III SK 38/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III SK 38/12

POSTANOWIENIE

Dnia 20 marca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Halina Kiryło

w sprawie z powództwa PGE Spółki Akcyjnej w B.

przeciwko Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki

o ustalenie kosztów osieroconych,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 20 marca 2013 r.,

na skutek skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 2 lutego 2012 r.,

1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

2. zasądza od pozwanego na rzecz powódki kwotę 180 (sto

osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego w postępowaniu kasacyjnym.

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 2 lutego 2012 r., oddalił apelację Prezesa

Urzędu Regulacji Energetyki (Prezes Urzędu) od wyroku Sądu Okręgowego w W. z

dnia 26 maja 2010 r., w sprawie z powództwa PGE S.A. w B. (poprzednio PGE

S.A., z/s w R., powód) o ustalenie kosztów osieroconych.

Decyzją z dnia 31 lipca 2009 r. Prezes Urzędu ustalił wysokość korekty

rocznej kosztów osieroconych dla powoda na kwotę (-) 9.314.832 zł.

Na skutek odwołania powoda, wyrokiem z dnia 26 maja 2010 r. Sąd

Okręgowy – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów wyrokiem z dnia 26 maja

2010 r. zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że ustalił wysokość korekty

rocznej kosztów osieroconych dla powoda w kwocie dodatniej wynoszącej

5.320.747 zł.

Prezes Urzędu zaskarżył wyrok Sądu pierwszej instancji apelacją w całości.

Oddalając apelację Sąd Apelacyjny wskazał, że jej zarzuty opierają się na

założeniu, zgodnie z którym sprzedaż przez powoda wytworzonej energii do

przedsiębiorstw obrotu należących do tej samej grupy kapitałowej nie była

realizowana na rynku konkurencyjnym. Ustosunkowując się do tej argumentacji

Sąd Apelacyjny podkreślił, że ustawa dotyczy jedynie wydatków i przychodów

uzyskanych na rynku konkurencyjnym. Jednakże treść art. 32 ustawy z dnia 29

czerwca 2007 r. o zasadach pokrywania kosztów powstałych u wytwórców w

związku z przedterminowym rozwiązaniem umów długoterminowych sprzedaży

mocy i energii elektrycznej (Dz. U. Nr 130, poz. 905 ze zm., dalej jako ustawa) nie

przesądza o niekonkurencyjności rynku grupy kapitałowej, a jedynie określa sposób

ustalenia kosztów osieroconych wytwórcy należącego do grupy kapitałowej. Sąd

Apelacyjny podzielił stanowisko Sądu Okręgowego, zgodnie z którym Prezes

Urzędu bezpodstawnie przyjął a priori założenie o braku konkurencyjności rynku

grupy kapitałowej, bez analizy mechanizmów regulujących politykę cenową

panującą wewnątrz grupy. W dalszej kolejności Sąd Apelacyjny z art. 32 ustawy

wywiódł, aby możliwe było posłużenie się przy korekcie kosztów osieroconych

rzeczywistym wynikiem finansowym innego podmiotu, konieczne jest aby podmiot

ten wchodził w skład tej samej grupy kapitałowej co wytwórca. Tymczasem jak

wynika to z treści załącznika nr 7 do ustawy, dla potrzeb korygowania korekty

kosztów osieroconych grupę kapitałowa z udziałem PGE B. tworzą PGE O. S.A.

oraz PGE T. S.A. W konsekwencji PGE B. S.A. nie należy do tej samej grupy

kapitałowej, co powód. Dodatkowo ustawa nie przewiduje możliwości wzajemnego

korygowania korekty rocznej w przypadku podmiotów, których okresy korygowania

kończą się w różnych latach (art. 2 ust. 6 ustawy). Dodatkowo Sąd Apelacyjny

wskazał, że przepis art. 32 ustawy pozwala na korygowanie korekt rocznych

kosztów osieroconych wyłącznie wówczas, gdy korekty o których mowa w art. 30

ust. 1 ustawy, dla wytwórców wchodzących w skład grupy kapitałowej są dodatnie.

Przepis ten zakazuje dokonywania korekty „w dół” korekt ujemnych, a tym samym

korekt dodatnich obliczonych na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy do poziomu

wielkości mniejszych niż zero.

Prezes Urzędu zaskarżył w całości wyrok Sądu Apelacyjnego skargą

kasacyjną.

Zaskarżonemu

wyrokowi

zarzucił

naruszenie

przepisów

prawa

materialnego, tj. art. 2 pkt 1 ustawy w związku z załącznikiem nr 7; art. 32 ust. 1

ustawy w związku z załącznikiem nr 7 do tej ustawy oraz art. 6 k.c. oraz naruszenie

przepisów prawa procesowego, tj. art. 378 § 1 k.p.c. i art. 328 § 2 w związku z

art. 391 § 1 k.p.c.

Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania Prezes Urzędu

powołał się na występowanie w sprawie dwóch zagadnień prawnych. Jako

pierwsze wskazał problem, „czy prawnie dopuszczalne jest pominięcie definicji

legalnej grupy kapitałowej, sformułowanej w art. 3 ust. 1 pkt 44 ustawy o

rachunkowości, do którego odnosi się art. 2 pkt 1 ustawy i przyjęcie na gruncie

przepisów ustawy, że nie należy do grupy kapitałowej podmiot wskazany w

powołanej definicji, wykonujący działalność gospodarczą w zakresie wytwarzania

energii elektrycznej na terytorium RP w jednostkach wytwórczych wymienionych w

załączniku nr 7 do ustawy wyłącznie dlatego, że należące do niego jednostki

wytwórcze nie zostały w treści przedmiotowego załącznika umiejscowione w

sposób

wskazujący

na

powiązanie

tego

podmiotu

z innymi podmiotami

wymienionymi w tym załączniku”.

Jako drugie zagadnienie prawne Prezesa Urzędu wskazał problem „czy za

zasadny należy uznać pogląd, iż warunkiem koniecznym do zastosowania art. 32

ust. 1 ustawy przez uwzględnienie wielkości oznaczonych symbolami N, Sd, R i P,

o których mowa w art. 27 ust. 1 ustawy, dotyczących podmiotu wchodzącego w

skład grupy kapitałowej i wykonującego działalności gospodarcza w zakresie

wytwarzania energii elektrycznej na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej w

jednostkach wytwórczych wymienionych w załączniku nr 7 do niniejszej ustawy, w

kalkulacji kosztów osieroconych wytwórcy, który zawarł umowę rozwiązującą i

faktycznie wchodzi w skład tej samej grupy kapitałowej co powyższy podmiot, jest

również, oprócz spełnienia przesłanek wskazanych w art. 32 ust. 1 ustawy,

ziszczenie się dodatkowej przesłanki w postaci takiego umiejscowienia w

załączniku nr 7 do ustawy jednostek wytwórczych należących do poszczególnych

podmiotów wchodzących w skład jednej grupy kapitałowej, które wskazywałoby na

okoliczność, iż zarówno w dacie wejścia w życie ustawy o rozwiązywaniu umów

długoterminowych, jak i na dzień ustalania korekty rocznej kosztów osieroconych,

tak wytwórca, jak i podmiot, o którym mowa w art. 32 ust. 1 ustawy, wchodzą w

skład jednej grupy kapitałowej”.

Powód w odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezesa Urzędu wniósł o wydanie

postanowienia o odmowie przyjęcie jej do rozpoznania i zasądzenie kosztów

zastępstwa procesowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna Prezesa Urzędu nie kwalifikowała się do przyjęcia celem

jej merytorycznego rozpoznania, ponieważ nie wykazano, by w sprawie

występowało istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

Zaskarżony wyrok opiera się na trzech zasadniczych założeniach. Po

pierwsze,

Prezes Urzędu

nie

wykazał, by sprzedaż energii elektrycznej

wytworzonej przez powoda spółkom obrotu należącym do grupy PGE nie była

sprzedażą na rynku konkurencyjnym. Po drugie, przynależność do grupy

kapitałowej na użytek dokonywania rocznej korekty kosztów gazowych ustala się

według stanu wynikającego z treści załączników do ustawy. Po trzecie, przy

dokonywaniu korekty rocznej kosztów osieroconych dla podmiotów należących do

grup kapitałowych nie jest dopuszczalne zwiększenie kwoty korekty ujemnej

wskutek uwzględnienia wyniku finansowego innego podmiotu wchodzącego w

skład takiej grupy.

Oba podniesione we wniosku Prezesa Urzędu problemy prawne odnoszą się

do drugiego z założeń zaskarżonego wyroku i dotyczą tego samego zagadnienia:

czy rocznych korekt kosztów osieroconych dokonuje się z uwzględnieniem

przynależności wytwórców objętych ustawą do grup kapitałowych według stanu

określonego w załącznikach do ustawy, czy też z uwzględnieniem przekształceń

podmiotowych po wejściu w życie ustawy. W przekonaniu Sądu Najwyższego,

problem ten może wywoływać wątpliwości interpretacyjne jedynie przy wykładni

art. 32 ust. 1 ustawy. Zagadnienie prawne konstruowane na podstawie art. 3 ust. 1

pkt 44 ustawy o rachunkowości oraz art. 2 pkt 1 ustawy nie jest zatem istotnym

zagadnieniem prawnym sprawy w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

Zdefiniowanego powyżej, w oparciu o podstawy zaskarżonego wyroku,

problemu prawnego dotyczy drugie z podniesionych przez Prezesa Urzędu

zagadnień, odnoszące się do wykładni art. 32 ust. 1 ustawy. Oceniając, czy

uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej Prezesa Urzędu

do

rozpoznania odpowiada wymaganiom stawianym wnioskom opartym na art. 3989 §

1 pkt 1 k.p.c. należy przypomnieć, że w przypadku powołania się na ten przepis

konieczne jest przedstawienie wywodu zbliżonego do tego, jaki jest przyjęty przy

przedstawieniu zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie

art. 390 k.p.c. (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 sierpnia 2012 r., III SK

4/12 i powołane tam orzecznictwo).

W uzasadnieniu wniosku Prezes Urzędu najpierw ponownie przytacza treść

drugiego zagadnienia oraz treść art. 32 ust. 1 ustawy. Następnie Prezes Urzędu

stwierdza, że treść tego przepisu przesądza o odmiennym – względem

dokonanego w orzeczeniu Sądu Apelacyjnego - rozstrzygnięciu problemu

prawnego występującego w niniejszej sprawie. Po czym skarżący odnosi się do

treści załącznika nr 7 i kwestionuje znaczenie nadane mu przez Sąd Apelacyjny,

bez przybliżenia podstaw argumentacyjnych dla własnego poglądu. Wreszcie,

Prezes Urzędu przytacza treść uzasadnienia projektu ustawy w zakresie

dotyczącym wytwórców należących do grup kapitałowych.

Tak skonstruowane uzasadnienie wniosku o przyjęcie do rozpoznania skargi

kasacyjnej Prezesa Urzędu nie spełnia wymagań stawianych w utrwalonym

orzecznictwie Sądu Najwyższego tym skargom, których wniosek o przyjęcie do

rozpoznania oparty został przez skarżącego na art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Nie

zawiera bowiem żadnego jurydycznie uzasadnionego wywodu (uwzględniającego

różne metody wykładni przepisu powołanego w treści zagadnienia prawnego), który

wskazywałby na wadliwość rozstrzygnięcia występującego w niniejszej sprawie

zagadnienia prawnego przy wykorzystaniu zapatrywań wyrażonych w uzasadnieniu

zaskarżonego

wyroku.

Nie

zawiera

także

argumentacji

wskazującej

na

motywowaną interesem publicznym celowość rozstrzygnięcia przedmiotowego

zagadnienia w sposób odmienny, niż uczynił to Sąd Apelacyjny. Uzasadnienie

wniosku sprowadza się do powtórzenia hasłowej argumentacji, którą Prezes

Urzędu prezentował w toku całego postępowania w niniejszej sprawie.

Dodatkowo zważyć należy, że uzasadnienie wniosku Prezesa Urzędu o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ogranicza się do przedstawienia

problemu prawnego wyłącznie w oparciu wąską wykładnię art. 32 ust. 1 ustawy.

Zaprezentowana przez Prezesa Urzędu wykładnia mogłaby uzasadniać przyjęcie

założenia interpretacyjnego, zgodnie z którym w kolejnych latach dokonywania

rocznej

korekty

kosztów

osieroconych

uwzględnia

się

każdorazowo

fakt

przynależności - w danym okresie rozliczeniowym - wytwórcy energii wymienionego

w załączniku nr 1 do ustawy do grupy kapitałowej, w której skład wchodzi wytwórca

energii z załącznika nr 7 ustawy. Literalnie odczytywany przepis art. 32 ust. 1

ustawy stanowi jedynie o modyfikacji ogólnego mechanizmu korekty kosztów

osieroconych

dla

wytwórców

energii

należących

do

grup

kapitałowych

obejmujących co najmniej jednego wytwórcę wymienionego w załączniku nr 1 do

ustawy. W rezultacie takiej wykładni art. 32 ust. 1 ustawy można bronić wyrażanego

w skardze kasacyjnej Prezesa Urzędu poglądu, zgodnie z którym przepis ten nie

daje podstaw dla przyjęcia wyartykułowanego w zaskarżonym wyroku założenia, iż

przewidziany w nim mechanizm korekty kosztów osieroconych dla wytwórców

należących do grupy kapitałowej znajduje zastosowanie tylko do tych wytwórców,

którzy wchodzili w skład grupy kapitałowej w dniu wejścia w życie ustawy.

Aby jednak sprostać wymogom art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Prezes Urzędu nie

może ograniczać się do powtórzenia argumentacji powołanej w uzasadnieniu

decyzji, odpowiedzi na odwołanie oraz apelacji. Uzasadnienie wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozstrzygnięcia ze względu na potrzebę rozstrzygnięcia

zagadnienia prawnego w sposób odmienny niż wynikający z zapatrywań zawartych

w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sądu drugiej instancji, musi zawierać

argumentację

podważającą

sposób

rozumowania

przyjęty

w

skarżonym

orzeczeniu. Zaskarżony w niniejszej sprawie wyrok Sądu Apelacyjnego opiera się

zaś na także literalnej wykładni art. 32 ust. 1 ustawy, wspartej dodatkowo

argumentami natury celowościowej i systemowej. U podstaw orzeczenia Sądu

drugiej instancji leży uwzględnienie przy wykładni art. 32 ust. 1 ustawy nie tylko

jego wykładni językowej, ale także pozostałych przepisów ustawy dotyczących

mechanizmu wsparcia dla kosztów osieroconych, w szczególności zaś art. 2 pkt 6

ustawy. Wykładnia dokonana przez Sąd Apelacyjny jest równie uprawniona, jak

interpretacja

dosłowna,

forsowana

przez

Prezesa

Urzędu.

Uzasadnienia

zaskarżonego wyroku opiera się bowiem na następującym rozumowaniu: skoro

ustawodawca przewidział mechanizm rozliczania kosztów osieroconych zarówno

dla wytwórców działających samodzielnie, jak i dla wytwórców wchodzących w

skład grupy kapitałowej, a dodatkowo zakres zastosowania tego mechanizmu pod

względem czasowym i kwotowym zrelatywizował w odniesieniu do konkretnych

wytwórców

(z

uwzględnieniem

ich

przynależności

do

grupy

kapitałowej),

mechanizm rozliczania kosztów osieroconych adresowany jest do samodzielnych

wytwórców oraz wytwórców wchodzących w skład grup kapitałowych na dzień

wejścia w życie ustawy. Odpowiednie przepisy ustawy, przemawiające za takim

kierunkiem wykładni art. 32 ust. 1 ustawy, zostały powołane i zinterpretowane przez

Sąd drugiej instancji, lecz nie zostały powołane przez Prezesa Urzędu w treści

zagadnienia prawnego, ani uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania. Skarga kasacyjna Prezesa Urzędu nie nawiązuje zatem do

argumentacji Sądu drugiej instancji i nie podważa jej założeń.

Uznając, iż Prezes Urzędu nie zdołał wykazać, że zachodzi potrzeba

rozpoznania jego skargi przez Sąd Najwyższy, z mocy art. 3989 § 2 k.p.c. należało

orzec jak w sentencji. Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego zostało z

kolei oparte na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. oraz § 13 ust. 4 pkt 2 w związku z §

18 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r.

w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa

kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz.

1348 ze zm.).