III SK 4/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III SK 4/12

POSTANOWIENIE

Dnia 9 sierpnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Halina Kiryło

w sprawie z powództwa "Energetyka U." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z

siedzibą w W.

przeciwko Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki

o nałożenie kary pieniężnej,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 9 sierpnia 2012 r.,

na skutek skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 23 sierpnia 2011 r.,

odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 23 sierpnia 2011 r., 11 zmienił zaskarżony

wyrok Sądu Okręgowego– Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 7

kwietnia 2010 r., w ten sposób, że zmienił zaskarżoną decyzję Prezesa Urzędu

Regulacji Energetyki (dalej jako Prezes Urzędu) z dnia 31 grudnia 2008 r. w

sprawie nałożenia kary pieniężnej na Energetykę U. Sp. z o.o. z/s w W. (dalej jako

powód) i obniżył wymierzoną powodowi karę pieniężną z kwoty 500.000 zł na

250.000 zł, oddalił odwołanie w pozostałym zakresie, zasądził od Prezesa Urzędu

na rzecz powoda kwotę 230 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, a ponadto oddalił

apelację powoda w pozostałym zakresie i zasądził od Prezesa Urzędu na rzecz

powoda kwotę 185 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd Apelacyjny wyjaśnił, że bezsporną w niniejszej

sprawie okolicznością jest to, iż powód nie uiścił do dnia 31 marca 2008 r. opłaty

zastępczej w pełnej wysokości (to jest w kwocie 416.046,25 zł). W dacie tej uiścił

opłatę w wysokości 41.604,62 zł, a brakującą kwotę 374.441,63 zł uiścił w dniu 4

kwietnia 2008 r. Zachowanie powoda zostało zatem prawidłowo zakwalifikowane

przez Prezesa Urzędu oraz Sąd pierwszej instancji jako naruszenie obowiązku, o

którym mowa w art. 9a ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo

energetyczne (jednolity tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 89, poz. 625) skutkujące

nałożeniem kary pieniężnej na podstawie art. 56 ust. 1 pkt 1a Prawa

energetycznego. Sąd Apelacyjny nie uwzględnił argumentacji powoda, w świetle

której niedopełnienie powyższego obowiązku było rezultatem błędu popełnionego

przy wypełnianiu blankietu przelewu. Nie podzielił także zarzutów dotyczących

naruszenia art. 56 ust. 2a pkt 1 Prawa energetycznego. Odwołując się do art. 56

ust. 6 Prawa energetycznego dotyczącego przesłanek uwzględnianych przy

ustalaniu wysokości kary pieniężnej, Sąd Apelacyjny nie podzielił stanowiska

powoda, zgodnie z którym nie można przypisać mu winy nieumyślnej.

Zasadniczym powodem zmiany zaskarżonego orzeczenia Sądu pierwszej

instancji było uwzględnienie dyspozycji art. 56 ust. 6a Prawa energetycznego.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, w niniejszej sprawie można mówić o spełnieniu

przesłanek pozwalających na odstąpienie w części od wymierzenia kary pieniężnej

za delikt opisany w art. 56 ust. 2a pkt 1 Prawa energetycznego. Sąd Apelacyjny

wskazał, że zachowanie powoda było społecznie szkodliwe (poprzez uszczuplenie

dochodów NFOŚiGW), z tym że stopień tej szkodliwości był znikomy (4-dniowe

opóźnienie), zaś opłata zastępcza została ostatecznie uiszczona w pełnej

wysokości. Zważył jednak, że było to powtórne naruszenie przepisów ustawy,

dlatego przyjął, że w niniejszej sprawie nie można odstąpić od wymierzenia kary

pieniężnej w ogóle. Decyzją Prezesa Urzędu z dnia 26 lutego 2007 r. nałożono

bowiem na powoda karę za niewywiązanie się z określonego w art. 9a ust. 1 Prawa

energetycznego obowiązku. Odwołanie powoda od tej decyzji zostało prawomocnie

oddalone wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 16 września 2008 r., VI ACa 485/08.

Powód zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną w części

zmieniającej wyrok Sądu Okręgowego oraz w części oddalającej apelację powoda

w pozostałym zakresie. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie art. 56 ust. 6a

Prawa energetycznego, naruszenie zasady proporcjonalności, art. 56 ust. 6 Prawa

energetycznego, art. 56 ust. 1 pkt 1a w związku z art. 9a ust. 1 Prawa

energetycznego.

Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powód powołał się na

występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego oraz oczywistą

zasadność skargi kasacyjnej.

Zdaniem powoda, istnieje potrzeba wyjaśnienia sposobu interpretacji i

stosowania przesłanek upoważniających do odstąpienia od wymierzenia kary

pieniężnej, a w szczególności czy przesłanka zaprzestania naruszenia prawa przez

przedsiębiorcę energetycznego dotyczy wszelkich zachowań przedsiębiorcy

energetycznego sprzecznych z Prawem energetycznym, czy tylko konkretnego

naruszenia w danej sprawie (postępowaniu) o nałożenie kary pieniężnej.

Oczywistej zasadności skargi powód upatruje w błędnej wykładni art. 56 ust.

6a Prawa energetycznego „polegającej na rażącej sprzeczności między ustaleniami

Sądu a podjętym rozstrzygnięciem, a to że pomimo uznania, iż w sprawie niniejszej

zachodzą przesłanki z tego przepisu ekskulpujące powoda od nałożenia kary

pieniężnej, tj. stopień społecznej szkodliwości czynu jest znikomy, bo opłata została

uiszczona tylko z 4-dniowym opóźnieniem i trudno uznać, aby to w jakiś szczególny

sposób wpłynęło na gospodarowanie środkami NFOŚiGW (spełniona przesłanka

pierwsza), opłata została ostatecznie w całości uiszczona (spełniona przesłanka

trzecia), co do zaprzestania naruszenia można uznać, że takowe nastąpiło

(spełniona przesłanka druga), Sąd Apelacyjny zamiast odstąpić od wymierzenia

kary w całości, odstąpił od jej wymierzenia tylko co do połowy, obciążając powoda

karą w wysokości 250.000,00 zł, co jest sprzeczne z ustalonymi w sprawie

przesłankami z art. 56 ust. 6a ustawy Prawo energetyczne”.

Prezes Urzędu w odpowiedzi na skargę kasacyjną powoda wniósł o wydanie

postanowienia o odmowie przyjęcia jej do rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna powoda nie kwalifikuje się do przyjęcia celem jej

merytorycznego rozpoznania.

Powód powołał się na przesłankę przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. W

świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego dotyczącego tej przesłanki

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, o której mowa w art. 398 9 § 1 pkt 1

k.p.c., przedstawienie okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej

ze względu na występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne polega na

sformułowaniu samego zagadnienia oraz wskazaniu argumentów prawnych, które

prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, w tym także na sformułowaniu własnego

stanowiska przez skarżącego. Wywód ten powinien być zbliżony do tego, jaki jest

przyjęty przy przedstawianiu zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na

podstawie art. 390 k.p.c. (postanowienie Sądu Najwyższego z 9 maja 2006 r., V

CSK 75/06, LEX nr 1102817). Analogicznie należy również traktować wymogi

konstrukcyjne samego zagadnienia prawnego, formułowanego w ramach przesłanki

z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., oraz jego związek ze sprawą i skargą kasacyjną, która

miałaby zostać rozpoznana przez Sąd Najwyższy. Zagadnienie prawne powinno: 1)

być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie faktycznym

sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (postanowienie Sądu

Najwyższego z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01, LEX nr 52571); 2) być

przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi

Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej

subsumcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (postanowienia Sądu Najwyższego z

15 października 2002 r., III CZP 66/02, LEX nr 57240; z 22 października 2002 r., III

CZP 64/02 LEX nr 77033 i z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08, LEX nr 478179); 3)

pozostawać w związku z rozpoznawaną sprawą (postanowienia Sądu Najwyższego

z 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07, LEX nr 864002 i z 22 listopada 2007 r., I CSK

326/07, LEX nr 560504) i 4) dotyczyć zagadnienia budzącego rzeczywiście istotne

(poważne) wątpliwości. Istotność zagadnienia prawnego konkretyzuje się zaś w

tym, że w danej sprawie występuje zagadnienie prawne mające znaczenie dla

rozwoju prawa i praktyki sądowej. Wymóg ten jest uzasadniony publicznymi celami

rozpoznania przez Sąd Najwyższy skargi kasacyjnej (postanowienie Sądu

Najwyższego z 25 października 2007 r., V CSK 356/07, LEX nr 621243).

Twierdzenie o występowaniu istotnego zagadnienia prawnego jest uzasadnione

tylko wtedy, kiedy przedstawiony problem prawny nie został jeszcze rozstrzygnięty

przez Sąd Najwyższy lub kiedy istnieją rozbieżne poglądy w tym zakresie,

wynikające z odmiennej wykładni przepisów konstruujących to zagadnienie

(postanowienia Sądu Najwyższego z 10 marca 2010 r., II UK 363/09, LEX nr

577467 i z 12 marca 2010 r., II UK 400/09, LEX nr 577468).

Odnosząc powyższe wymagania do wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej

powoda do rozpoznania i jego uzasadnienia Sąd Najwyższy stwierdza, że w

samym wniosku nie sformułowano żadnego zagadnienia prawnego. Dopiero z

treści uzasadnienia tego wniosku można wywnioskować, że jako wymagające

rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego istotne zagadnienie prawne powód wskazuje

potrzebę rozwiązania problemu „czy przesłanka zaprzestania naruszenia prawa

przez przedsiębiorcę energetycznego dotyczy wszelkich zachowań przedsiębiorcy

energetycznego sprzecznych z Prawem energetycznym, czy tylko konkretnego

naruszenia w danej sprawie (postępowaniu) o nałożenie kary pieniężnej”. Powód

nie rozwija jednak tego problemu w wymagany w orzecznictwie sposób, nie

przedstawia wspomnianej powyżej jurydycznej argumentacji wskazującej na

możliwość rozstrzygnięcia tego problemu w sposób odmienny niż uczynił do Sąd

drugiej instancji w skarżonym wyroku oraz wykazującej wadliwość alternatywnych

rozwiązań zagadnienia. Wymogu stawianego w orzecznictwie Sądu Najwyższego

argumentacji wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na podstawie

art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nie spełnia samo przytoczenie in extenso szerzej

nieuzasadnionego – co nie oznacza, że wadliwego - poglądu doktryny, korzystnego

dla założenia interpretacyjnego skarżącego.

Powód powołał się także na przesłankę przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Zgodnie z utrwalonym

orzecznictwem Sądu Najwyższego w takiej sytuacji skarżący powinien przytoczyć

argumenty świadczące o tym, że skarga jest oczywiście uzasadniona. Przez

oczywistą zasadność skargi kasacyjnej rozumie się sytuację, w której zaskarżone

nią orzeczenie sądu drugiej instancji w sposób ewidentny narusza konkretne

przepisy prawa. Oczywiste naruszenie powinno być rozumiane jako widoczna

natychmiast,

bez

potrzeby

dokonywania

pogłębionej

analizy

jurydycznej,

sprzeczność wykładni lub stosowania prawa z brzmieniem przepisów albo

powszechnie przyjętymi regułami interpretacji (postanowienia Sądu Najwyższego z

22 stycznia 2008 r., I UK 218/07, LEX nr 375616, z 26 lutego 2008 r. II UK 317/ 07,

LEX nr 453107, z 9 maja 2008 r. II PK 11/08, LEX nr 490364, z 21 maja 2008 r., I

UK 11/08, LEX nr 491538 i z 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr 494134).

Skarga kasacyjna będzie także oczywiście uzasadniona, gdy zaskarżone

orzeczenie jest niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej

wykładni przepisami prawa (por. orzeczenie SN z 30 stycznia 1963 r., II CZ 3/63,

OSPiKA 1963 nr 11, poz. 286). Oznacza to, że we wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania, jak i jego uzasadnieniu niezbędne jest powołanie

konkretnych przepisów prawa, z którymi wyrok Sądu II instancji jest w oczywisty

sposób sprzeczny.

W uzasadnieniu oczywistej zasadności skargi kasacyjnej powód wskazał na

art. 56 ust. 6a ustawy Prawo energetyczne, zgodnie z którym „Prezes URE może

odstąpić od wymierzenia kary, jeżeli stopień szkodliwości czynu jest znikomy, a

podmiot zaprzestał naruszania prawa lub zrealizował obowiązek”. Uzasadniając

wniosek w zakresie przesłanki art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. powód powołał się na bliżej

niesprecyzowane trzy „przesłanki zastosowania” tego przepisu, które jego zdaniem

zostały w okolicznościach niniejszej sprawy spełnione, a mimo to Sąd Apelacyjny

nie zastosował art. 56 ust. 6a ustawy.

Tymczasem z przepisu tego wynikają dwie przesłanki zastosowania art. 56

ust. 6a ustawy. Pierwszą z nich jest znikomy stopień szkodliwości czynu.

Przesłanka ta ma znaczenie z punktu widzenia oceny 4-dniowego opóźnienia w

uiszczeniu opłaty zastępczej. Druga przesłanka zastosowania tego przepisu

powiązana

jest

natomiast

z

postacią

naruszenia

przez

przedsiębiorstwo

energetyczne postanowień art. 56 ust. 1 pkt 1-33 Prawa energetycznego. Jeżeli

zarzucone przedsiębiorstwu energetycznemu naruszenie Prawa energetycznego

polega na zachowaniu ciągłym, wówczas okolicznością warunkującą zastosowanie

art. 56 ust. 6a ustawy jest „zaniechanie naruszania prawa”. Jeżeli natomiast

podstawę

do

nałożenia

kary

pieniężnej

stanowi

niewykonanie

przez

przedsiębiorstwo energetyczne ciążącego na nim obowiązku, w szczególności

takiego jak w niniejszej sprawie, wówczas przesłanką zastosowania art. 56 ust. 6a

Prawa energetycznego jest „zrealizowanie obowiązku”.

Kluczowe znaczenie dla uznania, że skarga kasacyjna powoda nie jest

oczywiście uzasadniona mają jednak dwa inne względy. Po pierwsze, nie można

mówić o oczywistym naruszeniu przez Sąd II instancji tego samego przepisu

prawa, na podstawie którego skarżący stara się przekonać Sąd Najwyższy o

potrzebie rozstrzygnięcia istotnego zagadnienia prawnego. Występowanie w

sprawie istotnego zagadnienia prawnego dotyczącego sposobu rozumienia zwrotu

„zaniechanie naruszania prawa” z art. 56 ust. 6a Prawa energetycznego wyklucza

oczywistą dla każdego prawnika sprzeczność zaskarżonego wyroku z tym

przepisem. Po drugie, powód nie zauważa, że w treści art. 56 ust. 6a Prawa

energetycznego mowa o dyskrecjonalnym uprawnieniu Prezesa Urzędu do

odstąpienia od wymierzenia kary w przypadku spełnienia przesłanek wymienionych

w tym przepisie. Aczkolwiek sposób korzystania z tego uprawnienia podlega

kontroli sądowej, to jednak nie można żadną miarą uznać, że nieodstąpienie od

wymierzenia kary w konkretnej sprawie jest przejawem oczywiście wadliwego

zastosowania art. 56 ust. 6a Prawa energetycznego.

Uznając, iż powód nie zdołał wykazać, że zachodzi potrzeba rozpoznania

jego skargi przez Sąd Najwyższy, z mocy art. 3989 k.p.c. należało orzec jak w

sentencji.