III SK 56/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III SK 56/12

POSTANOWIENIE

Dnia 21 czerwca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Maciej Pacuda

w sprawie z powództwa Cyfrowy Polsat Spółki Akcyjnej w W.

przeciwko Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów

o naruszenie zbiorowych interesów konsumentów,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 21 czerwca 2013 r.,

na skutek skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 13 kwietnia 2012 r.,

1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

2) zasądza od powoda Cyfrowego Polsatu Spółki Akcyjnej w

W. na rzecz pozwanego Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i

Konsumentów kwotę 270 (dwieście siedemdziesiąt) złotych

tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 13 kwietnia 2012 r., w sprawie z odwołania

Cyfrowego Polsatu S.A. w W. od decyzji Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i

Konsumentów z dni 31 grudnia 2009 r., DDK 11/2009 zmienił w punkcie I

zaskarżony apelacją wyrok Sądu Okręgowego w W. z dnia 12 sierpnia 2011 r., w

ten sposób, że zmienił decyzję Prezesa Urzędu i uchylił obowiązek publikacji

decyzji Prezesa Urzędu w dzienniku ogólnopolskim oraz obniżył karę pieniężną do

kwoty 500.000 zł, a w pozostałej części oddalił odwołanie powoda. W punkcie II

wyroku Sąd Apelacyjny oddalił apelację powoda w pozostałej części a w punkcie III

zniósł wzajemnie koszty procesu za II instancję.

Powód zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną w części

oddalającej apelację powoda. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie

przepisów postępowania oraz przepisów prawa materialnego. W procesowych

podstawach skargi kasacyjnej powód wskazał: art. 325 w związku z art. 386 § 1

k.p.c.; art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c., art. 382 k.p.c., art. 378 § 1

k.p.c., art. 158 § 1 i 3 k.p.c. w związku z art. 236 k.p.c. i art. 356 k.p.c. oraz art. 324

§ 3 k.p.c. w związku z art. 361 k.p.c. oraz art. 3 k.p.c. i art. 232 k.p.c. Na

materialnoprawną podstawę skargi kasacyjnej powoda składają się przepisy: art. 26

ust. 2 w związku z art. 27 ust. 4 i u st. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie

konkurencji i konsumentów (Dz.U. nr 50, poz. 331, dalej jako ustawa); art. 106 ust.

1 pkt 4 ustawy; art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy w związku z art. 106 ust. 1 pkt 4

ustawy w związku z art. 7 ust. 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw

Człowieka i Podstawowych Wolności, art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy w związku z art. 6

ust. 2 i art. 7 ust. 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i

Podstawowych Wolności oraz art. 111 ustawy.

Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powód powołał się na

występowanie w sprawie sześciu następujących zagadnień prawnych: 1) od jakiego

terminu biegnie dla pozwanego Prezesa Urzędu dwutygodniowy termin do

wniesienia odpowiedzi na odwołanie przedsiębiorcy (art. 479 14 § 1 i 2 w związku z

art. 4791a k.p.c.); 2) w jaki sposób następuje wykorzystywanie przez Sąd w

postępowaniu, o którym stanowią przepisy art. 479 28 - art. 47935 k.p.c. materiału

zgromadzonego w toku postępowania administracyjnego prowadzonego przez

Prezesa Urzędu, czy w toku takiego postępowania sądowego wymagane jest

wydanie przez Sąd postanowienie dowodowego w odniesieniu do dokumentów

zgromadzonych w postępowaniu administracyjnym; 3) czy sądy orzekające w

postępowaniach prowadzonych na podstawie art. 479 28 - art. 47935 k.p.c. są

związane wnioskiem przedsiębiorcy o uchylenie lub zmianę decyzji w całości lub w

części; 4) czy Sąd Okręgowy w postępowaniu w sprawach z zakresu ochrony

konkurencji może przeprowadzić w całości postępowanie dowodowe z urzędu (art.

232 zd. 2 k.p.c.); 5) czy na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy karalne są tylko

praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów, czy także zachowania

zagrażające zbiorowym interesom konsumentów; 6) czy praktyka naruszająca

zbiorowe interesy konsumentów (art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy) aby być czynem

sankcjonowanym karą pieniężną z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy musi być czynem

karygodnym, to jest czynem społecznie niebezpiecznym, a zatem czy czyn

(praktyka)

nie

będący

społecznie

niebezpieczny

(lub

będący

społecznie

niebezpiecznym w stopniu znikomym) jest takim deliktem administracyjnym

zagrożonym sankcją administracyjną w postaci kary pieniężnej?

Prezes Urzędu w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o wydanie

postanowienia o odmowie przyjęcia skargi powoda do rozpoznania oraz o

zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Skarga kasacyjna powoda nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej

merytorycznego rozpoznania.

Pierwsze trzy zagadnienia prawne sformułowane w skardze powoda nie

stanowią istotnego zagadnienia prawnego sprawy w rozumieniu art. 398 9 § 1 pkt 1

k.p.c., ze względu na wyznaczony przez powoda zakres jej rozpoznania przez Sąd

Najwyższy. Orzekając w postępowaniu kasacyjnym jako sąd prawa, Sąd Najwyższy

jest związany podstawami skargi kasacyjnej (art. 39813 § 1 k.p.c.). Oznacza to, że

aby przyjąć skargę kasacyjną do rozpoznania ze względu na występowanie w niej

istotnego zagadnienia prawnego, wstępnym warunkiem, jaki musi być spełniony

jest to, by przepisy stanowiące podstawę dla sformułowania zagadnienia prawnego

zawarte były także w podstawach skargi kasacyjnej. W przeciwnym razie Sąd

Najwyższy, rozpoznając merytorycznie wniesioną skargę, nie będzie mógł

rozstrzygnąć przedstawionego we wniosku problemu prawnego, jako że nie będzie

on objęty zarzutami kasacyjnymi. Tymczasem przepisy Kodeksu postępowania

cywilnego, na podstawie których powód sformułował trzy pierwsze zagadnienia

prawne, nie składają się na procesową podstawę skargi kasacyjnej.

Czwarte zagadnienie prawne powód formułuje na podstawie poglądu

wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, zgodnie z którym „nie ma

przeszkód do wykorzystania przez Sąd Okręgowy materiału dowodowego

zebranego

w

postępowanie

postępowaniu

to

służy

przed

zebraniu

pozwanym

przez

organ

[Prezesem

Urzędu],

odpowiednich

skoro

dowodów

i

przygotowaniu merytorycznego rozstrzygnięcia, a podstawę rozstrzygnięcia Sądu

powinien stanowić materiał dowodowy zebrany przed sądem, przy czym może

składać się na niego także materiał zebrany w toku postępowania przed organem”.

W konsekwencji Sąd Apelacyjny uznał, że „oparcie rozstrzygnięcia SOKiK o

dowody

zebrane

w

postępowaniu

administracyjnym

nie

stanowi

o

ich

przeprowadzeniu z urzędu, jak też możliwe jest ich wykorzystanie także przy braku

stosownego

postanowienia

dowodowego”.

Stanowisko

to

jest

zgodne

z

zapatrywaniami wyrażonymi w uzasadnieniach wyroków Sądu Najwyższego z dnia

7 lipca 2011 r., III SK 52/10 oraz z dnia 13 lipca 2012 r., III SK 44/11.

Dwa ostatnie zagadnienia prawne, sformułowane na podstawie art. 106 ust.

1 pkt 4 ustawy w związku z art. 24 ust. 1 i 2 ustawy dotyczą w zasadzie tego

samego problemu prawnego: czy możliwe jest nałożenie kary pieniężnej na

podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy w przypadku dopuszczenia się przez

przedsiębiorcę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów z art. 24 ust.

1 i 2 ustawy, gdy z poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych i ich oceny prawnej

wynika, że stosowana przez przedsiębiorcę praktyka stanowiła – jak przyjął Sąd

Apelacyjny w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku – „jedynie zagrożenie zbiorowych

interesów konsumentów”. Szóste zagadnienie prawne, w którym powód akcentuje

poziom społecznej szkodliwości praktyki w kontekście podlegania karze pieniężnej

z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy bazuje bowiem na tym samym, powołanym powyżej,

fragmencie uzasadnienia zaskarżonego wyroku, co zagadnienie piąte.

Sformułowany przez powoda na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 w związku z

art. 24 ust. 1 i 2 ustawy problem prawny objęty dwoma ostatnimi zagadnieniami

prawnymi wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie znajduje

oparcia w treści obu przepisów.

Jak trafnie przyjął Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku,

okoliczność, że stwierdzona w danej sprawie praktyka naruszająca zbiorowe

interesy konsumentów jedynie zagraża tym interesom pozostaje bez znaczenia dla

bytu samej praktyki. W niniejszej sprawie powodowi zarzucono dopuszczenie się

praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów polegające na stosowaniu

niedozwolonego postanowienia w wykorzystywanym przez powoda wzorcu. Dla

bytu tej praktyki istotne jest, czy przedsiębiorca posługuje się w obrocie

konsumenckim wzorcem zawierającym takie postanowienie. Na tym polega

stosowanie postanowień wzorców umów w rozumieniu art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy.

Dla stwierdzenia stosowania tej praktyki nie ma znaczenia, czy przedsiębiorca

faktycznie korzysta z uprawnień przysługujących mu na podstawie takiego

postanowienia. Z kolei przepis art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy przyznaje Prezesowi

Urzędu kompetencję do nałożenia na przedsiębiorcę karę pieniężnej, jeżeli

przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie, dopuścił się stosowania praktyki

naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Okoliczność, że zachowanie powoda

stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów poprzez stworzenie

dla tych interesów stanu zagrożenia, który w świetle poczynionych w sprawie

ustaleń nie zmaterializował się, nie ma znaczenia dla wykładni i stosowania

samego art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy. Przepis ten przyznaje Prezesowi Urzędu

uznaniowe uprawnienie do nałożenia na przedsiębiorcę kary pieniężnej za

wymienione w jego treści naruszenia przepisów ustawy.

Korzystanie z tej kompetencji przez Prezesa Urzędu podlega kontroli

sądowej, jednakże podstawy prawnej dla jej dokonywanie nie dostarcza sam

przepis art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy. Skoro bowiem zgodnie z jego treścią Prezes

Urzędu „może nałożyć na przedsiębiorcę karę pieniężną”, przepis ten nie stwarza

dla

organu

przysługującej

ochrony

mu

konkurencji

kompetencji,

żadnej

jeżeli

bariery

tylko

przed

organ

skorzystaniem

stwierdzi

w

z

wyniku

przeprowadzonego postępowania, że zachowanie przedsiębiorcy jest stosowaniem

praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 ustawy.

Przepisem, który w okolicznościach niniejszej sprawy mógłby stanowić podstawę

dla weryfikacji celowości skorzystania przez Prezesa Urzędu z kompetencji

wynikającej z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy, jest art. 1 ustawy, który nie został jednak

powołany w treści zagadnienia prawnego ani podstawach kasacyjnych. Przesłanka

interesu publicznego z art. 1 ustawy pełni bowiem funkcję korekcyjną. Funkcja ta

pozwala na weryfikację przez Sąd rozpoznający odwołanie celowości interwencji

Prezesa Urzędu w danej sprawie oraz zasadności zastosowanych przez organ

ochrony konsumentów środków. Umożliwia także ocenę zasadności nałożenia kary

pieniężnej, stanowiąc punkt odniesienia dla swobodnego uznania Prezesa Urzędu,

przy korzystaniu z kompetencji przewidzianej w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy.

Sąd Najwyższy dostrzega występujący w niniejszej sprawie problem

nałożenia przez organ ochrony konsumentów wysokiej kary pieniężnej za

stosowanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art.

24 ustawy, w sytuacji gdy z ustaleń poczynionych w sprawie wynikało, że

przedsiębiorca nie korzystał z uprawnień, jakie przysługiwały mu na podstawie

niedozwolonego postanowienia umownego. Problem ten został dostrzeżony przez

Sąd drugiej instancji, który kierując się przesłankami dotyczącymi wysokości kary

pieniężnej z art. 111 ustawy obniżył karę pieniężną z kwoty 993.597 zł do kwoty

500.000 zł. Jednakże zakwestionowanie samego skorzystania przez Prezesa

Urzędu z kompetencji do nakładania kar pieniężnych jest możliwe wyłącznie

poprzez przesłankę interesu publicznego, który Prezes Urzędu ma obowiązek

uwzględniać przy korzystaniu ze wszystkich przysługujących mu kompetencji.

Mając powyższe na uwadze, z mocy art. 398 9 § 2 k.p.c., a w odniesieniu do

kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu kasacyjnym na podstawie art. 98 §

3 k.p.c. w związku z art. 99 k.p.c. oraz § 12 ust. 4 w związku z § 14 ust. 3

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa

kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z

urzędu, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.