III SK 46/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III SK 46/11

POSTANOWIENIE

Dnia 22 maja 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kwaśniewski

w sprawie z powództwa J.W.Construction Holding Spółki Akcyjnej w Z.

przeciwko Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów

o naruszenie zbiorowych interesów konsumentów i nałożenie kary pieniężnej,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 22 maja 2012 r.,

na skutek skarg kasacyjnych strony powodowej i strony pozwanej od wyroku Sądu

Apelacyjnego

z dnia 28 marca 2011 r.,

1. odmawia przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej strony

powodowej i skargi kasacyjnej strony pozwanej,

2. znosi wzajemnie między stronami koszty postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 28 listopada 2008 r. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i

Konsumentów między innymi: uznał za praktykę naruszającą zbiorowe interesy

konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy z 16 lutego 2007 r. o

ochronie konkurencji i konsumentów działania J.W. Construction Holding S.A. w Z.

polegające na stosowaniu we wzorcach umów:

„Ł.”, „L.”, „K.-J.”, „Osiedle C.-T.”, „L.”, „B. Osiedle”, „O. W.”

§ 7 ust. 2 o treści: „Strony ustalają, że cena podlega zwiększeniu w oparciu o

„wskaźnik” cen produkcji budowlano-montażowej GUS (wskaźnik wyliczony miesiąc

do miesiąca) począwszy od dnia zawarcia umowy, licząc od kwoty jaka pozostała

do zapłaty do pełnej wartości umowy. W przypadku, gdy w analogicznym okresie

wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych GUS będzie wyższy niż wskaźnik

cen produkcji budowlano-montażowej GUS wówczas cena zostanie zwaloryzowana

według wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych GUS. Cena wskazana w

par. 5 ust. 1 będzie waloryzowana miesięcznie według zasad określonych w

niniejszym ustępie, nie dłużej niż do terminu wskazanego w § 6 ust. 1. Kwotę

waloryzacji nabywca zobowiązuje się wpłacić nie później niż przed odbiorem lokalu.

Spółka poinformuje nabywcę o wysokości kwoty waloryzacji.”

- „Z.”, „G. P.”, „W. A.”

§ 5 ust. 4(1) o treści: „Strony ustalają, iż cena podlega zwiększeniu w oparciu o

„wskaźnik” cen produkcji budowlano-montażowej GUS (wskaźnik wyliczony miesiąc

do miesiąca) począwszy od dnia zawarcia umowy, licząc od kwoty jaka pozostała

do zapłaty do pełnej wartości umowy. W przypadku, gdy w analogicznym okresie

wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych GUS będzie wyższy niż wskaźnik

cen produkcji budowlano-montażowej GUS wówczas cena zostanie zwaloryzowana

według wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych GUS. Cena wskazana w §

5 ust. 1 będzie waloryzowana miesięcznie według zasad określonych w niniejszym

ustępie, nie dłużej niż do terminu wskazanego w § 6 ust. 1 z zastrzeżeniem § 6 ust.

4. Kwotę waloryzacji nabywca zobowiązuje się wpłacić w ciągu 14 dni po uzyskaniu

pisemnych wezwań Spółki. Wezwania Spółki następować będą w terminach 45 dni

po osiągnięciu poszczególnych zdarzeń wymienionych ust. 6 n/n §. Kwota

waloryzacji za zdarzenie określone w pkt 1 i 2 ust. 6 n/n § wymagana będzie po

zdarzeniu określonym w pkt 3 ust. 6 n/n §. Nabywca może zapłacić waloryzację do

dnia odbioru lokalu. W takim wypadku kwota waloryzacji powiększona będzie o

odsetki ustawowe pomniejszone o 3 punkty procentowe, liczone od dnia

wymagalności każdej z kwot waloryzacji do dnia zapłaty.” oraz § 5 ust. 4 (2

PROGRAM) o treści: „Strony ustalają, iż cena podlega zwiększeniu w oparciu o

„wskaźnik” cen produkcji budowlano-montażowej GUS (wskaźnik wyliczony miesiąc

do miesiąca) począwszy od dnia zawarcia umowy, licząc od kwoty jaka pozostała

do zapłaty do pełnej wartości umowy. W przypadku, gdy w analogicznym okresie

wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych GUS będzie wyższy niż wskaźnik

cen

produkcji

budowlano-

montażowej

GUS

wówczas

cena

zostanie

zwaloryzowana według wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych GUS.

Cena wskazana w par. 5 ust. 1 będzie waloryzowana miesięcznie według zasad

określonych w niniejszym ustępie, nie dłużej niż do terminu wskazanego w § 6 ust.

1. Kwotę waloryzacji nabywca zobowiązuje się wpłacić nie później niż przed

odbiorem lokalu. Spółka poinformuje nabywcę o wysokości kwoty waloryzacji.” i § 5

ust. 5 o treści: „Cena określona w niniejszym paragrafie jest ceną całkowitą za

przedmiot umowy i może ulec zmianie wyłącznie w następujących wypadkach: a)

wystąpienia różnicy rzeczywistego pomiaru powierzchni zgodnie z § 3 ust. 1 w

stosunku do odpowiednich wymiarów powierzchni wskazanych w § 2 ust. 1;(...) c) w

przypadkach opisanych w ust. 4 powyżej.”

- „Przedwstępna umowa sprzedaży Nr.”

§ 5 ust. 4 o treści: „Strony ustalają, iż cena podlega zwiększeniu w oparciu o

„wskaźnik” cen produkcji budowlano-montażowej GUS (wskaźnik wyliczony miesiąc

do miesiąca), nie więcej niż o 0, 25% miesięcznie, począwszy od dnia zawarcia

umowy, licząc od kwoty jaka pozostała do zapłaty do pełnej wartości umowy. Cena

wskazana w par. 5 ust. 1 będzie waloryzowana miesięcznie według zasad

określonych w niniejszym ustępie, nie dłużej niż do terminu wskazanego w § 6 ust.

1. Kwotę waloryzacji nabywca zobowiązuje się wpłacić nie później niż przed

odbiorem lokalu. Spółka poinformuje nabywcę o wysokości kwoty waloryzacji.

Aktualnie informacje odnośnie wysokości wskaźnika GUS znajdują się na stronie

internetowej - www.stat.gov.pl” i § 5 ust. 5 o treści: „Cena określona w niniejszym

paragrafie jest ceną całkowitą za przedmiot umowy i może ulec zmianie wyłącznie

w następujących wypadkach: a) wystąpienia różnicy rzeczywistego pomiaru

powierzchni zgodnie z § 3 ust. 1 w stosunku do odpowiednich wymiarów

powierzchni wskazanych w § 2 ust. 1;(...) c) w przypadkach opisanych w ust. 4

powyżej.”

- jako postanowień wpisanych do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych

za niedozwolone i nakazał zaniechanie jej stosowania (pkt I.). Prezes UOKiK na

podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów

nałożył na Spółkę karę pieniężną w wysokości 1.680.003 zł (pkt II.).

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła J. W. Construction S.A. w Z.

zaskarżając decyzję w zakresie jej pkt I. i II.

Wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2010 r. Sąd Okręgowy – Sąd Ochrony

Konkurencji i Konsumentów oddalił odwołanie.

Wyrok Sądu Okręgowego powodowa Spółka zaskarżyła apelacją.

Wyrokiem z dnia 28 marca 2011 r. Sąd Apelacyjny: zmienił zaskarżony

wyrok w ten sposób, że nadał mu następującą treść: „1. zmienia decyzję Prezesa

Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 28 listopada 2008 r. nr DDK

29/2008 w punkcie I w ten sposób, że nie uznaje za praktykę naruszającą zbiorowe

interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego

2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów działania J.W. Construction Holding

S.A. z siedzibą w Z. polegającego na stosowaniu we wzorcach umów postanowień

o treści „§ 5 ust. 5 „Cena określona w niniejszym paragrafie jest ceną całkowitą za

przedmiot umowy i może ulec zmianie wyłącznie w następujących wypadkach: a)

wystąpienia różnicy rzeczywistego pomiaru powierzchni zgodnie z § 3 ust. 1 w

stosunku do odpowiednich wymiarów powierzchni wskazanych w § 2 ust. 1; (...) c)

w przypadkach opisanych w ust. 4 powyżej.” oraz w punkcie II w ten sposób, że

nałożoną karę pieniężną obniżył z kwoty 1.680.003 zł do kwoty 1.008.002 zł; 2. w

pozostałym zakresie odwołanie oddala; 3. znosi wzajemnie między stronami koszty

postępowania.” (pkt I.); w pozostałym zakresie apelację oddalił (pkt II.); zniósł

wzajemnie między stronami koszty postępowania apelacyjnego (pkt III.).

Od powyższego wyroku Sądu Apelacyjnego skargi kasacyjne wniosły

obydwie strony postępowania – powodowa Spółka oraz pozwany Prezes UOKiK.

Strona powodowa we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

wskazała, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne: „Czy dopuszczalne

jest, aby w świetle art. 3851 kodeksu cywilnego oraz art. 3853 kodeksu cywilnego, w

zawieranych z konsumentami umowach dotyczących sprzedaży nieruchomości

oznaczać cenę poprzez określenie podstaw do jej obliczenia w rozumieniu art. 536

§ 1 kodeksu cywilnego?”.

W skardze kasacyjnej pozwanego Prezesa UOKiK – w jej wniosku o

przyjęcie do rozpoznania – wskazano, że skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona, „co wynika z faktu nieuwzględnienia przez Sąd II instancji, przy

ocenie tożsamości treści postanowienia stosowanego przez pozwanego z klauzulą

abuzywną wpisaną do Rejestru pod poz. 227, przyczyn uznania jej za

niedozwolone postanowienie umowne, na które wskazał sąd I instancji.”. Ponadto w

sprawie występuje istotne zagadnienie prawne „przejawiające się potrzebą

dalszego doprecyzowania wykładni art. 24 ust. 2 pkt 1 uokik w przedmiocie

tożsamość klauzuli stosowanej przez przedsiębiorcę z tą wpisaną do Rejestru, o

której to tożsamości jest mowa w uchwale SN z dnia 13 lipca 2006 r. (III SZP

3/06)”.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną strony powodowej pozwany Prezes

UOKiK wniósł o: 1. odmowę przyjęcia skargi do rozpoznania, ewentualnie o: 2.

oddalenie skargi kasacyjnej oraz o: 3. zasądzenie od strony powodowej na rzecz

pozwanego kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym według

norm przepisanych prawem.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwanego Prezesa UOKiK strona

powodowa wniosła o nieprzyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej strony powodowej nie

ujawnia istotnego zagadnienia prawnego sprawy w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1

k.p.c. Postawione w tym wniosku pytanie jest nieadekwatne do podstaw

zaskarżonego rozpatrywaną skargą kasacyjną wyroku Sądu Apelacyjnego w

Warszawie. W sprawie nie chodziło bowiem o umowne ustalenie ceny sprzedaży

nieruchomości, ale o określenie we wzorcach umowy określonego mechanizmu

weryfikacji umówionej ceny. Postawione pytanie dotyczy przepisów, które nie

zostały objęte podstawą skargi określoną w art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c. W podstawie

skargi nie zarzuca się naruszenia przepisu art. 385 1 k.c. oraz art. 3853 k.c. Zgodnie

zaś z przepisem art. 39813 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną

w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw.

Także wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania pozwanego

Prezesa UOKiK nie przedstawia zagadnienia prawnego sprawy w rozumieniu art.

3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Skarżący niezasadnie oczekuje od Sądu Najwyższego jakiejś

kazuistycznej

konkretyzacji

normy

prawnej

dotyczącej

tożsamości

klauzul

umownych z zarejestrowanymi klauzulami abuzywnymi. Ujęte w ten sposób

zagadnienie ujawnia raczej tylko problem zastosowania normy prawnej do

wyjaśnionego w sprawie, skonkretyzowanego stanu faktycznego. Sąd Najwyższy

wyjaśniał już, że kwestia subsumpcji ustalonego stanu faktycznego pod określoną

normę prawną nie stanowi istotnego zagadnienia prawnego (por. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 21 września 2010 r., III UK 95/10 – LEX nr 694244).

Z kolei wykazanie – podnoszonej w skardze pozwanego – oczywistej

zasadności skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) wymagałoby

przedstawienia tego, w czym wyraża się „oczywista zasadność” skargi oraz

argumentacji wykazującej, że rzeczywiście skarga jest oczywiście uzasadniona.

Chodzi tu o wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia prawa materialnego lub

procesowego polegającej na jego oczywistości widocznej prima facie, przy

wykorzystaniu

podstawowej

wiedzy

prawniczej

(por.

postanowienie

Sądu

Najwyższego z dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08 – LEX nr 494134; z dnia 9 maja

2008 r., II PK 11/08 – LEX nr 490364). W niniejszej sprawie stan taki nie występuje.

Skarżący upatruje “oczywistej zasadności” skargi w twierdzeniu, że Sąd Apelacyjny

popełnił błąd polegający na „nieuwzględnieniu przyczyn" rejestracji porównywanej

w sprawie klauzuli abuzywnej. Nie ma racji skarżący w swoim twierdzeniu. Sąd

Apelacyjny

przeprowadził

bowiem

będącego

przedmiotem sprawy

porównanie

z klauzulą

analityczne

wpisaną

wzorca

umowy

do Rejestru

klauzul

abuzywnych pod pozycją 227. Sąd Apelacyjny dokonując analizy porównawczej

uwzględnił treści analizowanych postanowień i rozważył także konsekwencje

prawne (skutki). Istotne jest w szczególności ustalenie, że klauzula wpisana do

rejestru jako zasadę wprowadza zmianę ceny lokalu w każdym wypadku zmiany

powierzchni lokalu wynikającej z inwentaryzacji powykonawczej określając, że

zmiana ta będzie odpowiadała wartości wynikającej z pomnożenia różnicy w

powierzchni lokalu przez cenę jednego metra kwadratowego ustaloną w umowie.

Tymczasem stosowane przez stronę powodową (w niniejszej sprawie) klauzule

określają, że cena lokalu może ulec zmianie tylko w ściśle określonych wypadkach,

w tym wystąpienia różnicy rzeczywistego pomiaru powierzchni, nie określając

żadnych zasad zmiany ceny. Przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku

ustalenie

wskazujące

wprowadzeniu

jako

na

to,

zasady

że

postanowienia

automatycznej

umowne

zmiany

polegające

na

wynikającej

z

ceny

przemnożenia aktualnej powierzchni lokalu z ustaloną za metr kwadratowy

(klauzula wpisana do rejestru klauzul niedozwolonych pod pozycją 227) nie są

tożsame z klauzulą obowiązywania ceny określonej w umowie z możliwością jej

zmiany w wypadku wystąpienia różnicy w pomiarach powierzchni - postanowienia

stosowane przez stronę powodową w niniejszej sprawie – w żadnym razie nie

może być kwalifikowane według kategorii oczywistej wadliwości, na którą powołuje

się skarżący.

Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi, określone w art.

398 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił zgodnie z art. 398 9 § 2 k.p.c. O

wzajemnym zniesieniu pomiędzy stronami kosztów niniejszego postępowania

kasacyjnego Sąd Najwyższy postanowił na podstawie art. 102 k.p.c.