i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. Odnosząc się do

zarzutów dotyczących naruszenia art. 18 Prawa telekomunikacyjnego powód uznał

je za bezzasadne. W Zaleceniu 2008/850/WE Komisja potwierdziła wymóg

poddawania postępowaniu konsolidacyjnemu wszystkich projektów rozstrzygnięć,

w których Prezes Urzędu ustala opłaty z tytułu dostępu telekomunikacyjnego, a

taką jest zaskarżona decyzja. Ponadto, decyzja została podjęta w celu wykonania

obowiązku z art. 79 ust. 1 Prawa telekomunikacyjnego, definicja abonenta obejmuje

abonentów korzystających z roamingu, uregulowanie zawarte w decyzji ma wpływ

na cenę uiszczaną przez użytkowników z innych państw członkowskich.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Obie skargi kasacyjna okazały się bezzasadne.

W procesowej podstawie skargi kasacyjnej zainteresowany zarzuca

naruszenie art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. oraz art. 232 k.p.c. w

zw. z art. 391 § 1 k.p.c., a także naruszenie art. 18 Prawa telekomunikacyjnego

oraz art. 7 ust. 3 dyrektywy 2002/21 przez przyjęcie, że naruszenie tych przepisów

uzasadnia uchylenie decyzji. W kwestii tej Sąd Najwyższy wypowiedział się już w

wyrokach z 18 maja 2012 r., III SK 37/11 oraz z 13 sierpnia 2013 r., III SK 57/12 w

sposób zgodny z zapatrywaniami wynikającymi z uzasadnienia zaskarżonego

wyroku.

Bezpodstawny okazał się zarzut naruszenia art. 6, art. 7 ust. 3 oraz art. 20

dyrektywy 2002/21 oraz art. 18 Prawa telekomunikacyjnego przez zastosowanie

tego ostatniego przepisu. Z wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z

16 kwietnia 2015 r. w sprawie C-3/14 Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej i

Telefonia Dialog Sp. z o.o. p. T-Mobile Polska S.A. wynika, że krajowy organ

regulacyjny jest zobowiązany przeprowadzić postępowanie konsolidacyjne, gdy

rozstrzygając spór pomiędzy przedsiębiorstwami udostępniającymi sieci lub

świadczącymi usługi łączności elektronicznej w danym państwie członkowskim,

zamierza nałożyć obowiązki zmierzające do zapewnienia dostępu do numerów

niegeograficznych zgodnie z art. 28 dyrektywy 2002/22, a obowiązki te mogą

oddziaływać na wymianę handlową pomiędzy państwami członkowskimi. Z wyroku

tego

wynika,

że

zakres

obowiązku

przeprowadzenia

postępowania

konsolidacyjnego przewidziany w art. 18 Prawa telekomunikacyjnego w brzmieniu z

daty wydania decyzji Prezesa Urzędu był zgodny z prawem unijnym.

Z tych samych względów za nieuzasadniony należy uznać zarzut naruszenia

art. 6, art. 7 ust. 3 oraz art. 20 dyrektywy 2002/21 przez przyjęcie, że art. 18 Prawa

telekomunikacyjnego może poszerzać uprawnienia Komisji Europejskiej.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 18 Prawa telekomunikacyjnego

oraz art. 7 ust. 3 dyrektywy 2002/21 przez przyjęcie, że decyzja ma wpływ na

wymianę handlową miedzy państwami członkowskimi, mimo niepodania żadnych

powodów takiej oceny, Sąd Najwyższy uwzględnił, że zgodnie z powołanym wyżej

wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości „każdy środek przyjęty przez krajowy organ

regulacyjny w celu zapewnienia użytkownikom końcowym dostępu do numerów

niegeograficznych zgodnie z art. 28 dyrektywy 2002/22 oddziałuje na wymianę

handlową pomiędzy państwami członkowskimi w rozumieniu tego przepisu, jeśli

środek ten może wywrzeć na tę wymianę bezpośredni lub pośredni, rzeczywisty lub

potencjalny wpływ, który nie jest nieznaczny”.

Jak wyjaśniono w wyroku z 24 czerwca 2015 r., III SK 59/12 przesłanka

wpływu decyzji Prezesa Urzędu na stosunki handlowe między państwami

członkowskimi interpretowana jest w taki sposób, że w zdecydowanej większości

przypadków uzasadnione będzie założenie, zgodnie z którym takim wpływ

występuje.

Szerokie

ujęcie

obowiązku

przeprowadzenia

postępowania

konsolidacyjnego ma uzasadnienie w istotnym znaczeniu tego postępowania dla

wypracowania

wspólnych

zasad

stosowania

unijnych

dyrektyw

telekomunikacyjnych. Z przywołanego wyroku Trybunału wynika wprost, że

środkiem, który ze swej istoty wpływa na stosunki handlowe między państwami

członkowskimi, jest środek podejmowany w celu realizacji obowiązku, o którym

mowa w art. 28 dyrektywy 2002/22. Przy takiej kwalifikacji środka regulacyjnego w

niniejszej sprawie dokonanej przez Trybunał, Sąd Najwyższy nie znajduje podstaw,

biorąc pod uwagę dodatkowo pozycję rynkową powoda i zainteresowanego, by

uznać za bagatelny wpływ na stosunki handlowe między państwami członkowskimi.

Wbrew

argumentacji

Prezesa

Urzędu

i

zainteresowanego,

obowiązek

przeprowadzenia postępowania konsolidacyjnego nie aktualizuje się tylko wtedy,

gdy dany środek regulacyjny w istotnym stopniu wpływa (może wpłynąć) na

stosunki handlowe między państwami członkowskimi, leczy gdy wpływ taki można

uznać za więcej niż „nieznaczny”.

Odnosząc się do skargi kasacyjnej Prezesa Urzędu przypomnieć należy, że

w przywołanym powyżej orzecznictwie Sądu Najwyższego rozstrzygnięto już, iż

naruszenie obowiązku przeprowadzenia postępowania konsolidacyjnego może być

powodem uchylenia decyzji Prezesa Urzędu. Dlatego bezpodstawne okazały się

zarzuty procesowe tej skargi oraz zarzut naruszenia art. 18 w zw. z art. 15 pkt 1-4

Prawa telekomunikacyjnego przez przyjęcie, że nieprzeprowadzenie postępowania

konsolidacyjnego stanowi uchybienie powodujące konieczność uchylenia decyzji.

Chybiony jest zarzut naruszenia art. 18 w zw. z art. 15 pkt 1-4 Prawa

telekomunikacyjnego w zw. z art. 7 ust. 3 dyrektywy 2002/21, ponieważ w świetle

wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie C-3/14 T-Mobile nie

ma podstaw ani do odmowy zastosowania przepisów Prawa telekomunikacyjnego,

ani do stwierdzenia w niniejszej sprawie, że wpływ decyzji Prezesa Urzędu na

stosunki handlowe między państwami członkowskimi jest bagatelny.

Nieuzasadniony jest również zarzut naruszenia art. 18 w zw. z art. 15 pkt 1-4

Prawa telekomunikacyjnego w zw. z art. 6 k.c. ponieważ Sąd Najwyższy wyjaśnił

już charakter przesłanki wpływu na handel między państwami członkowskimi i

zasady jej stosowania w sprawie III SK 57/12.

Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.