III SK 35/10 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 3 lutego 2011 r.

III SK 35/10

Przepis art. 28 ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. - Prawo telekomunikacyjne

(Dz.U. Nr 171, poz. 1800 ze zm.) nie może uzasadniać nałożenia obowiązku nieodpłatnego udostępnienia danych na potrzeby ogólnokrajowego spisu dokumentów, jeżeli ich wygenerowanie wiąże się z poniesieniem dodatkowych kosztów, których nie pokrywa opłata ustalona z tytułu udostępnienia bazy danych

na potrzeby ogólnokrajowego biura numerów.

Przewodniczący SSN Kazimierz Jaśkowski, Sędziowie SN: Jerzy

Kwaśniewski, Andrzej Wróbel (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lutego 2011 r. sprawy z

odwołania Polkomtel SA w Warszawie przeciwko Prezesowi Urzędu Komunikacji

Elektronicznej z udziałem zainteresowanej Telekomunikacji Polskiej SA w Warszawie

o określenie warunków udostępniania danych, na skutek skarg kasacyjnych strony

pozwanej i zainteresowanej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 12

listopada 2009 r. [...]

1. o d d a l i ł skargi kasacyjne,

2. zasądził od strony pozwanej i zainteresowanej na rzecz Polkomtel SA w

Warszawie kwoty po 270 (dwieście siedemdziesiąt) zł tytułem kosztów postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej (dalej jako Prezes Urzędu) decyzją

z dnia 16 sierpnia 2007 r. określił zasady współpracy w zakresie udostępniania Telekomunikacji Polskiej SA (dalej jako zainteresowana) danych abonentów Polkomtel

SA (dalej jako powódka), celem świadczenia przez zainteresowaną usługi Ogólnokrajowego Spisu Abonentów (dalej jako OSA) oraz usługi Ogólnokrajowego Biura

Numerów (dalej jako OBN). W zakresie istotnym dla niniejszego postępowania w § 9

ust. 1 decyzji Prezesa Urzędu nałożono na powódkę obowiązek bezpłatnego przekazania zainteresowanej danych abonentów jawnych powódki na potrzeby publikacji

OSA. Ponadto w § 11 decyzji Prezesa Urzędu, dotyczącym rozliczeń finansowych

między zainteresowaną i powódką, zobowiązano zainteresowaną w § 9 ust. 1 do zapłaty na rzecz powódki wynagrodzenia za wykonywanie przez powódkę czynności

związanych z udostępnieniem danych abonentów jawnych na potrzeby świadczenia

usługi OBN, zgodnie z zasadami zawartymi w załączniku nr 3 do decyzji. Z kolei w §

9 ust. 4 decyzji rozstrzygnięto, że powódka nie pobiera od zainteresowanej wynagrodzenia za udostępnienie zainteresowanej baz danych abonentów jawnych na potrzeby OSA.

Powódka wniosła odwołanie od decyzji Prezesa UKE, zaskarżając przedmiotową decyzję w zakresie § 12 ust. 1 i 2, § 9 ust. 1, § 11 ust. 1 oraz pkt 1 załącznika nr

3 do decyzji oraz § 9 ust. 5. Natomiast zainteresowana zaskarżyła decyzję Prezesa

Urzędu w całości. Sprawy z obu odwołań zostały połączone do rozpoznania w ramach jednego postępowania.

Sąd Okręgowy w Warszawie wyrokiem z dnia 9 lutego 2009 r. w pkt I dotyczącym odwołania powódki oddalił jej odwołanie w całości, zaś w pkt II oddalił odwołanie

zainteresowanej, także w całości.

Powódka zaskarżyła wyrok Sądu Okręgowego apelacją w części, to jest w zakresie pkt I sentencji, oddalającej jej odwołanie od decyzji Prezesa Urzędu i wniosła

o uchylenie i zmianę zaskarżonego wyroku w zakresie postanowień decyzji Prezesa

Urzędu wymienionych w odwołaniu od decyzji. Zainteresowana nie wniosła apelacji

od wyroku Sądu Okręgowego.

Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 listopada 2009 r. uwzględnił

częściowo apelację powódki i zmienił zaskarżony wyrok w pkt I w ten sposób, że: 1)

nadał § 9 ust. 1 decyzji następujące brzmienie: „Polkomtel przekaże TP dane abonentów jawnych Polkomtel dla potrzeb ogólnokrajowego spisu abonentów”; 2) nadał

§ 11 ust. 1 decyzji następujące brzmienie: „zobowiązuje się TP do zapłaty wynagrodzenia za wykonywanie czynności związanych z udostępnieniem przez Polkomtel

danych abonentów jawnych Polkomtel na potrzeby świadczenia przez TP usług OBN

i OSA zgodnie z zasadami zawartymi w załączniku nr 3 do niniejszej decyzji”; 3) odpowiednio do zmiany § 11 ust. 1 decyzji Prezesa Urzędu zmienił treść pkt 1 załącznika nr 3 do decyzji; 4) zmienił § 9 ust. 5 zaskarżonej decyzji w ten sposób, że obowiązek przekazywania przez powódkę informacji o zamawianej liczbie egzemplarzy

OSA zastąpił uprawnieniem do przekazywania zainteresowanej stosownej informacji.

W pozostałej części odwołanie powódki zostało oddalone.

W uzasadnieniu wyroku Sąd Apelacyjny wyjaśnił, że w wyroku Sądu Okręgowego błędnie przyjęto, że wykonanie obowiązku świadczenia przez zainteresowaną

usług OBN i OSA ma pociągać za sobą bezpośrednie skutki finansowe dla powódki,

związane z bezpłatnym przekazaniem danych, których zgromadzenie powoduje

określone wydatki. Według Sądu Apelacyjnego takie rozstrzygnięcie kwestii rozliczeń

finansowych między powódką a zainteresowaną wymagałoby istnienia odpowiedniej

podstawy prawnej, podczas gdy takowej podstawy brak. Skoro zaś przekazanie danych na potrzeby świadczenia usługi OSA przez zainteresowaną należy zakwalifikować jako świadczenie usługi w rozumieniu art. 750 k.c., zaś zasadą jest odpłatne

świadczenie usług, odpłatność w zakresie wprowadzonym wyrokiem Sądu Apelacyjnego jest uzasadniona, zwłaszcza że zebranie odpowiednich danych generuje po

stronie powódki koszty. W dalszej kolejności Sąd Apelacyjny wyjaśnił, że jedyną

podstawą dla częściowej refundacji operatorowi wyznaczonemu do świadczenia deficytowej usługi powszechnej są przepisy art. 95 i 96 Prawa telekomunikacyjnego.

Wreszcie, Sąd Apelacyjny odwołał się do decyzji Prezesa Urzędu z 14 lipca 2006 r.,

w brzmieniu zmienionym decyzją z dnia 25 września 2007 r., w świetle której Prezes

Urzędu wybrał model odpłatnego wprowadzania do obrotu OSA. Skoro zatem zainteresowana wprowadza OSA do obrotu odpłatnie, aczkolwiek po kosztach jego wydania, przekazywanie danych przez powódkę na rzecz zainteresowanej nie powinno

generować po stronie powódki kosztów, skoro koszty te zainteresowana i tak może

przerzucić na nabywcę OSA.

Prezes UKE zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną w części,

w zakresie w jakim Sąd Apelacyjny uwzględnił apelację powódki i zmienił wyrok Sądu

Okręgowego oraz poprzedzającą go decyzję Prezesa Urzędu. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie: 1) art. 386 § 1 k.p.c. w związku z art. 370 k.p.c., poprzez

uwzględnienie apelacji powódki, w sytuacji gdy apelacja powinna zostać odrzucona

jako niedopuszczalna; 2) art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c., poprzez

niedostateczne wyjaśnienie podstawy faktycznej wyroku; 3) art. 750 k.c., poprzez

uznanie, że przekazanie danych na potrzeby OSA jest usługą w rozumieniu tego

przepisu, w związku z tym zasadą jest odpłatne świadczenie takiej usługi; 4) art. 28

ust. 1 pkt 1-8 w związku z art. 31 ust. 1, 2 pkt 1-8, 3 pkt 1-6 Prawa telekomunikacyjnego w związku z art. 67 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego, przez przyjęcie, że „nie

ma podstawy prawnej do tego, aby w zaskarżonej decyzji Prezes UKE mógł regulować współpracę przedsiębiorców w szerszym zakresie, niż udostępniania danych na

potrzeby OBN i OSA”.

Wyrok Sądu Apelacyjnego został ponadto zaskarżony skargą kasacyjną przez

zainteresowaną w części, w zakresie dotyczącym pkt I.1-4. Zainteresowana domaga

się uchylenia i zmiany zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie odwołania powódki

oraz przywrócenie pierwotnego brzmienia decyzji Prezesa Urzędu. Zaskarżonemu

wyrokowi zarzuciła naruszenie: 1) art. 67 ust. 2 w związku z art. 27 ust. 2, 28 ust. 1

pkt 2, 4, 5 lit. b, art. 31 ust. 2 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3 Prawa telekomunikacyjnego, przez ustalenie, że udostępnienie przez powódkę na rzecz zainteresowanej

danych abonentów jawnych powódki dla potrzeb wydania OSA ma być dokonane

odpłatnie; 2) art. 81 w związku z art. 95 i 96 Prawa telekomunikacyjnego, poprzez

uznanie, że zainteresowana jest uprawniona uzyskać dopłaty z tytułu świadczenia

usługi powszechnej, pomimo iż nie ma to znaczenia dla dokonania oceny dopuszczalności zobowiązania zainteresowanej do uiszczania wynagrodzenia za udostępniane dane na potrzeby OSA; 3) art. 67 ust. 2 w związku z art. 28 ust. 1 pkt 1 i 7 oraz

art. 28 ust. 1 pkt 2 Prawa telekomunikacyjnego, poprzez nieuwzględnienie, że zaskarżona decyzja powinna uwzględniać interes użytkowników oraz interes publiczny

w rozumieniu art. 28 Prawa telekomunikacyjnego oraz nałożone na zainteresowaną

w innych postępowaniach obowiązki regulacyjne odnoszące się do zasad świadczenia usługi OSA; 4) art. 67 Prawa telekomunikacyjnego, poprzez nieuwzględnienie

postanowień art. 3, art. 5 oraz art. 25 dyrektywy 2002/22 Parlamentu Europejskiego i

Rady z dnia 7 marca 2002 r. w sprawie usługi powszechnej i praw użytkowników

odnoszących się do sieci i usług łączności elektronicznej (Dz.Urz. WE z 2002 r., L

108/51, dalej jako dyrektywa 2002/22).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy rozpoznać skargę kasacyjną Prezesa Urzędu,

gdyż zawiera ona dalej idące zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego.

Zdaniem Sądu Najwyższego w obecnym składzie zarzut naruszenia art. 386 § 1

k.p.c. w związku z art. 370 k.p.c. jest bezzasadny. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego przepis art. 370 k.p.c. określa obowiązek sądu pierwszej

instancji, co przesądza o bezzasadności zarzutu jego naruszenia sformułowanego w

skardze kasacyjnej kwestionującej orzeczenie sądu odwoławczego (wyrok Sądu

Najwyższego z 27 kwietnia 2001 r., III CKN 968/00).

Nieuzasadniony jest także zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. Prezes Urzędu

nie wyjaśnił, na czym konkretnie polegają objęte zakresem powołanego przepisu

uchybienia uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego. Analiza przedmiotowego uzasadnienia nie daje Sądowi Najwyższemu podstaw do stwierdzenia, że dokonanie

kontroli kasacyjnej wyroku Sądu Apelacyjnego nie jest możliwe, ponieważ przedstawiono w nim w dostatecznie klarowny sposób tok rozumowania prawniczego, jakim

kierowano się przy wydawaniu skarżonego rozstrzygnięcia.

Bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 750 k.c., poprzez uznanie, że przekazanie danych na potrzeby OSA jest usługą w rozumieniu tego przepisu, w związku z

tym zasadą jest odpłatne świadczenie takiej usługi. Do wydawania OSA konieczne

jest dysponowanie przez przedsiębiorcę telekomunikacyjnego zobowiązanego do

świadczenia takiej usługi wkładem w postaci odpowiednio sformatowanych danych o

abonentach korzystających z usług innych przedsiębiorców telekomunikacyjnych.

Przedsiębiorca zobowiązany do świadczenia usługi OSA nie dysponuje bowiem odpowiednimi danymi. Brak podstaw dla przyjęcia poglądu, zgodnie z którym opracowanie odpowiednio sformatowanej bazy danych abonentów jawnych powódki, a następnie jej udostępnienie zainteresowanej, nie stanowi usługi, a w konsekwencji, że

art. 750 k.c. nie znajduje zastosowania do tego rodzaju umów. Z uzasadnienia tego

zarzutu skargi kasacyjnej Prezesa Urzędu wynika, że upatruje on naruszenia art. 750

k.c. w uznaniu przez Sąd Apelacyjny opisanej powyższej usługi za odpłatną, z pominięciem unormowań Prawa telekomunikacyjnego. Takie uzasadnienie zarzutu kasacyjnego rozmija się jednak z podstawą samego zarzutu, który obejmuje tylko naruszenie art. 750 k.c.

Niezasadny jest zarzut naruszenia art. 28 ust. 1 pkt 1-8 w związku z art. 31

ust. 1, 2 pkt 1-8, 3 pkt 1-6 Prawa telekomunikacyjnego w związku z art. 67 ust. 2

Prawa telekomunikacyjnego. Jak trafnie wywiedziono w skardze kasacyjnej Prezesa

Urzędu, odpowiednie stosowanie przepisów o umowach o dostępie telekomunikacyjnym do umów o udostępnienie danych na potrzeby przygotowania OSA, oznacza, że

Prezes Urzędu może określić nie tylko same warunki współpracy przedsiębiorców

telekomunikacyjnych w zakresie udostępniania danych osobowych abonentów jawnych, ale także inne kwestie, pod warunkiem, że są one niezbędne do zapewnienia

przekazywania danych oraz ułatwiają współpracę stron w tym zakresie. Prezes

Urzędu nie wykazał jednak, by nałożenie obowiązku, o którym mowa w § 9 ust. 5

Prawa telekomunikacyjnego, było niezbędne do realizacji powyższych celów.

Oceniając zasadność skargi kasacyjnej zainteresowanej Sąd Najwyższy w

obecnym składzie stwierdza, że bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 67 ust. 2 w

związku z art. 27 ust. 2, art. 28 ust. 1 pkt 2, 4, 5 lit. b, art. 31 ust. 2 pkt 3 w związku z

art. 28 ust. 3 Prawa telekomunikacyjnego, przez ustalenie, że udostępnienie przez

powódkę na rzecz zainteresowanej danych abonentów jawnych powódki dla potrzeb

wydania OSA ma być dokonane odpłatnie, z uwagi na brak podstawy prawnej dla

nieodpłatnego udostępniania przedmiotowych danych. Zainteresowana trafnie wywodzi, że stosowane odpowiednio do umów o udostępnianie danych abonentów jawnych na potrzeby OSA przepisy o dostępie telekomunikacyjnym, umożliwiają określenie przez regulatora rynku zasad rozliczeń z tytułu udostępnienia przedmiotowych

danych. Określając przedmiotowe zasady Prezes Urzędu zobowiązany jest uwzględniać szereg kryteriów, o których mowa w art. 28 Prawa telekomunikacyjnego. Jednakże kryteria te nie mogą uzasadniać nałożenia obowiązku nieodpłatnego udostępniania danych na potrzeby OSA, jeżeli ich wygenerowanie wiąże się z poniesieniem

dodatkowych kosztów, których nie pokrywa opłata ustalona z tytułu udostępnienia

bazy danych na potrzeby OBN. Co prawda, zdaniem Sądu Najwyższego konieczne

jest uniknięcie sytuacji, w której przedsiębiorca telekomunikacyjny udostępniający

bazę danych abonentów jawnych otrzymuje podwójne wynagrodzenie za opracowanie rekordów własnych abonentów jawnych według określonego formatu (gdy podstawę dla bazy danych dla potrzeb OSA stanowi baza danych opracowana na potrzeby OBN), jednakże w skardze kasacyjnej powódki brak stosownej argumentacji

pozwalającej na przyjęcie założenia, że w okolicznościach stanu faktycznego niniejszej sprawy taka sytuacja ma miejsce. Z tych samych względów za niezasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 67 ust. 2 w związku z art. 28 ust. 1 pkt 1 i 7 oraz

art. 28 ust. 1 pkt 2 Prawa telekomunikacyjnego.

Zdaniem Sądu Najwyższego w obecnym składzie nieuzasadniony jest zarzut

naruszenia art. 67 Prawa telekomunikacyjnego, poprzez nieuwzględnienie art. 3, 5

oraz 25 dyrektywy 2002/22, ponieważ między unormowaniem wynikającym z art. 67

Prawa telekomunikacyjnego, a powołanymi przepisami dyrektywy 2002/22 nie zachodzi sprzeczność wymagająca dokonania prounijnej wykładni przepisu prawa polskiego.

Mając na względzie, że obie skargi kasacyjne okazały się niezasadne, Sąd

Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku.