III SK 38/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III SK 38/13

POSTANOWIENIE

Dnia 27 stycznia 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Maciej Pacuda

w sprawie z powództwa P. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W.

przeciwko Prezesowi Urzędu Komunikacji Elektronicznej

z udziałem zainteresowanej E. Spółki Akcyjnej w W.

o zmianę umowy,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 27 stycznia 2014 r.,

na skutek skarg kasacyjnych strony pozwanej i strony zainteresowanej od wyroku

Sądu Apelacyjnego

z dnia 22 października 2012 r.,

1. odmawia przyjęcia obu skarg kasacyjnych do rozpoznania,

2. oddala

wnioski

powoda

o

zasądzenie

kosztów

postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny wyrokiem z 22 października 2012 r., zmienił wyrok Sądu

Okręgowego w W. z dnia 20 kwietnia 2010 r. w sprawie z powództwa P. Sp. z o.o.

(powód) przeciwko Prezesowi Urzędu Komunikacji Elektronicznej (Prezes Urzędu)

z udziałem E. S.A. z/s w W. (zainteresowany) w całości w ten sposób, że uchylił

decyzję Prezesa Urzędu z dnia 23 lutego 2009 r. i zasądził na rzecz powoda koszty

postępowania.

Decyzją z dnia 23 lutego 2009 r. Prezes Urzędu zmienił postanowienia

umowy zawartej między powodem a zainteresowanym, nadając odpowiednie

brzmienie postanowieniom dotyczącym opłat wnoszonych przez zainteresowanego

na rzecz powoda za minutę połączenia przychodzącego z sieci powoda i

zakańczanego w sieci ruchomej powoda. W decyzji tej Prezes Urzędu określił

stawki opłat za zakańczanie połączeń do dnia 30 czerwca 2009 r. oraz od dnia 1

lipca 2009 r. W uzasadnieniu decyzji Prezes Urzędu wskazał, że została ona

wydana ponieważ strony umowy nie zawarły umowy zmieniającej jej treść w

terminie wyznaczonym przez Prezesa Urzędu postanowieniem z dnia 13 stycznia

2009 r. Prezes Urzędu miał na uwadze, że decyzją z dnia 19 lipca 2006 r. powód

został uznany za przedsiębiorcę posiadającego znaczącą pozycję rynkową oraz

nałożono na niego obowiązek ustalania opłat z tytułu dostępu telekomunikacyjnego

w oparciu o ponoszone koszty jej świadczenia. Decyzją z dnia 30 września 2008 r.

(decyzja MTR 2008) Prezes Urzędu nałożył na powoda obowiązek dostosowania

stawki z tytułu zakańczania połączeń do poziomu 0,1677 zł/min zgodnie z

harmonogramem. Stosownie do treści tego harmonogramu w okresie od 1 stycznia

2009 r. do 30 czerwca 2009 r. opłata winna wynosić 0,2162 zł/min, a w okresie od 1

lipca 2009 r. 0,1677 zł/min. Decyzji tej został nadany rygor natychmiastowej

wykonalności. Ponieważ powód i zainteresowany nie doszli do porozumienia co do

wprowadzenia stawek określonych w decyzji MTR 2008, Prezes Urzędu uznał za

uzasadnioną zmianę umowy stron w zakresie stawek MTR stosownie do

postanowień decyzji MTR 2008. Zaskarżona w niniejszej sprawie decyzji zapewnia

zatem realizację obowiązków ciążących na powodzie na podstawie decyzji MTR

2008.

Uzasadniając

podjęte

rozstrzygnięcie

Sąd

Apelacyjny

wyjaśnił,

że

zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o ustalenie, że powód nie wykonuje

obowiązku nałożonego decyzją MTR 2008. Zaskarżona decyzja wymuszała na

powodzie wykonanie tego obowiązku poprzez zmianę umowy w sposób z niej

wynikający. Zaskarżona decyzja została więc wydana na podstawie decyzji MTR

2008 i wprowadzała stawki w niej określone do stosunku umownego łączącego

powoda z zainteresowanym. Decyzja MTR 2008 miała charakter generalny. Sąd

drugiej instancji wskazał także, że wyrokiem z dnia 23 marca 2011 r., … 119/08

Sąd Okręgowy w W. uchylił decyzję MTR 2008, a apelacja od tego wyroku została

oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 30 stycznia 2012 r., … 1004/11.

Wyrok eliminujący z obrotu decyzję MTR 2008 jest zatem prawomocny. W

konsekwencji należało przyjąć, że skoro zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja

została oparta na decyzji MTR 2008, która następnie została uchylona przez sąd

powszechny w postępowaniu odwoławczym, to zaskarżona decyzja jako oparta na

decyzji uchylonej również podlega uchyleniu. Nie ma znaczenia, że w dacie

wydania decyzji zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzja MTR 2008 była

wykonalne i nie została jeszcze uchylona, ponieważ zgodnie z art. 316 § 1 k.p.c.

sąd wydaje wyrok biorąc za podstawę stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia

rozprawy. Chybione jest także stanowisko, zgodnie z którym prawomocne

uchylenie decyzji MTR 2008 ma tylko ten skutek, że Prezes Urzędu nie może

uwzględniać decyzji MTR 2008 po jej uchyleniu.

Prezes Urzędu zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną w

całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie art. 233 § 1 k.p.c., art. 233 §

1 k.p.c. oraz art. 16 k.p.a., art. 110 k.p.a. oraz art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a., art. 316 § 1

k.p.c. w związku z art. 391 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. w związku z art. 479 64 § 1 i 2 k.p.c.

Wnosząc o przyjęcie skargi do rozpoznania Prezes Urzędu podnosi, że w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne polegające na potrzebie wyjaśnienia, czy

wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji administracyjnej wydanej przez Prezesa

UKE na skutek prawomocnego wyroku sądu następuje ze skutkiem ex tunc, czy też

ze skutkiem ex nunc oraz istotne zagadnienie prawne polegające na potrzebie

wyjaśnienia, czy wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji administracyjnej

(decyzja I) skutkuje równocześnie koniecznością uchylenia przez Sąd decyzji

(decyzja II) wydanej w oparciu o decyzję I, która w momencie wydawania decyzji II

pozostała w obrocie prawnym i była wykonalna. Ponadto Prezes Urzędu podnosi,

że zachodzi potrzeba wykładni art. 316 § 1 k.p.c. jako przepisu budzącego

poważne wątpliwości lub wywołującego rozbieżności w orzecznictwie sądów

polegające na potrzebie wyjaśnienia, czy w sprawach z odwołań od decyzji

Prezesa Urzędu sąd za podstawę orzekania powinien uznać stan faktyczny i

prawny z chwili orzekania, czy też z chwili wydania skarżonej decyzji.

Zainteresowany zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną w

całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie art. 28 ust. 1 pkt 2 Prawa

telekomunikacyjnego oraz art. 17 Prawa telekomunikacyjnego. Wnosząc o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania zainteresowany wskazał na potrzebę

rozstrzygnięcia istotnego zagadnienia prawnego: czy uchylenie przez sąd

powszechny w trybie art. 47964 § 2 k.p.c. decyzji administracyjnej statuującej

obowiązek nałożony na przedsiębiorcę telekomunikacyjnego w rozumieniu art. 28

ust. 1 pkt 2 Prawa telekomunikacyjnego następuje ze skutkiem ex tunc, wskutek

czego należy uznać, że taki obowiązek regulacyjny nigdy nie był na przedsiębiorcę

nałożony? W konsekwencji rodzi się pytanie, czy uchylenie decyzji administracyjnej

we wskazanym trybie następuje zawsze ze skutkiem ex tunc, czy też sąd

rozstrzygający sprawę władny jest określać – w zależności od rodzaju ustalonego

naruszenia – skutek z jakim następuje uchylenie decyzji, tj. wskazać, iż w danym

przypadku następuje ono ze skutkiem ex nunc, a w innym ze skutkiem ex tunc?

Powód w piśmie procesowym z 27 listopada 2013 r. wniósł o wydanie

postanowienia o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej zainteresowanego do

rozpoznania oraz zwrot kosztów postępowania kasacyjnego według norm

przepisanych. W piśmie procesowym z 4 listopada 2013 r. powód wniósł zaś o

wydanie postanowienia o odmowie przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej

Prezesa Urzędu.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Sąd Najwyższy miał już okazję wielokrotnie wyjaśniać, także w sprawach z

zakresu regulacji komunikacji elektronicznej, że z uwagi na szczególny charakter

skargi kasacyjnej jako środka zaskarżenia służącego przede wszystkim realizacji

interesu publicznego w działaniu wymiaru sprawiedliwości, istnieją pewne wymogi

formalne, których spełnienie jest konieczne do uznania skargi za kwalifikującą się

do przyjęcia do merytorycznego rozpoznania.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego konsekwentnie zwraca się uwagę, że w

przypadku powołania się przez skarżącego na potrzebę rozstrzygnięcia istotnego

zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jednym z

podstawowych wymogów jest sformułowanie takiego zagadnienia w oparciu o

konkretny przepis (przepisy) prawa, będącego źródłem danego problemu prawnego

(por. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 9 sierpnia 2012 r., III SK 4/12; z

dnia 20 marca 2013 r., III SK 33/12; z dnia 20 marca 2013 r., III SK 37/12). Nie jest

rolą Sądu Najwyższego doszukiwanie się podstawy prawnej dla zagadnienia

prawnego skargi kasacyjnej, ani rozważanie możliwości rozwiązania takiego

problemu nawet w ramach powołanych przez skarżącego podstaw skarg

kasacyjnej. Dwa pierwsze zagadnienia prawne skargi kasacyjnej Prezesa Urzędu

nie zawierają zaś w swej treści żadnego przepisu prawa, a poszukiwanie dla nich

podstawy prawnej w art. 233 § 1 k.p.c., niezależnie od braku takiej możliwości z

uwagi na charakter skargi kasacyjnej, jest z góry skazane na niepowodzenie.

Odnosząc się z kolei do potrzeby wykładni art. 316 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy

stwierdza, że Sąd Apelacyjny w zaskarżonym wyroku uwzględnił dotychczasowe

stanowisko Sądu Najwyższego w zakresie stosowania tego przepisu w sprawach z

zakresu regulacji komunikacji elektronicznej. Prezes Urzędu nie przywołał w

uzasadnieniu wniosku jakichkolwiek wątpliwości interpretacyjnych dotyczących tego

przepisu ani rozbieżności w jego wykładni w orzecznictwie sądowym, a tylko

wątpliwości lub rozbieżności interpretacyjne brane są pod uwagę przy tej

przesłance przedsądu, o której mowa w art. 398 9 § 1 pkt 2 k.p.c. (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 2012 r., III SK 17/12 i

powołane tam orzecznictwo).

Ponadto, jak wyjaśniono w uzasadnieniu postanowienia III SK 8/13,

odwołanie przedsiębiorcy od decyzji Prezesa Urzędu inicjuje postępowanie sądowe

dotyczące legalności i zasadności wydanej przez Prezesa Urzędu decyzji.

Podstawę decyzji stanowią określone ustalenia faktyczne oraz stan prawny, w

ramach którego Prezesowi Urzędu przysługują określone kompetencje, co ma

znaczenie dla wyznaczenia stanu faktycznego i prawnego danej sprawy i w

konsekwencji może rzutować na stosowanie art. 316 § 1 k.p.c. Ponieważ jednak

zastosowanie tego przepisu nie zostało wyłączone w sprawach z zakresu regulacji

komunikacji elektronicznej, w orzecznictwie Sądu Najwyższego dopuszczono już

możliwość

uwzględniania

w

toku

postępowania

odwoławczego

skutków

rozstrzygnięć administracyjnych lub sądowych, jakie zapadają po wydaniu decyzji

zaskarżonej

odwołaniem.

Uchylenie

w

toku

postępowania

sądowego

(nieostatecznej lecz wykonalnej) decyzji Prezesa Urzędu, na podstawie której

kształtowane są obowiązki przedsiębiorcy telekomunikacyjnego w kolejnych

decyzjach, uzasadnia zaś przyjęte przez Sąd drugiej instancji założenie, zgodnie z

którym odpadła podstawowa przesłanka wydania decyzji zaskarżonej w niniejszej

sprawie. Gdyby decyzja ta nie miała jedynie wykonawczego charakteru, zaś Prezes

Urzędu odpowiednimi środkami uzasadniłby w toku postępowania sądowego, że

istniały

faktyczne

przedsiębiorcami

podstawy

jej

wydania

telekomunikacyjnymi)

i

(np.

spór

nadania

negocjacyjny

jej

określonej

między

treści

(ukształtowanie stawek za zakańczanie połączeń w określonej wysokości),

wówczas powyższe założenie Sądu drugiej instancji mogłoby okazać się wadliwe.

W odniesieniu do skargi kasacyjnej zainteresowanego Sąd Najwyższy

stwierdza, że nie kwalifikowała się ona do przyjęcia celem merytorycznego

rozpoznania, ponieważ powołany w treści zagadnienia prawnego art. 479 64 § 2

k.p.c. nie stanowi procesowej podstawy skargi kasacyjnej zainteresowanego. W

przypadku przyjęcia skargi do rozpoznania Sąd Najwyższy, będąc związany

podstawami skargi, nie mógłby rozwiązać zagadnienia prawnego dotyczącego tego

przepisu. Skoro powołany w zagadnieniu prawnym oraz podstawach skargi art. 28

Prawa telekomunikacyjnego nie normuje kwestii związanych z uchylaniem decyzji

Prezesa Urzędu i skutkami takiego uchylenia, brak podstaw do uznania

przedstawionego

przez

zainteresowanego

problemu

prawnego

za

istotne

zagadnienie prawne sprawy.

Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy z mocy art. 398 9 § 2 k.p.c.

orzekł jak w punkcie 1 sentencji postanowienia.

Odnosząc się natomiast do sformułowanych w pismach procesowych

pełnomocnika powoda z dnia 27 listopada 2013 r. i z dnia 27 grudnia 2013 r.

wniosków o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, Sąd Najwyższy

stwierdza, iż zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem, sformułowanym

między innymi w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 27 października 1998 r.,

III CKN 805/98 (OSNC 1999 nr 4, poz. 79), za złożenie odpowiedzi na skargę

kasacyjną adwokatowi lub radcy prawnemu przysługuje wynagrodzenie jak za

sporządzenie i wniesienie skargi. Stosownie do art. 398 7 § 1 zdanie pierwsze k.p.c.

strona przeciwna może jednak wnieść do sądu drugiej instancji odpowiedź na

skargę kasacyjną w terminie dwutygodniowym od doręczenia jej skargi. Nie stanowi

zatem odpowiedzi na skargę nawet nazwane tak pismo procesowe, wniesione po

upływie ustawowego terminu do dokonania tej czynności (por. wyroki Sądu

Najwyższego z: dnia 16 maja 2002 r., IV CKN 1071/00, OSNC 2003 nr 9, poz. 120,

z dnia 14 marca 2003 r., V CKN 1733/00, LEX nr 80249, czy z dnia 7 maja 2003 r.,

IV CKN 113/01, LEX nr 141392). W konsekwencji, nie wywołuje ono skutków w

zakresie zawartego w nim wniosku o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego

w postępowaniu kasacyjnym, obejmujących sporządzenie i wniesienie odpowiedzi

na skargę kasacyjną (art. 167 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. i art. 398 21

k.p.c.). Ze wskazanych przyczyn nie mogą więc być uwzględnione wnioski powoda

o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, zawarte w wymienionych wyżej

pismach procesowych, skoro pisma te zostały bez wątpienia sporządzone i

wniesione po upływie terminu do wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Dlatego też Sąd Najwyższy orzekł jak w punkcie 2 sentencji postanowienia.