III SK 37/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III SK 37/12

POSTANOWIENIE

Dnia 20 marca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Halina Kiryło

w sprawie z powództwa PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna Spółki

Akcyjnej w B.

przeciwko Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki

o ustalenie kosztów osieroconych,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 20 marca 2013 r.,

na skutek skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 27 marca 2012 r.,

1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

2. zasądza od pozwanego na rzecz powódki kwotę 180 (sto

osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego w postępowaniu kasacyjnym.

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 27 marca 2012 r., oddalił apelację Prezesa

Urzędu Regulacji Energetyki (Prezes Urzędu) od wyroku Sądu Okręgowego w W. z

dnia 26 maja 2010 r., w sprawie z powództwa PGE Górnictwo i Energetyka

Konwencjonalna S.A. w B. (poprzednio PGE Elektrociepłownia G. S.A. w G.,

powód) o ustalenie kosztów osieroconych.

Decyzją z dnia 31 lipca 2009 r. Prezes Urzędu ustalił wysokość korekty

rocznej kosztów osieroconych dla powoda na kwotę 11.929.374 zł.

Na skutek odwołania powoda wyrokiem z dnia 26 maja 2010 r. Sąd

Okręgowy – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów zmienił zaskarżoną decyzję

w ten sposób, że ustalił wysokość korekty rocznej kosztów osieroconych dla

powoda w kwocie dodatniej wynoszącej 19.612.905 zł.

Oddalając apelację Prezesa Urzędu od powyższego wyroku, Sąd Apelacyjny

wskazał, że zasadnicze znaczenie dla oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia mają

dwie

kwestie:

rozkład

ciężaru

dowodu

konkurencyjnego

rynku

sprzedaży

przez

w

zakresie

powódkę

wykazania

energii

braku

elektrycznej

przedsiębiorstwom obrotu należącym do grupy kapitałowej PGE S.A. w 2008 r. oraz

wykładnia art. 32 ustawy z dnia 29 czerwca 2007 r. o zasadach pokrywania

kosztów powstałych u wytwórców w związku z przedterminowym rozwiązaniem

umów długoterminowych sprzedaży mocy i energii elektrycznej (Dz. U. Nr 130, poz.

905 ze zm., dalej jako ustawa).

Sąd Apelacyjny stwierdził, że na Prezesie Urzędu spoczywał obowiązek

wykazania za pomocą środków dopuszczalnych według przepisów Kodeksu

postępowania cywilnego jako dowody, że sprzedaż przez powódkę energii

elektrycznej przedsiębiorstwom obrotu należącym do grupy kapitałowej PGE S.A. w

2008 r. nie była dokonywana na rynku konkurencyjnym, ponieważ takie założenie

stanowiło zasadniczą podstawę wydania zaskarżonej decyzji. Tymczasem

twierdzenia

Prezesa

Urzędu

w

tym

zakresie

przedstawione

zarówno

w

postępowaniu administracyjnym, jak i postępowaniu sądowym pozostawały jedynie

w sferze deklaracji i założeń niepopartych żadnymi dowodami.

Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę, że istnienie grup kapitałowych na rynku

energetycznym było znane ustawodawcy przed uchwaleniem ustawy. Dlatego

Prezes Urzędu zobowiązany był wykazać, że na rynku sprzedaży energii

elektrycznej, na którym działają zintegrowane pionowo grupy kapitałowe, nie

zachodzą relacje konkurencyjne. Ustawodawca nie usankcjonował różnicowania

sprzedaży energii do podmiotów z danej grupy kapitałowej od sprzedaży

kierowanej do podmiotów spoza grupy. Dlatego dla wyliczenia wyniku finansowego

powoda na podstawie art. 27 ust. 4 ustawy należało uwzględnić przychód ze

sprzedaży energii elektrycznej do spółek obrotu z PGE S.A., skoro Prezes Urzędu

nie wykazał, by sprzedaż tym kanałem dystrybucji energii nie mieściła się w pojęciu

rynku konkurencyjnego. Prezes Urzędu poprzestał na porównaniu ceny za energię

uzyskaną przez powoda (137,40 zł/MWh) ze średnią ceną uzyskiwaną przez inne

podmioty zajmujące się obrotem anergią, a nie jej wytwarzaniem i na tej podstawie

przyjął, że cena uzyskana przez powoda nie została uzyskana na rynku

konkurencyjnym. Dlatego Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko Sądu Okręgowego,

że nie jest zasadne stanowisko Prezesa Urzędu, który a priori przyjął brak

konkurencyjności rynku w zakresie sprzedaży za pośrednictwem spółek z grupy

kapitałowej, bez analizy mechanizmów regulujących politykę cenową panującą

wewnątrz grupy. W konsekwencji wyliczenie przez Sąd Okręgowy wysokości

korekty rocznej kosztów osieroconych dla powoda w oparciu o rzeczywiste

przychody jest prawidłowe.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia at. 32 w związku z art. 30 ust. 1 i art. 2

pkt 12 ustawy Sąd Apelacyjny stwierdził, że z przepisów tych wynika, iż w kalkulacji

kosztów osieroconych wytwórcy uwzględnia się wynik finansowy innego podmiotu,

jeżeli spełnione łącznie są dwa kryteria: po pierwsze, wytwórca uprawniony do

skorzystania z mechanizmu wsparcia przewidzianego w ustawie wchodzi w skład

grupy kapitałowej; po drugie, wytwórca wykonuje działalność gospodarczą w

określonych jednostkach wytwórczych wskazanych w załączniku nr 7 do ustawy.

Powód i PGE Elektrownia B. S.A. w 2008 r. wchodziły w skład grupy kapitałowej,

ale nie zostały zakwalifikowane przez ustawodawcę jako należące do tej samej

grupy kapitałowej w załączniku nr 7 do ustawy. Natomiast wszelkie określone w

załącznikach do ustawy dane prognozowane dotyczące wytwórców wchodzących w

skład grupy kapitałowej zostały wyliczone przy założeniu istnienia wyłącznie Grupy

BOT oraz ZE PAK (załączniki nr 1, 2 i 5). Racjonalny ustawodawca nie mógł nie

zakładać, że na polskim rynku energetycznym nie utworzą się w przyszłości kolejne

grupy kapitałowe, w których skład wchodzić będą wytwórcy energii elektrycznej

będący

stronami

umowy

długoterminowej,

która

została

przedterminowo

rozwiązana. Ustawa mogła zostać wyposażona w postanowienia o treści

pozwalającej na kalkulację kosztów osieroconych wytwórcy z uwzględnieniem

wyniku

finansowego

innego

podmiotu.

Jednakże

obowiązująca

ustawa

jednoznacznie wiąże możliwość kalkulacji kosztów osieroconych wytwórcy z

uwzględnieniem wyniku finansowego innego podmiotu wskazanego w załączniku nr

7. Dlatego Sąd Okręgowy słusznie nie uwzględnił w kalkulacji korekty rocznej

kosztów osieroconych powoda wyniku PGE Elektrownia B. S.A.

Prezes Urzędu zaskarżył w całości wyrok Sądu Apelacyjnego skargą

kasacyjną. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie: 1) art. 2 pkt 1 ustawy w

związku z załącznikiem nr 7 przez przyjęcie, że treść załącznika nr 7 do ustawy

posiada walor determinujący określenie, że do danej grupy kapitałowej nie należy

podmiot, który będąc jednym z podmiotów wskazanych w art. 3 ust. 1 pkt 44 ustawy

o rachunkowości nie jest jednocześnie podmiotem, którego jednostki wytwórcze

umieszczone zostały w przedmiotowym załączniku w sposób wskazujący na

istnienie powiązania między tym podmiotem a innymi podmiotami należącymi

faktycznie do tej samej co on grupy kapitałowej; 2) art. 32 ust. 1 ustawy w związku

z załącznikiem nr 7 do tej ustawy przez przyjęcie, że dla uwzględnienia wielkości

oznaczonych symbolami N, Sd, R i P niewystarczające jest spełnienie przesłanek

wskazanych w art. 32 ust. 1 ustawy, ponieważ powinna ziścić się dodatkowa

przesłanka

w

postaci

odpowiedniego

umiejscowienia

danych

jednostek

wytwórczych w załączniku nr 7; 3) art. 6 k.c. przez przyjęcie, że to na Prezesie

Urzędu spoczywał ciężar udowodnienia, że powód nie działała na rynku

konkurencyjnym.

Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania Prezes Urzędu

powołał się na występowanie w sprawie dwóch zagadnień prawnych. Jako

pierwsze wskazał problem „czy prawnie dopuszczalne jest pominięcie definicji

legalnej grupy kapitałowej, sformułowanej w art. 3 ust. 1 pkt 44 ustawy o

rachunkowości, do którego odnosi się art. 2 pkt 1 ustawy i przyjęcie na gruncie

przepisów ustawy, że nie należy do grupy kapitałowej podmiot wskazany w

powołanej definicji, wykonujący działalność gospodarczą w zakresie wytwarzania

energii elektrycznej na terytorium RP w jednostkach wytwórczych wymienionych w

załączniku nr 7 do ustawy wyłącznie dlatego, że należące do niego jednostki

wytwórcze nie zostały w treści przedmiotowego załącznika umiejscowione w

sposób

wskazujący

na

powiązanie

tego

podmiotu

z innymi podmiotami

wymienionymi w tym załączniku”.

Jako drugie zagadnienie prawne Prezes Urzędu wskazał problem „czy za

zasadny należy uznać pogląd, iż warunkiem koniecznym do zastosowania art. 32

ust. 1 ustawy poprzez uwzględnienie wielkości oznaczonych symbolami N, Sd, R i

P, o których mowa w art. 27 ust. 1 ustawy, dotyczących podmiotu wchodzącego w

skład grupy kapitałowej i wykonującego działalności gospodarcza w zakresie

wytwarzania energii elektrycznej na terytorium RP w jednostkach wytwórczych

wymienionych w załączniku nr 7 do niniejszej ustawy, w kalkulacji kosztów

osieroconych wytwórcy, który zawarł umowę rozwiązującą i faktycznie wchodzi w

skład tej samej grupy kapitałowej co powyższy podmiot, jest również, oprócz

spełnienia przesłanek wskazanych w art. 32 ust. 1 ustawy ziszczenie się

dodatkowej przesłanki w postaci takiego umiejscowienia w załączniku nr 7 do

ustawy jednostek wytwórczych należących do poszczególnych podmiotów

wchodzących w skład jednej grupy kapitałowej, które wskazywałoby na

okoliczność, iż zarówno w dacie wejścia w życie ustawy o rozwiązywaniu umów

długoterminowych, jak i na dzień ustalania korekty rocznej kosztów osieroconych,

tak wytwórca, jak i podmiot, o którym mowa w art. 32 ust. 1 ustawy wchodzą w

skład jednej grupy kapitałowej”.

Powód w odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezesa Urzędu wniósł o wydanie

postanowienia o odmowie przyjęcie jej do rozpoznania i zasądzenie kosztów

zastępstwa procesowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna Prezesa Urzędu nie kwalifikowała się do przyjęcia celem

jej merytorycznego rozpoznania, ponieważ z uzasadnienia wniosku o przyjęcie tej

skargi do rozpoznania nie wynika, by w sprawie występowało istotne zagadnienie

prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., które powinno zostać rozstrzygnięte

przez Sąd Najwyższy.

Oba podniesione we wniosku Prezesa Urzędu cząstkowe problemy prawne

dotyczą tej samej kwestii: czy korekty kosztów osieroconych na podstawie

przepisów ustawy dokonuje się w odniesieniu do uprawnionych wytwórców z

uwzględnieniem ich statusu w zakresie samodzielności podejmowania działań

rynkowych na dzień wejścia w życie ustawy, czy też z uwzględnieniem zmian

podmiotowych, jakie po wejściu w życie ustawy mogłyby mieć miejsce w

strukturach organizacyjnych wytwórców energii. Kwestia ta może rodzić wątpliwości

interpretacyjne jedynie przy wykładni art. 32 ust. 1 ustawy, zatem samodzielne

powoływanie się na potrzebę rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego wynikającego

z przepisów art. 3 ust. 1 pkt 44 ustawy o rachunkowości oraz art. 2 pkt 1 ustawy

przy konstruowaniu zagadnienia prawnego z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest już na

pierwszy rzut oka chybione. Dodatkowo nie znajduje oparcia w założeniach

interpretacyjnych leżących u podstaw uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sądu

Apelacyjnego. Nie ma w konsekwencji potrzeby wypowiadania się przez Sąd

Najwyższy w sprawie pierwszego z podniesionych przez Prezesa Urzędu

problemów prawnych.

Pośredni związek z zagadnieniem prawnym, jakie ewentualnie występuje w

niniejszej sprawie, wykazuje jedynie drugi z podniesionych przez Prezesa Urzędu

problemów prawnych dotyczący wykładni art. 32 ust. 1 ustawy. Dlatego w zakresie

tego drugiego problemu prawnego należy rozważyć, czy uzasadnienie wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej Prezesa Urzędu do rozpoznania odpowiada wymogom

stawianym wnioskom opartym na art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Z utrwalonego

orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika bowiem, że w przypadku powołania się na

art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., pełnomocnik skarżącego ma obowiązek przedstawienia

wywodu zbliżonego do tego, jaki jest przyjęty przy przedstawieniu zagadnienia

prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c. (postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 9 sierpnia 2012 r., III SK 4/12 i powołane tam orzecznictwo).

W uzasadnieniu wniosku Prezes Urzędu najpierw ponownie przytacza treść

drugiego zagadnienia. Następnie przytacza treść art. 32 ust. 1 ustawy.

Bezpośrednio po przywołaniu treści tego przepisu Prezes Urzędu stwierdza, że

przesądza ona o odmiennym – względem dokonanego w orzeczeniu Sądu

Apelacyjnego - rozstrzygnięciu problemu prawnego występującego w niniejszej

sprawie. Następnie skarżący odnosi się do treści załącznika nr 7 i kwestionuje

znaczenie nadane mu przez Sąd Apelacyjny, bez przybliżenia podstaw

argumentacyjnych dla własnego poglądu. Wreszcie, Prezes Urzędu odwołuje się do

uzasadnienia projektu ustawy w zakresie dotyczącym wytwórców należących do

grup kapitałowych.

Z powyższego wynika, że uzasadnienie wniosku o przyjęcie do rozpoznania

skargi Prezesa Urzędu ze względu na występowanie w nim zagadnienie prawnego

wymienionego w skardze w drugiej kolejności nie spełnia wymogów stawianych w

utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego tym skargom kasacyjnym, których

wniosek o przyjęcie do rozpoznania oparty został przez skarżącego na art. 3989 § 1

pkt 1 k.p.c. Nie zawiera żadnego jurydycznie uzasadnionego wywodu, który

wskazywałby na wadliwość rozstrzygnięcie występującego w niniejszej sprawie

zagadnienia prawnego przy wykorzystaniu zapatrywań wyrażonych w uzasadnieniu

zaskarżonego wyroku. Nie zawiera również argumentacji wskazującej na

motywowaną interesem publicznym celowość rozstrzygnięcia przedmiotowego

zagadnienia w sposób odmienny, niż uczynił to Sąd Apelacyjny.

Z punktu widzenia sformułowanych w dotychczasowym orzecznictwie Sądu

Najwyższego wymogów dotyczących tej przesłanki przedsądu, o której mowa w

art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., uzasadnienie wniosku Prezesa Urzędu o przyjęcie skargi

kasacyjnej

do

rozpoznania

ogranicza

się

do

przedstawienia

propozycji

rozstrzygnięcia sformułowanego w nim zagadnienia prawnego w oparciu o tylko

językową wykładnię art. 32 ust. 1 ustawy. Taka wykładnia tego przepisu –

aczkolwiek jest to tylko jeden z rezultatów wykładni tego przepisu - mogłaby

zdaniem Sądu Najwyższego uzasadniać przyjęcie założenia interpretacyjnego,

zgodnie z którym w kolejnych latach rozliczania kosztów osieroconych na

podstawie ustawy uwzględnienia się każdorazowo fakt przynależności - w danym

okresie rozliczeniowym - wytwórcy energii wymienionego w załączniku nr 1 do

ustawy do jakiejkolwiek grupy kapitałowej, w której skład wchodzi wytwórca energii

z załącznika nr 7 ustawy. Literalnie odczytywany przepis art. 32 ust. 1 ustawy

stanowi bowiem jedynie o modyfikacji ogólnego mechanizmu korekty kosztów

osieroconych

dla

wytwórców

energii

należących

do

grup

kapitałowych

obejmujących co najmniej jednego innego wytwórcę wymienionego w załączniku nr

1 do ustawy. W rezultacie takiej wykładni art. 32 ust. 1 ustawy można bronić

poglądu, zgodnie z którym przepis ten nie daje podstaw dla przyjęcia założenia,

zgodnie z którym przewidziany w nim mechanizm korekty kosztów osieroconych dla

wytwórców należących do grupy kapitałowej znajduje zastosowanie tylko do tych

wytwórców, którzy wchodzili w skład grupy kapitałowej w dniu wejścia w życie

ustawy.

Aby jednak sprostać wymogom art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Prezes Urzędu nie

może ograniczać się do powtórzenia argumentacji powołanej w uzasadnieniu

decyzji, odpowiedzi na odwołanie oraz apelacji. Uzasadnienie wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozstrzygnięcia ze względu na potrzebę rozstrzygnięcia

zagadnienia prawnego w sposób odmienny niż wynikający z zapatrywań zawartych

w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sądu drugiej instancji, musi zawierać

argumentację

podważającą

sposób

rozumowania

przyjęty

w

skarżonym

orzeczeniu.

Zaskarżony w niniejszej sprawie wyrok Sądu Apelacyjnego opiera się zaś na

literalnej wykładni art. 32 ust. 1 ustawy wspartej dodatkowo argumentami natury

celowościowej i systemowej. W przypadku odczytania treści przepisu art. 32 ust. 1

ustawy z uwzględnieniem pozostałych przepisów ustawy dotyczących mechanizmu

wsparcia dla kosztów osieroconych z art. 2 pkt 12 ustawy, wykładnia dokonana

przez Sąd Apelacyjny jest równie uprawniona, jak interpretacja dosłowna

forsowana przez Prezesa Urzędu. Uzasadnienia zaskarżonego wyroku opiera się

bowiem

na

następującym

rozumowaniu:

skoro

ustawodawca

przewidział

mechanizm rozliczania kosztów osieroconych zarówno dla wytwórców działających

samodzielnie, jak i dla wytwórców wchodzących w skład grupy kapitałowej, a

dodatkowo zakres zastosowania tego mechanizmu pod względem czasowym i

kwotowym

zrelatywizował

w

odniesieniu

do

konkretnych

wytwórców

(z

uwzględnieniem ich przynależności do grupy kapitałowej), mechanizm rozliczania

kosztów osieroconych adresowany jest do samodzielnych wytwórców oraz

wytwórców wchodzących w skład grup kapitałowych na dzień wejścia w życie

ustawy. Odpowiednie przepisy ustawy, przemawiające za takim kierunkiem

wykładni art. 32 ust. 1 ustawy, zostały powołane i zinterpretowane przez Sąd

drugiej instancji, lecz nie zostały powołane przez Prezesa Urzędu ani w treści

zagadnienia prawnego, ani uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania. Skarga kasacyjna Prezesa Urzędu nie nawiązuje zaś do tej

argumentacji, nie podważa jej założeń, nie zawiera jurydycznej polemiki poza

gołosłownym stwierdzeniami o nieprawidłowości rozumowania Sądu drugiej

instancji. W konsekwencji argumentacja Prezesa Urzędu w zakresie potrzeby

rozstrzygnięcia

przez Sąd

Najwyższy zarysowanego

powyżej zagadnienia

prawnego rozmija się w rezultacie z podstawami, na których opiera się zaskarżone

orzeczenie, także w zakresie, w jakim wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania odwołuje się do art. 32 ust. 1 ustawy.

Uznając, iż Prezes Urzędu nie zdołał wykazać, że zachodzi potrzeba

rozpoznania jego skargi przez Sąd Najwyższy, z mocy art. 398 9 § 2 k.p.c. należało

orzec jak w sentencji. Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego zostało z

kolei oparte na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. oraz § 13 ust. 4 pkt 2 w związku z §

18 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r.

w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa

kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz.

1348 ze zm.).