III SK 59/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III SK 59/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 czerwca 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Romualda Spyt (przewodniczący)

SSN Halina Kiryło

SSN Dawid Miąsik (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa P. T. C. Spółki Akcyjnej w W.

przeciwko Prezesowi Urzędu Komunikacji Elektronicznej

z udziałem zainteresowanej T. D. Spółki Akcyjnej

o zmianę umowy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 24 czerwca 2015 r.,

skarg kasacyjnych strony pozwanej i zainteresowanej od wyroku Sądu

Apelacyjnego

z dnia 1 lutego 2012 r.

1. oddala obie skargi kasacyjne,

2. zasądza od pozwanego i zainteresowanego na rzecz

powoda kwoty po 270 zł (dwieście siedemdziesiąt złotych)

tytułem

zwrotu

kosztów

zastępstwa

procesowego w

postępowaniu kasacyjnym.

UZASADNIENIE

Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej (Prezes Urzędu) decyzją z dnia

19 grudnia 2008 r. zmienił zasady rozliczeń i współpracy za usługi dostępu

użytkowników sieci P. T. C. (obecnie T-M. P. S.A., Powód) do usług sieci

inteligentnej realizowanych za pośrednictwem sieci T. D. S.A. (Zainteresowany).

Decyzja

została

wydana

w

postępowaniu

wszczętym

na

wniosek

Zainteresowanego o zmianę umowy łączącej go z Powodem, ponieważ umowa ta

nie została zmieniona w terminie zakreślonym przez Prezesa Urzędu w

postanowieniu z dnia 1 października 2006 r.

W decyzji Prezes Urzędu zobowiązał Zainteresowanego między innymi do

świadczenia usługi zakańczania połączeń w jego sieci w zamian za wynagrodzenie

określone w decyzji, zaś Powoda zobowiązał do zapewnienia swoim abonentom

dostępu do usług informacyjnych świadczonych w sieci Zainteresowanego w

zamian za wynagrodzenie pobierane od Zainteresowanego określone w decyzji.

Powód zaskarżył decyzję Prezesa Urzędu odwołaniem.

Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z dnia 21 marca 2011 r., uchylił decyzję

Prezesa Urzędu, wskazując między innymi, że Prezes Urzędu nie przeprowadził

postępowania konsolidacyjnego w rozumieniu art. 7 ust. 3 dyrektywy 2002/21.

Według Sądu Okręgowego, decyzja Prezesa Urzędu reguluje zasady rozliczeń i

współpracy w zakresie zapewnienie dostępu do usług użytkownikom końcowym

innych sieci ruchomych, którzy korzystają z usług świadczonych w sieci Powoda w

ramach roamingu. Dlatego decyzja wpływa na stosunki handlowe między

państwami członkowskimi, ponieważ dotyczy obywateli krajów członkowskich Unii

Europejskiej korzystających z usługi roamingu w sieci Powoda.

Prezes Urzędu i Zainteresowany zaskarżyli wyrok Sądu Okręgowego

apelacjami.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 1 lutego 2012 r., oddalił obie apelacje.

W ocenie Sądu drugiej instancji, decyzja Prezesa Urzędu, wydana na

podstawie art. 28 Prawa telekomunikacyjnego (który to przepis wdraża art. 5

dyrektywy 2002/19), należy do tego rodzaju decyzji, co do których Prawo

telekomunikacyjne

przewiduje

obowiązek

przeprowadzenia

postępowania

konsolidacyjnego. Sąd Apelacyjny uznał także, że każde państwo członkowskie ma

prawo rozszerzyć zakres postępowań, z którymi wiąże obowiązek konsolidacji.

Dlatego

nawet

jeżeli

zakres

obowiązku

przeprowadzenia

postępowania

konsolidacyjnego jest w prawie polskim szerszy niż wynika to z art. 7 ust. 3

dyrektywy 2002/21, to przepisy Prawa telekomunikacyjnego nie są w tym zakresie

niezgodne z art. 7 ust. 3 dyrektywy 2002/21.

Odnosząc się do przewidzianej w art. 18 Prawa telekomunikacyjnego (w ślad

za art. 7 ust. 3 dyrektywy 2002/21) przesłanki wpływu rozstrzygnięcia Prezesa

Urzędu na stosunki handlowe między państwami członkowskimi, Sąd drugiej

instancji powołał się na akapit 38 preambuły dyrektywy 2002/21. Wskazał, że

zastosowany środek regulacyjny może dotyczyć usług międzynarodowych, skoro

Powoda zobowiązano do zapewnienia swoim abonentom dostępu do usług

informacyjnych świadczonych w sieci Zainteresowanego, a przez abonenta rozumie

się także użytkownika innej sieci ruchomej, który korzysta z usług świadczonych w

sieci Powoda w ramach usługi roamingu. Ponadto w decyzji wskazano, że

stosownie do art. 79 ust. 1 Prawa telekomunikacyjnego Powód zobowiązany jest

zapewnić użytkownikom końcowym swojej sieci oraz użytkownikom z innych

państw członkowskich zrealizowanie połączenia do numeru niegeograficznego na

terytorium RP. Dlatego, w ocenie Sądu Apelacyjnego, decyzja Prezesa Urzędu

potencjalnie zapewnia użytkownikom końcowym z innych państw członkowskich

dostęp do numerów niegeograficznych w zlokalizowanej na terytorium Polski sieci

Zainteresowanego, czyli potencjalnie może mieć wpływ na stosunki handlowe

między państwami członkowskim w rozumieniu art. 18 Prawa telekomunikacyjnego

i art. 7 ust. 3 dyrektywy 2002/21. Ponadto, decyzja Prezesa Urzędu ustala ceny

usług telekomunikacyjnych i zasady zmiany tych cen, ceny mają zaś wpływ na

warunki dostępu do rynku i możliwość świadczenia usług przez operatorów i

dostawców usług w tym podmioty mające siedzibę w innych państwach

członkowskich, co uzasadnia przyjęcie założenia, zgodnie z którym decyzja

Prezesa Urzędu może wpłynąć choćby pośrednio i potencjalnie na stosunki

handlowe między państwami członkowskimi.

Prezes Urzędu zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną,

zarzucając naruszenie: art. 479(64) § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 oraz art. 386

§ 1; art. 378 § 1 k.p.c. i art. 382 k.p.c.; art. 15 pkt 1-4 w zw. z art. 18 Prawa

telekomunikacyjnego w brzmieniu obowiązującym w chwili wydania zaskarżonej

decyzji oraz art. 7 ust. 3 dyrektywy 2002/21; art. 28 ust. 1 pkt 1-8 w związku z art.

79 ust. 1 i art. 18 w zw. z art. 15 pkt 1-4 Prawa telekomunikacyjnego.

Zainteresowany również zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą

kasacyjną.

Zaskarżonemu

wyrokowi

zarzucił

naruszenie:

art.

Prawa

telekomunikacyjnego oraz art. 7 ust 3 dyrektywy 2002/21; art. 6, art. 7 ust. 3, art. 20

dyrektywy 2002/21 oraz art. 18 Prawa telekomunikacyjnego; art. 18 oraz art. 7 ust 3

dyrektywy 2002/21 w związku z art. 5 ust. 4 dyrektywy 2002/19; art. 1 ust. 1, art. 6,

art. 7 ust. 3 oraz art. 20 dyrektywy 2002/21.

Powód w odpowiedziach na obie skargi kasacyjne wniósł o ich oddalenie.

Sąd Najwyższy postanowieniem z 6 listopada 2013 r., III SK 59/12 wystąpił

do

Trybunału

Sprawiedliwości

Unii

Europejskiej

(Trybunał)

z

pytaniami

prejudycjalnymi. Wyrokiem z 16 kwietnia 2015 r. w sprawie C-3/14 Prezes Urzędu

Komunikacji Elektronicznej i T. D. sp. z o.o. p. T-M. P. SA Trybunał udzielił

następujących odpowiedzi: 1) artykuł 7 ust. 3 i art. 20 dyrektywy 2002/21/WE

Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 marca 2002 r. w sprawie wspólnych ram

regulacyjnych sieci i usług łączności elektronicznej (dyrektywy ramowej) powinny

być interpretowane w ten sposób, że krajowy organ regulacyjny jest zobowiązany

zastosować procedurę przewidzianą w pierwszym z wymienionych przepisów

wtedy, gdy rozstrzygając spór pomiędzy przedsiębiorstwami udostępniającymi sieci

lub świadczącymi usługi łączności elektronicznej w danym państwie członkowskim,

organ ten zamierza nałożyć obowiązki zmierzające do zapewnienia dostępu do

numerów niegeograficznych zgodnie z art. 28 dyrektywy 2002/22/WE Parlamentu

Europejskiego i Rady z dnia 7 marca 2002 r. w sprawie usługi powszechnej

i związanych z sieciami i usługami łączności elektronicznej praw użytkowników

(dyrektywy o usłudze powszechnej), a obowiązki te mogą oddziaływać na wymianę

handlową pomiędzy państwami członkowskimi; 2)

Artykuł 7 ust. 3 dyrektywy

2002/21 powinien być interpretowany w ten sposób, że każdy środek przyjęty przez

krajowy organ regulacyjny w celu zapewnienia użytkownikom końcowym dostępu

do numerów niegeograficznych zgodnie z art. 28 dyrektywy 2002/22 oddziałuje na

wymianę handlową pomiędzy państwami członkowskimi w rozumieniu tego

przepisu, jeśli środek ten może wywrzeć na tę wymianę bezpośredni lub pośredni,

rzeczywisty lub potencjalny wpływ, który nie jest nieznaczny, czego ustalenie

należy do sądu odsyłającego.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Obie skargi kasacyjne okazały się nie mieć uzasadnionych podstaw.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów procesowych skargi

kasacyjnej Prezesa Urzędu Sąd Najwyższy uznaje je za oczywiście bezpodstawne.

Jak już wyjaśniono w orzecznictwie Sądu Najwyższego (wyrok z 13 sierpnia

2013 r., III SK 57/12) stwierdzenie przez Sąd orzekający w sprawie z odwołania od

decyzji Prezesa Urzędu takich uchybień formalno-proceduralnych decyzji Prezesa

Urzędu lub przeprowadzonego przez niego postępowania administracyjnego, które

nie podlegają konwalidacji w toku postępowania sądowego z uwagi na odmienne

ukształtowanie kompetencji Prezesa Urzędu i sądów oraz ich zadań w

postępowaniu odwoławczym, uzasadnia uchylenie decyzji Prezesa Urzędu. Jeżeli

zatem Sąd Apelacyjny stwierdził na podstawie ustaleń faktycznych poczynionych

przez Prezesa Urzędu oraz Sądy obu instancji, przedmiotu decyzji Prezesa Urzędu

oraz treści odwołania przedsiębiorcy, że wydana w niniejszej sprawie decyzja

Prezesa Urzędu powinna zostać poprzedzona postępowaniem konsolidacyjnym,

mógł zgodnie z obowiązującymi przepisami normującymi postępowania z

odwołania od decyzji Prezesa Urzędu uchylić zaskarżoną decyzją, bądź oddalić

apelację od wyroku Sądu Okręgowego uchylającego decyzję z powodu uchybienia

proceduralnego

polegającego

na

nieprzeprowadzeniu

postępowania

konsolidacyjnego.

Nieuzasadniony okazał się także zarzut naruszenia art. 378 § 1 k.p.c. i art.

382 k.p.c. poprzez oddalenie apelacji przy zaniechaniu rozpoznania wszystkich

zarzutów podnoszonych w apelacji Prezesa Urzędu. Sąd Apelacyjny ma obowiązek

odnieść się do wszystkich zarzutów apelacyjnych ale uchybienie temu obowiązkowi

uzasadnia

uchylenie

wyroku

Sądu

drugiej

instancji

tylko

w

przypadku

nieustosunkowania się do tych istotnych zarzutów apelacji, których uwzględnienie

prowadziłoby do wydania orzeczenia o innej treści. W sytuacji, gdy zaskarżony

wyrok opiera się na założeniu, zgodnie z którym decyzja Prezesa Urzędu powinna

zostać poprzedzona przeprowadzeniem postępowania konsolidacyjnego, a jego

brak uzasadnia jej uchylenie, ustosunkowanie się do innych zarzutów apelacji nie

było konieczne i nie może prowadzić do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 378

§ 1 k.p.c., jeżeli ocena ta okaże się prawidłowa.

Sąd Najwyższy nie znalazł także podstaw do uwzględnienia zarzutów

dotyczących prawa materialnego sformułowanych w skargach kasacyjnych Prezesa

Urzędu i Zainteresowanego.

W wyroku z 16 kwietnia 2015 r. Trybunał orzekł, że krajowy organ

regulacyjny jest zobowiązany przeprowadzić postępowania konsolidacyjne, gdy

rozstrzygając spór pomiędzy przedsiębiorstwami udostępniającymi sieci zamierza

nałożyć

obowiązki

zmierzające

do

zapewnienia

dostępu

do

numerów

niegeograficznych zgodnie z art. 28 dyrektywy 2002/22 a obowiązki te mogą

oddziaływać na wymianę handlową między państwami członkowskimi. Przedstawił

również metodologię, według której należy postępować przy ocenie zdolności

środka regulacyjnego do wpływu na wymianę handlową, pozostawiając ocenę, czy

wpływ ten jest nieznaczny (co wyłącza obowiązek konsultacji unijnych) ustaleniom

sądu krajowego. Sąd krajowy powinien uwzględnić charakter środka oraz usług, a

także pozycję i znaczenie jakie mają na rynku dane przedsiębiorstwa. Trybunał

przyjął również, że środek podejmowany w celu realizacji obowiązku, o którym

mowa w art. 28 dyrektywy 2002/22 ze swej istoty wpływa na stosunki handlowe

między państwami członkowskimi.

Z przywołanego powyżej wyroku Trybunału wynika, że chybione są zarzuty

skargi kasacyjnej Zainteresowanego dotyczące sprzeczności przewidzianego w

Prawie

telekomunikacyjnym

obowiązku

przeprowadzenia

postępowania

konsolidacyjnego z prawem unijnym. Trybunał nie podzielił w tym zakresie

wątpliwości

Sądu

Najwyższego

wyrażonych

w

uzasadnieniu

pytania

prejudycjalnego oraz w wyroku Sądu Najwyższego z 13 sierpnia 2013 r., III SK

57/12.

Z kolei zaprezentowana przez Trybunału metodologia oceny wpływu środka

podejmowanego przez krajowy organ regulacyjny na stosunki handlowe między

państwami członkowskimi odpowiada zasadom stosowania art. 18 Prawa

telekomunikacyjnego wypracowanym przez Sąd Najwyższy w wyroku z 13 sierpnia

2013 r., III SK 57/12. Z obu tych orzeczeń wynika, że przesłanka wpływu środka

regulacyjnego na stosunki handlowe między państwami członkowskimi powinna

być interpretowana w taki sposób, że w zdecydowanej większości przypadków

uzasadnione będzie założenie, zgodnie z takim wpływ ów, choćby pośrednio i

potencjalnie, występuje. Szerokie ujęcie obowiązku przeprowadzenia postępowania

konsolidacyjnego ma uzasadnienie w istotnym znaczeniu tego postępowania dla

wypracowania

wspólnych

zasad

stosowania

unijnych

dyrektyw

telekomunikacyjnych.

Z uzasadnienia wyroku Trybunału wynika, że w przypadku niektórych

środków regulacyjnych, analogicznie jak ma to miejsce w przypadku praktyk

ograniczających konkurencję,

wpływ ten jest oczywisty i wynika z samego

charakteru środka. Z przywołanego powyżej wyroku Trybunału wynika wprost, że

środkiem, który ze swej istoty wpływa na stosunki handlowe między państwami

członkowskimi, jest środek podejmowany w celu realizacji obowiązku, o którym

mowa w art. 28 dyrektywy 2002/22. Przy takiej kwalifikacji środka regulacyjnego w

niniejszej sprawie, dokonanej przez Trybunał, Sąd Najwyższy nie znajduje

podstaw,

biorąc

pod

uwagę

dodatkowo

pozycję

rynkową

powoda

i

zainteresowanego oraz argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonego

wyroku, by przyjąć założenie, zgodnie z którym wpływ na stosunki handlowe

między państwami członkowskimi w niniejszej sprawie jest nieznaczny. Wbrew

argumentacji

Prezesa

prejudycjalnego

Urzędu

Trybunału

i

Zainteresowanego,

wydanego

w

niniejszej

w

świetle

sprawie,

wyroku

obowiązek

przeprowadzenia postępowania konsolidacyjnego nie aktualizuje się tylko wtedy,

gdy dany środek regulacyjny w istotnym stopniu wpływa (może wpłynąć) na

stosunki handlowe między państwami członkowskimi, lecz gdy wpływ taki można

uznać za więcej niż „nieznaczny”.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.