III SK 34/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III SK 34/09

POSTANOWIENIE

Dnia 10 grudnia 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kwaśniewski

w sprawie z powództwa Towarzystwa Budownictwa Społecznego w Z. Spółki z

ograniczoną odpowiedzialnością

przeciwko Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów

o naruszenie zbiorowych interesów konsumentów,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 10 grudnia 2009 r.,

na skutek skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 3 kwietnia 2009 r.,

odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 8 lutego 2008 r. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i

Konsumentów, na podstawie m. in. art. 27 ust. 1 i ust. 2 w związku z art. 24 ust. 1 i

ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów

(Dz.U. Nr 50, poz. 331 ze zm.), uznał za praktykę naruszającą zbiorowe interesy

konsumentów działanie Towarzystwa Budownictwa Społecznego w Z. Spółki z o.o.

polegające na stosowaniu we wzorcach umowy pod nazwą „Umowa” oraz „Umowa

o

wybudowanie

budynku

jednorodzinnego

w

zabudowie

szeregowej

z

wbudowanym garażem” postanowienia o treści: „Zmiana przepisów o podatku VAT,

w tym stawki VAT, w trakcie realizacji niniejszej umowy stanowi podstawę

dokonania zmiany umowy w zakresie dotyczącym ceny o wartość zmiany stawki

podatku VAT”, które zostało wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy

uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. i stwierdził

zaniechanie stosowania tej praktyki z dniem 8 sierpnia 2007 r.; nałożył na

Towarzystwo Budownictwa Społecznego karę pieniężną w wysokości 5.000 zł.

Wyrokiem z dnia 3 kwietnia 2009 r. Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385

k.p.c. oddalił apelację strony powodowej – Towarzystwa Budownictwa Społecznego

w Z.Spółki z o.o. od wyroku Sądu Okręgowego – Sądu Ochrony Konkurencji i

Konsumentów z dnia 26 czerwca 2008 r. oddalającego jej odwołanie od wskazanej

wyżej decyzji Prezesa UOKiK z dnia 8 lutego 2008 r.

Powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżyła skargą kasacyjną strona

powodowa.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano – z

powołaniem się na art. 398 9 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. -, że w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne, sprowadzające się do kwestii „wyjaśnienia w jakich granicach

można przyjmować podobieństwo albo tożsamość kwestionowanych przez Prezesa

UOKIK zapisów umownych do treści zapisów rejestru klauzul abuzywnych oraz

wyjaśnienia skuteczności tego rodzaju klauzul wobec osób trzecich, tj. na ile

klauzule, jak wpisana pod nr 885 rejestru, wiążą osoby trzecie”. W uzasadnieniu

tego wniosku skarżący powołał się na to, że „wyjaśnienia wymaga aktualność i

zgodność orzeczeń Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 22 sierpnia

2005 r. (XVII Ama 21/05) i z dnia 7 marca 2005 r. (XVII Ama 6/04) z uchwałą Sądu

Najwyższego z 19 grudnia 2003 r (III CZP 95/03) OSNC 2005/2/25, w

szczególności przez ustalenie jednoznacznej wykładni terminów: postanowienia

„analogiczne”

i

„tożsame”,

wobec

zasadniczych

różnic

interpretacyjnych,

niedostrzeżonych przez Sądy Obu Instancji”.

Ponadto według strony skarżącej, „istnieje problem (w zakresie cyt. wyż

przepisów art. 328 § 2 w zw. z 391 k.p.c.), dotyczący możliwości całkowitego

pominięcia przez Sąd II instancji kwestii wskazania podstawy faktycznej wyroku

przy wydaniu wyroku oddalającego apelację”.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwany Prezes UOKiK wniósł o

odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ewentualnie, w razie przyjęcia

skargi do rozpoznania pozwany wniósł o: oddalenie skargi oraz o zasądzenie od

powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa

procesowego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k. p. c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli: w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących

rozbieżności

w

orzecznictwie

sądów,

zachodzi

nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Istotność zagadnienia prawnego

– jako przesłanki przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. – polega na tym, że w danej

sprawie występuje problem prawny mający znaczenie dla rozwoju prawa lub

znaczenie

precedensowe

dla

rozstrzygnięcia

innych

podobnych

spraw.

Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na

występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne (art. 398 4 § 1 pkt 3 i art. 3989 §

1 pkt 1 k.p.c.), polega na sformułowaniu tego zagadnienia i wskazaniu argumentów

prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, w tym także na

sformułowaniu własnego stanowiska przez skarżącego (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002 nr 1, poz. 11).

Sformułowanie istotnego zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 398 9 § 1 pkt 1

k.p.c. powinno przybrać formę odrębnego wywodu prawnego, w którym skarżący

przedstawi wątpliwości co do określonego przepisu (normy) lub zespołu przepisów

(norm), albo szerzej i bardziej ogólnie – wątpliwości co do pewnego uregulowania

prawnego (instytucji prawnej). Z przedstawionego przez wnoszącego skargę

kasacyjną istotnego zagadnienia prawnego musi wynikać, jaki jest konkretny

problem prawny, na czym polegają istotne wątpliwości interpretacyjne, na czym

polega rozbieżność w orzecznictwie i jakich kwestii owa niejednolitość dotyczy.

Zagadnienie prawne jest to bowiem zagadnienie, które wiąże się z określonym

przepisem

prawnym,

którego

wyjaśnienie

ma

znaczenie

nie

tylko

dla

rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, ale także dla rozstrzygnięcia innych

podobnych spraw (por. wyrok Sądu Najwyższego z 14 lutego 2003 r., I PK 306/02,

Wokanda 2004 nr 7-8, poz. 51). Rozważanie przez Sąd Najwyższy, w ramach

rozpoznawania skargi kasacyjnej, określonych zagadnień prawnych czy też

dokonywanie wykładni przepisów, nie może mieć charakteru abstrakcyjnego,

oderwanego od przesłanek orzekania w danej sprawie (por. wyrok Sądu

Najwyższego z 13 listopada 2002 r., I CK 213/02, LEX nr 74415).

Przede wszystkim strona skarżąca nie wskazała w uzasadnieniu wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania przepisu prawa – odpowiedniego do

podstaw zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku Sądu Apelacyjnego wydanego w

sprawie o naruszenie zbiorowych interesów konsumentów - , z którym wiązałaby

występowanie w sprawie istotnego – w jej ocenie – zagadnienia prawnego w

rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., czy też którego wykładnia budziłaby poważne

wątpliwości lub wywoływała rozbieżności w orzecznictwie sądowym – por. art. 3989

§ 1 pkt 2 k.p.c. Skarżąca swoje wątpliwości związane ze skutecznością klauzul

wpisanych do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone

wobec osób trzecich oraz z zakresem „tożsamości” zakazanych postanowień –

wiąże z występującą – w jej ocenie - rozbieżnością w orzecznictwie sądowym

pomiędzy wyrokami Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 22 sierpnia

2005 r. (XVII Ama 21/05) i z dnia 7 marca 2005 r. (XVII Ama 6/04) a uchwałą Sądu

Najwyższego z 19 grudnia 2003 r (III CZP 95/03) – OSNC 2005/2/25.

Występowały wątpliwości co do zasięgu klauzuli wpisanej do rejestru

postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone (art. 479 45 § 2 k.p.c.) w

zakresie podmiotowym i przedmiotowym – w kontekście wpływu na ocenę działań

przedsiębiorcy jako praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów (art. 23a

ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów –

Dz.U. z 2003 r. Nr 86, poz. 804 ze zm. oraz art. 24 obecnie obowiązującej ustawy z

dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów – Dz.U. Nr 50, poz.

331 ze zm.).

Wątpliwości te zostały wyjaśnione przez Sąd Najwyższy, który w uchwale z

dnia 13 lipca 2006 r., III SZP 3/06 – OSNP 2007/1-2/35, wyraził pogląd, zgodnie z

którym: stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią

postanowień

uznanych

za

niedozwolone

prawomocnym

wyrokiem

Sądu

Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i

wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., może być uznane w

stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy

konsumentów (art. 23a ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie

konkurencji i konsumentów, jednolity tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 86, poz. 804 ze zm.).

Sąd Najwyższy w powołanej wyżej uchwale uwzględnił również stanowisko

wyrażone w powołanych w skardze wyrokach w szczególności zaś w wyroku Sądu

Okręgowego – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 22 sierpnia 2005

r., XVII Ama 21/05 – Dz. Urz. UOKiK 2005 nr 3, poz. 45.

Dodać jeszcze należy, że nie ma podstaw, ogólnikowo zasygnalizowane w

skardze

oczekiwanie

skarżącego

na

uzyskanie

określenia

przypadków

„tożsamości” postanowień umownych z tymi postanowieniami które objęte są

rejestrem, o którym mowa w sprawie. Dokonywanie takich ocen nie może wynikać z

abstrakcyjnie ujętego kryterium lecz jest konsekwencją okoliczności faktycznych

poszczególnych przypadków.

Drugi z problemów wniosku „w zakresie art. 328 k.p.c. w związku z art. 391

k.p.c. nie został w ogóle w skardze przedstawiony, a postawione pytanie nie jest

adekwatnie odniesione do treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku w którym Sąd

drugiej instancji po przedstawieniu ustaleń faktycznych dokonanych w wyroku Sądu

pierwszej instancji uzasadnił dlaczego uznał zarzuty apelacji za bezzasadne.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy uznając, że nie zachodzą

okoliczności, o których mowa w art. 3989 § 1 k.p.c. postanowił jak w sentencji.