III SK 58/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III SK 58/12

POSTANOWIENIE

Dnia 21 czerwca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Halina Kiryło

w sprawie z powództwa Tauron Wytwarzanie Spółki Akcyjnej w K.

przeciwko Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki

o ustalenie kosztów osieroconych,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 21 czerwca 2013 r.,

na skutek skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 25 kwietnia 2012 r.,

1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;

2. zasądza od Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki na rzecz

Tauron Wytwarzanie S.A. w K. kwotę 180 (sto osiemdziesiąt)

złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w

postępowaniu kasacyjnym.

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2012 r., oddalił apelację

Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki (Prezes Urzędu) od wyroku Sądu

Okręgowego – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 26 maja 2010 r.,

w sprawie z odwołania Tauron Wytwarzanie S.A. w K. (poprzednio Południowy

Koncern Energetyczny S.A. w K.) o ustalenia kosztów osieroconych za 2008 r.

Decyzją z dnia 31 lipca 2009 r. Prezes Urzędu ustalił dla powoda dla roku

2008 r. wysokość korekty rocznej kosztów osieroconych w kwocie (-) 159.508.068

zł. Powód zaskarżył decyzję Prezesa Urzędu odwołaniem. Sąd Okręgowy zmienił

zaskarżoną decyzję i ustalił wysokość korekty rocznej kosztów osieroconych w

kwocie (+) 79.088.005 zł. Sąd Okręgowy uznał, że Prezes Urzędu bezpodstawnie

przyjął, iż sprzedaż energii przez powoda w ramach grupy kapitałowej, do której

należała, nie była sprzedażą realizowaną na rynku konkurencyjnym. Prezes Urzędu

nie wykazał bowiem, by powód sprzedawał energię w II, III i IV kwartale 2008 r. z

pominięciem reguł rynkowych.

Oddalając apelację Prezesa Urzędu od wyroku Sądu pierwszej instancji Sąd

Apelacyjny stwierdził, że jej zarzuty dotyczą dwóch kwestii: rozkładu ciężaru

dowodu w zakresie braku konkurencyjności rynku, na którym powód sprzedawał

energię oraz samej oceny tego rynku, jako rynku konkurencyjnego. Odnosząc się

do pierwszego problemu Sąd Apelacyjny uznał, że to na Prezesie Urzędu

spoczywał obowiązek wykazania, iż sprzedaż przez powoda energii elektrycznej

przedsiębiorstwom należącym do grupy kapitałowej Tauron Polska Energia w

2008 r. nie była dokonywana na rynku konkurencyjnym. Stanowisko Prezesa

Urzędu w tym zakresie pozostawało jedynie w sferze deklaracji i założeń

niepopartych dowodami. Istnienie grup kapitałowych na rynku energetycznym było

znane ustawodawcy przed uchwaleniem ustawy z dnia 29 czerwca 2007 r. o

zasadach

pokrywania

kosztów

powstałych

u

wytwórców

w

związku

z

przedterminowym rozwiązaniem umów długoterminowych sprzedaży mocy i energii

elektrycznej (Dz.U. Nr 130, poz. 905 ze zm., dalej jako ustawa KDT). Znane

również były mechanizmy regulujące funkcjonowanie podmiotów tworzących takie

grupy. Skoro zatem sam ustawodawca nie kwestionował istnienia konkurencyjności

rynku w ramach grup kapitałowych, to Prezes Urzędu winien wykazać, że sprzedaż

w ramach grupy kapitałowej nie była sprzedażą na rynku konkurencyjnym. Sąd

Apelacyjny zwrócił również uwagę, iż ustawodawca nie wprowadził rozróżnienia

sprzedaży energii do podmiotów z danej grupy kapitałowej od sprzedaży do

podmiotów spoza grupy, zatem przychody ze sprzedaży wewnątrz grupy

kapitałowej winny być uwzględnione w takim samym zakresie jak przychody ze

sprzedaży na zewnątrz grupy, chyba że wykazano, że sprzedaż wewnątrz grupy

nie była sprzedażą na rynku niekonkurencyjnym.

Sąd Apelacyjny nie podzielił także stanowiska Prezesa Urzędu co do

charakterystyki relacji między podmiotami należącymi do skonsolidowanej pionowo

grupy kapitałowej, opartej na zaczerpniętej z prawa ochrony konkurencji koncepcji

single economic unit. Według Sądu Apelacyjnego instytucja ta nie znajduje

automatycznego zastosowania w sprawach dotyczących pomocy publicznej w

rozumieniu ustawy KDT, ponieważ doktryna single economic unit nie przewiduje

bezwzględnej niemożności kształtowania relacji, w tym również cenowych, między

podmiotami zależnymi i dominującymi na zasadach rynkowych.

Sąd Apelacyjny zwrócił wreszcie uwagę, że Prezes Urzędu po wydaniu

zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji zmienił swoje stanowisko odrzucające a

priori możliwość istnienia rynku konkurencyjnego w ramach grupy kapitałowej.

Sąd Apelacyjny przyjął także, że istnienia rynku konkurencyjnego nie

dowodzi sam fakt sprzedaży energii przez przedsiębiorstwa zajmujące się obrotem

energią w ramach grupy kapitałowej po cenach niższych niż cena zakupu u

producenta. W niniejszej sprawie spółki obrotu kupowały u powoda energię

elektryczną po 155 zł MWh przy średniej cenie rynkowej 155,44 zł MWh, dlatego

brak podstaw do przyjęcia założenia, aby sprzedaż ta była dokonywana na rynku

niekonkurencyjnym po cenach narzucanych odgórnie.

Prezes Urzędu zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną w

całości. Zaskarżonemu wyrokowi Prezes Urzędu zarzucił naruszenie art. 6 k.c. i

art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej

do rozpoznania Prezes Urzędu powołał się na występowanie w sprawie istotnego

zagadnienia prawnego: „czy cena uzyskana przez wytwórcę jest wyłącznym

determinantem uznania przychodów z umów sprzedaży energii elektrycznej, rezerw

mocy i usług systemowych, określonych w art. 27 ust. 4 ustawy KDT, za przychody

uzyskane na rynku konkurencyjnym?”.

Powód w odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezesa Urzędu wniósł o wydanie

postanowienia o odmowie przyjęcie jej do rozpoznania i zasądzenie kosztów

postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm

przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna Prezesa Urzędu nie kwalifikowała się do przyjęcia celem

jej merytorycznego rozpoznania.

Sformułowane w skardze Prezesa Urzędu zagadnienie prawne odnoszące

się do art. 27 ust. 4 ustawy KDT nie stanowi istotnego zagadnienia prawnego

sprawy ze względu na wyznaczony przez Prezesa Urzędu zakres jej rozpoznania

przez Sąd Najwyższy. Zgodnie z dyspozycją art. 39813 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy

jest związany podstawami skargi kasacyjnej. Na podstawę skargi wniesionej w

niniejszej sprawie składają się zaś przepis art. 6 k.c. oraz przepis art. 328 § 1 w

związku z art. 391 § 1 k.p.c. Sformułowane przez Prezesa Urzędu zagadnienie

prawne odnosi się zatem do przepisu, który nie został powołany w postawach

skargi kasacyjnej. Gdyby zaś skarga Prezesa Urzędu została przyjęta do

rozpoznania, Sąd Najwyższy nie mógłby rozstrzygnąć problemu prawnego,

sformułowanego w oparciu o przepisy ustawy KDT.

Niezależnie od powyższego Sąd Najwyższy zwraca uwagę, że problem

prawny stanowiący podstawę dla skonstruowania zagadnienia prawnego we

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania został już rozstrzygnięty

przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 maja 2013 r., III SK 34/12. W orzeczeniu

tym Sąd Najwyższy wskazał, że pojęcie „rynku konkurencyjnego” z art. 2 pkt 12 i

art. 27 ust. 4 ustawy KDT odnosi się do obiektywnie istniejącego bytu, jakim jest

rynek, na którym sprzedawana jest energia elektrycznej. Kwalifikacja sprzedaży

dokonywanej przez wytwórcę energii jako sprzedaży niekierowanej na rynek

konkurencyjny wymaga zatem przeprowadzenia odpowiedniej analizy rynku.

Ponadto sam kierunek sprzedaży (w ramach grupy lub poza grupę) nie stanowi

podstawy dla wyznaczenia odrębnych struktur lub segmentów w ramach rynku

energii. Nieuprawnione jest także traktowanie art. 27 ust. 4 ustawy KDT jako

przepisu uzależniającego udzielenia wytwórcy energii elektrycznej wsparcia

przewidzianego w ustawie KDT od sprzedaży poza grupą kapitałową, do której

przynależy. Z kolei potraktowanie grupy kapitałowej jako pewnej całości działającej

na rynku, zgodnie z koncepcją single economic unit, wymaga ustalenia

obowiązujących w danej grupie zasady działania wchodzących w jej skład spółek,

które muszą wyłączać ich autonomię decyzyjną. Dlatego sprzedaży energii w

ramach grupy kapitałowej nie można uznać za sprzedaż, która nie ma miejsca na

rynku tylko z tego powodu, że odbywa się w ramach grupy. Sprzedaży na rynku

niekonkurencyjnym nie dowodzi różnica w cenie między ceną sprzedaży w ramach

grupy a ceną sprzedaży poza grupą.

Stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego w niniejszej sprawie

wyroku, w zakresie objętym sformułowanym przez Prezesa Urzędu problemem

prawnym, odpowiada poglądom zawartym w uzasadnieniu powołanego powyżej

wyroku Sądu Najwyższego. Po pierwsze, Sąd Apelacyjny trafnie przyjął, że

kwalifikacja przez Prezesa Urzędu przychodów uzyskanych przez powoda jako

przychodów nieobjętych zakresem art. 27 ust. 4 ustawy KDT wymaga od Prezesa

Urzędu udowodnienia, że przychody osiągnięte przez powoda ze sprzedaży w

ramach

grupy

kapitałowej

nie

są

przychodami

uzyskanymi

na

rynku

konkurencyjnym. Sam fakt sprzedaży energii w ramach grupy kapitałowej nie

oznacza, że sprzedaż ta nie była dokonywana na rynku konkurencyjnym. Po

drugie, Sąd Apelacyjny prawidłowo przyjął, że doktryna single economic unit może

znaleźć zastosowanie w sprawach z zakresu pomocy publicznej przewidzianej w

ustawie KDT, jednakże fakt przynależności powoda do grupy kapitałowej nie

oznacza sam z siebie, że to działania samej grupy wywołują skutki na rynku. Po

trzecie, Sąd drugiej instancji trafnie wskazał także na brak rozróżnienia przez

prawodawcę między przychodami ze sprzedaży w ramach grupy kapitałowej, a

przychodami ze sprzedaży poza grupą kapitałową. Nie ma zatem publicznoprawnej

potrzeby wyjaśnienia wątpliwości podniesionych przez Prezesa Urzędu odnośnie

do wykładni art. 27 ust. 4 ustawy KDT.

Mając powyższe na uwadze, z mocy art. 398 9 § 2 k.p.c. orzeczono jak w

sentencji. Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego zostało z kolei oparte

na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. oraz § 13 ust. 4 pkt 2 w związku z § 18 ust. 2 pkt

3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie

opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze

zm.).