III SK 43/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III SK 43/12

POSTANOWIENIE

Dnia 4 kwietnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Staryk

w sprawie z powództwa Przedsiębiorstwa Produkcyjno Handlowo -Usługowego G.

Spółki Akcyjnej

przeciwko Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów

z udziałem zainteresowanych: Zakładu Tworzyw Sztucznych G. Spółki Akcyjnej,

Grupy Polskie Składy Budowlane Spółki Akcyjnej, B. WT W. Ł. i Syn Spółki Jawnej,

PPHU P. S. J. i S. Z. Spółki Jawnej

o ochronę konkurencji,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 4 kwietnia 2013 r.,

na skutek skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 21 września 2011 r.,

1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

2. zasądza

Konsumentów

od

Prezesa

na

rzecz

Urzędu

Ochrony

Przedsiębiorstwa

Konkurencji

i

Produkcyjno

Handlowo - Usługowego G. Spółki Akcyjnej, z siedzibą w J.

kwotę 287 (dwieście osiemdziesiąt siedem) zł tytułem zwrotu

kosztów postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 21 września 2011 r. oddalił apelację

Prezesa

Urzędu

Ochrony Konkurencji i Konsumentów od

wyroku

Sądu

Okręgowego z dnia 15 listopada 2010 r., w sprawie z odwołania PPHU G. S.A. z/s

w J. (powód).

W uzasadnieniu wyroku Sąd Apelacyjny wyjaśnił, że decyzja Prezesa

Urzędu z dnia 12 kwietnia 2007 r. dotyczyła zawarcia zakazanego porozumienia

cenowego między powodem a innymi przedsiębiorcami. Niespornym jest zawarcie

między Zakładem Tworzyw Sztucznych G. S.A. z/s w J. i poszczególnymi

dystrybutorami umów dwustronnych, jednak postępowanie przed Prezesem Urzędu

dotyczyło zawarcia jednego porozumienia. Tymczasem Sąd Okręgowy uznał, że na

podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego brak podstaw do

stwierdzenia, że doszło do zawarcia takiego porozumienia. Niezasadne jest więc

podnoszenie argumentów mających świadczyć o tym, że umowy dwustronne

zawarte miedzy ZTS G. a poszczególnymi dystrybutorami miały charakter

zakazanych porozumień cenowych, ponieważ zaskarżona decyzja stwierdzała

zawarcie jednego porozumienia między wszystkimi wymienionymi w sprawie

podmiotami. Przedmiotem odwołania jest decyzja o takiej treści, a nie decyzja

stwierdzająca, że ZTS G.zawarł z poszczególnymi dystrybutorami zakazane

porozumienia cenowe. Zdaniem Sądu Apelacyjnego samo podpisanie umowy

dystrybucyjnej

nie

jest

równoznaczne

z

udziałem

w

porozumieniu

antykonkurencyjnym. Nie jest wykluczone, że ZTS G. stosował praktyki

ograniczające konkurencję, ale nie stosował praktyki opisanej w decyzji RKR

32/2007.

Prezes Urzędu zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną w

całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z

dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (jednolity tekst:

Dz.U. z 2003 r. Nr 86, poz. 804 ze zm., dalej jako ustawa) oraz art. 233 k.p.c.; art.

232 w związku z art. 382 k.p.c.; art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., art.

386 § 4 k.p.c.

Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania Prezes Urzędu

powołał się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, potrzebę

wykładni przepisów budzących wątpliwości i wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie sądów oraz oczywistą zasadność skargi kasacyjnej.

Jako zagadnienie prawne Prezes Urzędu wskazał problem „czy warunkiem

wystarczającym do stwierdzenia stosowania praktyki określonej w art. 5 ust. 1 pkt 1

ustawy tj. zawarcia porozumienia ograniczającego konkurencję polegającego na

pośrednim ustaleniu cen, jest wykazanie faktu zawarcia tego porozumienia poprzez

dowody bezpośrednie w postaci aneksów do umów dystrybucyjnych, ustalających

maksymalne rabaty do dalszej odsprzedaży towarów, czy też konieczne jest

wykazanie zawarcia tego porozumienia innymi okolicznościami, jak np. wiedzą

dystrybutorów o wysokości rabatów udzielonych innym dystrybutorom, wzajemnym

kontrolowaniem stosowania maksymalnych rabatów określonych w umowach

dystrybucyjnych?”.

Prezes Urzędu wskazał także na potrzebę wykładni przepisu art. 5 ust. 1 pkt

1 ustawy w zakresie kryteriów, jakie należy stosować przy wykładni pojęcia

porozumienia w kontekście zaistnienia porozumienia między przedsiębiorcą a

dystrybutorami produkowanych lub sprzedawanych przez niego towarów oraz

sposobu udowodnienia tego porozumienia. Prezes Urzędu zwrócił uwagę, że w

dotychczasowym orzecznictwie Sądu Apelacyjnego przyjęto, że zaistnienie

porozumienia ograniczającego konkurencję pomiędzy przedsiębiorcą a jego

dystrybutorami może nastąpić poprzez zawarcie umów dystrybucyjnych, aneksów

lub uzgodnień określających wysokość cen odsprzedaży. Stanowisko wyrażone zaś

w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku pozostaje w opozycji do dotychczasowej linii

orzeczniczej, ponieważ Sąd Apelacyjny przyjął, że zawarcie przez ZTS G. z

dystrybutorami wymienionymi w decyzji aneksów do umów dystrybucyjnych

ustalających maksymalne rabaty do dalszej odsprzedaży nie stanowi porozumienia

ograniczającego konkurencję w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy. Wyrok Sądu

Apelacyjnego opiera się zaś na ustaleniach Sądu Okręgowego, zgodnie z którymi

ZTS G. stosował wobec każdego z dystrybutorów indywidualną politykę cenową i

zawierał z nimi równolegle umowy dwustronne bez informowania o treści tych

umów pozostałych dystrybutorów.

Prezes Urzędu podnosi również, że skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona rażącym naruszeniem art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy poprzez uznanie, że

zawarcie przez ZTS G. z dystrybutorami wymienionymi w decyzji aneksów do

umów dystrybucyjnych, ustalających maksymalne rabaty do dalszej odsprzedaży,

nie stanowi porozumienia ograniczającego konkurencję w rozumieniu art. 5 ust. 1

pkt 1 ustawy, mimo że okoliczność zawarcia tych aneksów jest bezsporna i została

wykazana dowodami bezpośrednimi.

Powód w odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezesa Urzędu wniósł o wydanie

postanowienia o odmowie przyjęcia skargi do rozpoznania i zasądzenie kosztów

postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego wraz z opłatą

skarbową od pełnomocnictwa.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Skarga kasacyjna Prezesa Urzędu nie kwalifikuje się do przyjęcia celem

merytorycznego rozpoznania.

Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania został oparty na trzech

przesłankach z art. 3989 § 1 k.p.c., to jest występowaniu w sprawie istotnego

zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), potrzebie wykładni przepisu

wywołującego rozbieżności w orzecznictwie (art. 398 9 § 1 pkt 2 k.p.c.) oraz

oczywistej zasadności skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), przy czym dla

wszystkich przesłanek uwzględnianych przez Sąd Najwyższy na etapie przedsądu

Prezes Urzędu powołał się na ten sam przepis: art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy. Z wniosku

o przyjęcie skargi Prezesa Urzędu do rozpoznania wynika zatem, że wykładnia

tego samego przepisu budzi wątpliwości interpretacyjne skutkujące powstaniem na

tle niniejszej sprawy istotnego zagadnienia prawnego; przepis ten jest rozbieżnie

interpretowany w orzecznictwie sądowym; a dodatkowo wyrok Sądu Apelacyjnego

jest w ewidentny sposób sprzeczny z oczywistą, nie budzącą żadnych wątpliwości

oraz jednoznaczną i utrwaloną wykładnią art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy. Taka

ambisentencja uniemożliwia precyzyjne wyjaśnienie tych sprzeczności, przez co

uniemożliwia przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Odnosząc się do występowania w sprawie istotnego zagadnienia prawnego

należy przypomnieć, że w świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego

dotyczącego tej przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, o której

mowa w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., twierdzenie o występowaniu istotnego

zagadnienia prawnego jest uzasadnione tylko wtedy, kiedy przedstawiony problem

prawny nie został jeszcze rozstrzygnięty przez Sąd Najwyższy a istnieją rozbieżne

poglądy w zakresie rozwiązania tego problemu, wynikające z odmiennej wykładni

przepisu konstruującego to zagadnienie (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

9 sierpnia 2012 r., III SK 6/12 i cytowane tam orzecznictwo). Ponadto, pełnomocnik

skarżącego ma obowiązek przedstawienia odpowiedniego wywodu zbliżonego do

tego, jaki jest przyjęty przy przedstawieniu zagadnienia prawnego przez sąd

odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c. (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

6 listopada 2012 r., III SK 17/12 i cytowane tam orzecznictwo). Wywód ten powinien

uwzględniać dotychczasowy dorobek orzecznictwa i doktryny, a także wskazywać

w przekonywujący sposób, za pomocą odpowiedniej argumentacji jurydycznej,

preferowany przez powoda sposób rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego oraz

wykazującego wadliwość odmiennego rozwiązania sformułowanego problemu, w

szczególności przy wykorzystaniu zapatrywań prawnych wyrażonych przez Sąd

drugiej instancji.

W uzasadnieniu wniosku Prezesa Urzędu o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania ze względu na występowanie istotnego zagadnienia prawnego nie

przedstawiono żadnego wywodu prawnego spełniającego choćby w minimalnym

stopniu powyższe wymagania. Ograniczono się jedynie do przedstawienia

problemu prawnego. Dodatkowo zdefiniowany w skardze Prezesa Urzędu problem

prawny nie pozostaje w związku z treścią art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy, który to przepis

ustanawia zakaz porozumień ograniczających konkurencję w odniesieniu do

porozumień cenowych. Chybione jest formułowanie na tle tego przepisu

zagadnienia prawnego dotyczącego środków dowodowych, za pomocą których

organ antymonopolowy może wykazywać zawarcie porozumienia.

Skarga kasacyjna Prezesa Urzędu nie zasługuje także na przyjęcie jej do

rozpoznania z uwagi na powołaną w niej potrzebę wykładni przepisów prawnych

budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

(art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.). Jak już wielokrotnie wyjaśniano w orzecznictwie Sądu

Najwyższego, powołując się na tę przesłankę skarżący ma obowiązek określenia

przepisów wymagających owej wykładni oraz wskazania poważnych wątpliwości

związanych ze stosowaniem tych przepisów wraz z podaniem doktrynalnego lub

orzeczniczego źródła tych wątpliwości lub rozbieżności w orzecznictwie sądów

(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 2012 r., III SK 17/12 i

cytowane tam orzecznictwo). Wątpliwości te (lub rozbieżności) należy opisać

wskazując dodatkowo argumenty, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych.

Dodatkowo należy przedstawić własną, odpowiednio uzasadnioną, propozycję

interpretacji powołanych przepisów, a także wpływ tej wykładni na rozstrzygnięcie

sprawy. Jednakże zasadniczą przesłanką, jaką należy wykazać w przypadku

powołania się na art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. jest występowanie orzeczniczych lub

doktrynalnych rozbieżności w wykładni przepisu, a nie w praktyce jego stosowania.

Z uzasadnienia wniosku o przyjęcie do rozpoznania skargi Prezesa Urzędu nie

wynika, by w orzecznictwie Sądu Apelacyjnego ujawniła się rozbieżność w

przedmiocie wykładni art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy.

Brak również podstaw do uznania skargi kasacyjnej Prezesa Urzędu za

oczywiście zasadną. Z utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, że

powołanie się na przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga od skarżącego

sformułowania w uzasadnieniu wniosku odpowiednich wywodów potwierdzających

tę okoliczność. Skarga jest oczywiście uzasadniona wówczas, jeżeli zaskarżone nią

orzeczenie zapadło wskutek oczywistego naruszenia prawa, zaś oczywiste

naruszenie

prawa

powinno

być

rozumiane

jako

widoczna

bez potrzeby

dokonywania pogłębionej analizy jurydycznej sprzeczność wykładni lub stosowania

prawa z jego brzmieniem albo powszechnie przyjętymi regułami interpretacji

(postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 14 lutego 2012 r., III SK 34/11 i powołane

tam orzecznictwo).

Wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej Prezesa Urzędu nie

zawiera wywodu spełniającego powyższe wymogi. Prezes Urzędu poprzestał na

sformułowaniu tezy o rażącym naruszeniu przez Sąd II instancji art. 5 ust. 1 pkt 1

ustawy.

Uznając, iż Prezes Urzędu nie zdołał wykazać, że zachodzi potrzeba

rozpoznania jego skargi przez Sąd Najwyższy, z mocy art. 3989 § 2 k.p.c. należało

orzec jak w sentencji.

Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego zostało z kolei oparte na

podstawie art. 98 § 3 k.p.c. w związku z art. 99 k.p.c. oraz § 12 ust. 4 w związku z §

13 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r.

w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb

Państwa

kosztów

pomocy

prawnej

udzielonej

przez

radcę

prawnego

ustanowionego z urzędu, z uwzględnieniem opłaty od pełnomocnictwa w wysokości

17 zł.