III SK 57/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III SK 57/13

POSTANOWIENIE

Dnia 20 lutego 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Maciej Pacuda

w sprawie z powództwa W. P. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w Ś.

przeciwko Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów

z udziałem zainteresowanych: W. Z., J. K., P. B., S. G., M. Ko., D. W., A. L., P. T.,

M. G.

o naruszenie zbiorowych interesów konsumentów i nałożenie kary pieniężnej,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 20 lutego 2014 r.,

na skutek skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 5 września 2012 r.,

1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

2) zasądza od strony powodowej na rzecz pozwanego kwotę

(dwieście

siedemdziesiąt)

złotych

tytułem

kosztów

zastępstwa prawnego w postępowaniu kasacyjnym.

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny wyrokiem z 5 września 2012 r. oddalił apelację powoda W.

P. Sp. z o.o. w Ś. od wyroku Sądu Okręgowego w W. z 28 września 2011 r. w

sprawie z odwołania od decyzji Prezesa Urzędu Ochrony konkurencji i

Konsumentów (Prezes Urzędu) z 3 sierpnia 2009 r…/2009.

Powód zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną w całości.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego w

postaci art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 1 ust. 1 i 2 oraz art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego

2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. nr 50, poz. 331, ze zm.) oraz

błędną wykładnię przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 sierpnia

2002 r. w sprawie wyłączenia określonych porozumień wertykalnych spod zakazu

porozumień ograniczających konkurencję (Dz. U. nr 142, poz. 1189), a także

naruszenie

przepisów

prawa

procesowego

poprzez

nieprzeprowadzenie

postępowania dowodowego oraz błędną wykładnię art. 479 28 i n. k.p.c. w związku z

art. 13 § 1 k.p.c. poprzez przyjęcie, że powód nie wykazał, że nie doszło do

naruszenia zasad wolnego rynku, gdy stosowne dowody znajdują się w materiale

zebranym w toku postępowania przed Prezesem Urzędu.

Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powód powołał się

na oczywistą zasadność skargi, występowanie istotnego zagadnienia prawnego

oraz potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości.

Powołując się na oczywistą zasadności skargi powód podnosi, że wyrok

Sądu Apelacyjnego został wydany z rażącym i oczywistym naruszeniem: 1) art. 6

ust. 1 pkt 1, art. 1 ust. 1 i 2, art. 8 ust. 1 ustawy poprzez błędną wykładnię

przejawiającą się w uznaniu, że zawarte porozumienia naruszają zasady wolnego

rynku i interesy klientów, jak również przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z

dnia 13 sierpnia 2002 r. poprzez uznanie, że nie zostały wypełnione przesłanki

zwolnienia spod zakazu porozumień ograniczających konkurencję; 2) przepisów

prawa procesowego, w tym w szczególności art. 47928 i n. k.p.c. w związku z art. 13

§ 1 k.p.c. poprzez przyjęcie, że powód nie wykazał, że nie doszło do naruszenia

zasad wolnego rynku, podczas gdy stosowne dowody znajdują się w materiale

zebranym w toku postępowania przed Prezesem Urzędu.

Powołując się na potrzebę rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego powód

wskazał z kolei na problem polegający na potrzebie „ustalenia zasad stosowania

reguły rozsądku w prawie antymonopolowym przy ocenie wpływu porozumień

dystrybucyjnych na zbiorowe interesy konsumentów, zwłaszcza gdy okręgi

działania podmiotów rzekomo konkurencyjnych nie pokrywają się, a nawet nie

graniczą”. W uzasadnieniu powód podnosi zaś, że tematyka reguły rozsądku jest

przedmiotem stosunkowo niewielkiej ilości komentarzy, publikacji i orzeczeń w

prawie polskim. Precyzyjne określenie, jakie działania podmiotów gospodarczych

stanowią, a jakie nie stanowią naruszenia zasad konkurencji posiada niewątpliwie

walor istotnego zagadnienia prawnego. W ocenie powoda, „na marginesie tych

rozważań pojawia się jeszcze drugie zagadnienie […] jest to kwestia poprawności

literalnej, dosłownej, kazuistycznej interpretacji porozumień dystrybucyjnych,

zawieranych przez powodową spółkę, która dokonana została przez sądy I i II

instancji.

Przeciwstawić

jej

można

wykładnię

racjonalną,

celowościową

i

rozsądkową, a więc biorącą pod uwagę kontekst gospodarczy, cele umów

dystrybucyjnych”.

Wreszcie, powołując się na potrzebę wykładni przepisów prawa budzących

poważne wątpliwości lub rozbieżności w orzecznictwie, powód wskazał na potrzebę

wykładni „w zakresie stosowania reguły rozsądku przy ocenie wpływu porozumień

dystrybucyjnych na zbiorowe interesy konsumentów”. W uzasadnieniu tej części

swojego wniosku powód podniósł zaś, że wyroki wydane w toku instancji w

niniejszej sprawie są sprzeczne z innymi wyrokami w podobnych sprawach.

Prezes Urzędu w odpowiedzi na skargę kasacyjną powoda wniósł o wydanie

postanowienia o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz

zasądzenie od powoda kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów

zastępstwa procesowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna powoda nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej

merytorycznego rozpoznania.

Skarga kasacyjna nie jest zwykłym środkiem zaskarżenia. Jej rozpoznanie

następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych, wymienionych w art. 398 9 § 1 k.p.c.,

gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, bądź istnieje potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, czy też zachodzi nieważność postępowania

lub gdy skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W konsekwencji tegoż w

art. 3984 § 2 k.p.c. wśród istotnych wymagań skargi kasacyjnej ustawodawca

wymienił obowiązek złożenia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego

uzasadnienie. Wymóg ten wiąże się z tzw. przedsądem, polegającym m.in. na

możliwości odmowy przez Sąd Najwyższy przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.). Wypełnienie tego wymogu polega na

przedstawieniu wyodrębnionego wywodu prawnego, w którym skarżący wykaże,

jakie występujące w sprawie okoliczności pozwalają na uwzględnienie wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jednocześnie uzasadnieniu, dlaczego

odpowiadają one ustawowemu katalogowi przesłanek. Na etapie przedsądu, kiedy

Sąd Najwyższy podejmuje decyzję o przyjęciu skargi do rozpoznania, ocenie i

analizie podlega, obok elementów konstrukcyjnych skargi, tylko wniosek o jej

przyjęcie i jego uzasadnienie. Dlatego skarga kasacyjna powinna być tak

zredagowana i skonstruowana, aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w

uzasadnieniu jej podstaw pozostałych elementów konstrukcyjnych skargi ani tym

bardziej się ich domyślać.

Mając na względzie, że skarga kasacyjna jest szczególnym środkiem

zaskarżenia, realizującym przede wszystkim interes publiczny polegający na

usuwaniu

rozbieżności

w

orzecznictwie

sądów

powszechnych

oraz

na

wspomaganiu rozwoju prawa, uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do

rozpoznania powinno koncentrować się na wykazaniu, iż takie okoliczności w

sprawie zachodzą (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca

2013 r., III SK 55/12 i powołane tam orzeczenia).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego konsekwentnie zwraca się uwagę, że w

przypadku powołania się przez skarżącego na potrzebę rozstrzygnięcia istotnego

zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jednym z

podstawowych wymogów jest sformułowanie takiego zagadnienia w oparciu o

konkretny przepis (przepisy) prawa, będącego źródłem danego problemu prawnego

(por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 9 sierpnia 2012 r., III SK 4/12; z

dnia 20 marca 2013 r., III SK 33/12; z dnia 20 marca 2013 r., III SK 37/12). Nie jest

rolą Sądu Najwyższego doszukiwanie się podstawy prawnej dla zagadnienia

prawnego ani rozważanie możliwości rozwiązania takiego problemu nawet w

ramach powołanych przez skarżącego podstaw skarg kasacyjnej. Ponadto, w

przypadku wskazania jako podstawy wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. skarżący ma obowiązek nie tylko sformułować

samo zagadnienie, ale także – w uzasadnieniu wniosku – przedstawić odpowiednią

jurydyczną argumentację wskazującą na dopuszczalność i celowość rozwiązania

problemu prawnego w sposób preferowany przez skarżącego, a odmienny od

sposobu rozstrzygnięcia tego problemu przy wykorzystaniu zapatrywań wyrażonych

przez Sąd drugiej instancji. Wywód ten powinien być zbliżony do tego, jaki jest

przyjęty przy przedstawianiu zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na

podstawie art. 390 k.p.c.

Z kolei w przypadku powołania się na art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. skarżący ma

obowiązek nie tylko określić przepisy wymagające wykładni, ale także wskazać

poważne wątpliwości interpretacyjne związane z ich stosowaniem wraz z podaniem

doktrynalnego lub orzeczniczego źródła tych wątpliwości, bądź rozbieżności w

orzecznictwie sądów (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada

2012 r., III SK 17/12 i powołane tam orzecznictwo).

Tymczasem uzasadnienie wniosku powoda o przyjęcie jego skargi

kasacyjnej do rozpoznania ze względu na występowanie w sprawie istotnego

zagadnienia

prawnego

nie

spełnia

przedstawionych

powyżej

wymogów.

Zagadnienie prawne skargi kasacyjnej powoda zostało bowiem sformułowane w

oderwaniu od jakiegokolwiek przepisu prawa. Uzasadnienie potrzeby jego

rozstrzygnięcia sprowadza się zaś do wyrażenia przekonania powoda co do

potrzeby wypowiedzenia się w tym przedmiocie przez Sąd Najwyższy. Przekonaniu

temu

nie

towarzyszy

żadna

argumentacja

jurydyczna,

uwzględniająca

dotychczasowe orzecznictwo, w szczególności Sądu Najwyższego, lub poglądy

piśmiennictwa.

W

odniesieniu

do

problematyki

objętej

zakresem

przedmiotowym

sformułowanego przez powoda problemu prawnego Sąd Najwyższy wypowiedział

się natomiast już chociażby w wyrokach z dnia 14 stycznia 2009 r., III SK 26/08

(OSNP 2010 nr 13-14, poz. 179) oraz z dnia 23 listopada 2011 r., III SK 21/11

(OSNP 2012 nr 21-22, poz. 276). W szczególności w tym ostatnim orzeczeniu Sąd

Najwyższy wyjaśnił, dlaczego wertykalne porozumienia cenowe należy traktować

jako porozumienia, których celem jest ograniczenie konkurencji. Kwalifikacja taka

nie wyłącza możliwości „uzasadnienia” takiego porozumienia na podstawie art. 8

ustawy i w konsekwencji nieobjęcia go zakazem z art. 6 ustawy. Kwalifikacja taka

nie zwalnia przy tym z uwzględnienia kontekstu gospodarczego, w jakim doszło do

zawarcia wertykalnego porozumienia cenowego, ponieważ nawet porozumienie,

którego treść dotyczy ustalania cen, może – w zależności od tego kontekstu – nie

ograniczać konkurencji, zaś interwencja Prezesa Urzędu nie będzie uzasadniona

potrzebą ochrony interesu publicznego.

W ocenie Sądu Najwyższego, powód nie wykazał też, aby zachodziła

potrzeba wykładni przepisów wywołujących poważne wątpliwości. Uzasadnienie

wniosku powoda o przyjęcie skargi do rozpoznania pozbawione jest w tym zakresie

jakiegokolwiek wywodu prawnego wskazującego na rozbieżności w orzecznictwie

poza ogólnikowym, nieudokumentowanym żadnymi odwołaniami do konkretnych

przykładów odmiennej wykładni (a nie zastosowania) konkretnego przepisu

(przepisów) prawa twierdzeniem, że takie rozbieżności występują.

Z uzasadnienia wniosku powoda o przyjęcie skargi do rozpoznania nie

wynika także, aby Sąd Apelacyjny dopuścił się oczywistego, ewidentnego,

widocznego na pierwszy rzut oka naruszenia przepisów wskazanych przez

powoda, jak tego, zgodnie z ugruntowanym w judykaturze poglądem, wymaga

art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Po pierwsze, trudno sobie w ogóle wyobrazić możliwość

oczywistego naruszenia art. 1 ustawy, zawierającego klauzulę generalną interesu

publicznego pozostawiającą w gestii podmiotu stosującego prawo szeroki margines

oceny. Po drugie, nie stanowi oczywistego naruszenia przepisu – jak wywodzi

powód – jego „błędna wykładnia” polegająca na niewłaściwym zastosowaniu, skoro

powód zarzuca orzeczeniu Sądu drugiej instancji wadliwość polegającą na

„uznaniu, że zawarte porozumienia naruszają zasady wolnego rynku”. Po trzecie,

uzasadnienie oczywistej zasadności skargi powoda, przedstawione skrótowo w

samym wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania z tego powodu, wskazuje na

niezrozumienie istoty prawa ochrony konkurencji. Mianowicie powód zarzuca

Sądowi drugiej instancji widoczne na pierwszy rzut oka naruszenie przepisów art. 6

ust. 1 pkt 1, art. 1 ust. 1 i 2 oraz art. 8 ustawy poprzez zakwalifikowanie jako

ograniczającego konkurencję (naruszającego zasady wolnego rynku według

terminologii stosowanej przez powoda) porozumienia dystrybucyjnego, w ramach

którego

doszło

do

określenia

cen

odsprzedaży

towarów.

Tego

rodzaju

porozumienia są zaś w ewidentny sposób sprzeczne z „zasadami wolnego rynku”,

do

których

odwołuje

się

powód,

gdyż

zasady

te

zakładają

autonomię

poszczególnych profesjonalnych uczestników obrotu w kształtowaniu własnej

polityki cenowej. O oczywistej zasadności skargi z tego powodu można byłoby

mówić dopiero wtedy, gdyby skarżący wykazał, że w polskim prawie ochrony

konkurencji obowiązuje odmienne założenie aksjologiczne, zgodnie z którym to nie

ochrona samego mechanizmu działania wolnego rynku, a zatem nie wolność czy

swoboda konkurencji, lecz inne wartości, w szczególności zaś efektywność

działania, podlegają ochronie w prawie antymonopolowym. Wówczas bowiem do

kwalifikacji zachowania powoda jako antykonkurencyjnego w rozumieniu art. 6 ust.

1 ustawy konieczne byłoby uwzględnienie szeregu dodatkowych czynników.

Z uzasadnienia wniosku o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej

powoda ze względu na jej oczywistą zasadność nie wynika także, aby Sąd

Apelacyjny naruszył art. 47928 i n. k.p.c. w związku z art. 13 § 1 k.p.c. Niezależnie

od wynikającego z art. 3983 § 3 k.p.c. ograniczenia kognicji Sądu Najwyższego,

przywołanie wszystkich przepisów prawa procesowego zawartych w Kodeksie

postępowania cywilnego dotyczących postępowania w sprawach z zakresu ochrony

konkurencji, nie czyni zadość wymogom wynikającym z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Kierując się przedstawionymi motywami oraz opierając się na treści art. 3989

§ 2 k.p.c., a w odniesieniu do kosztów postępowania kasacyjnego na podstawie

art. 98 § 3 k.p.c. w związku z art. 99 k.p.c. oraz § 12 ust. 4 w związku z § 14 ust. 3

pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w

sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb

Państwa

kosztów

pomocy

prawnej

udzielonej

przez

ustanowionego z urzędu, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

radcę

prawnego