III SK 32/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III SK 32/12

POSTANOWIENIE

Dnia 6 marca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Staryk

w sprawie z powództwa Polskiej Telefonii Cyfrowej Spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością w W., obecnie Polska Telefonia Cyfrowa Spółka Akcyjna w W.

przeciwko Prezesowi Urzędu Komunikacji Elektronicznej

z udziałem zainteresowanego Cyfrowy Polsat Spółki Akcyjnej w W.

o zmianę umowy,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 6 marca 2013 r.,

na skutek skarg kasacyjnych strony pozwanej oraz zainteresowanego od wyroku

Sądu Apelacyjnego

z dnia 29 listopada 2011 r.,

1. odmawia przyjęcia skarg kasacyjnych do rozpoznania.

2. zasądza od Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej na

rzecz

Polskiej

Telefonii

Cyfrowej

Spółki

z

ograniczoną

odpowiedzialnością w W. kwotę 270 (dwieście siedemdziesiąt) zł

tytułem zwrotu kosztów procesu w postępowaniu kasacyjnym.

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 29 listopada 2011 r., oddalił apelację

Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej (Prezes Urzędu) oraz apelację

Cyfrowego Polsatu S.A. w W. (zainteresowany) od wyroku Sądu Okręgowego –

Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 21 grudnia 2010 r., w sprawie z

odwołania Polskiej Telefonii Cyfrowej Sp. z o.o. w W. (obecnie Polska Telefonia

Cyfrowa S.A. w W., powód) od decyzji Prezesa Urzędu z dnia 12 lutego 2009 r.

zmieniającej umowę o połączeniu sieci powoda i zainteresowanego z dnia 8

listopada 2007 r. w zakresie stawek rozliczeniowych z tytułu zakańczania połączeń

głosowych w publicznej ruchomej sieci telefonicznej powoda, celem dostosowania

ich do poziomu określonego w decyzji Prezesa Urzędu z dnia 22 października

2008 r. (decyzja MTR 2008).

Prezes Urzędu i zainteresowany zaskarżyli powyższy wyrok skargami

kasacyjnymi w całości.

Zaskarżonemu wyrokowi Prezes Urzędu zarzucił naruszenie: 1) art. 316 § 1

k.p.c. w związku z art. 391 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. w związku z art. 479 64 § 1 i 2 k.p.c.

poprzez przyjęcie za podstawę orzekania stanu faktycznego i prawnego z chwili

orzekania, a nie z chwili wydania skarżonej decyzji; 2) art. 233 § 1 k.p.c. poprzez

błędną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, błędne ustalenia stanu

faktycznego i przyjęcie, że uchylenie decyzji MTR 2008 po wydaniu decyzji

zaskarżonej w niniejszej sprawie miało skutek ex tunc, gdy skutki uchylenia decyzji

MTR 2008 nastąpiły ex nunc; 3) art. 232 k.p.c. poprzez przyjęcie, że w toku

postępowania sądowego na Prezesie Urzędu spoczywał ciężar dowodu wykazania

okoliczności uzasadniających wydanie decyzji w trybie art. 28 ust. 1 w związku z

art. 30 i art. 17 Prawa telekomunikacyjnego; 4) art. 17 Prawa telekomunikacyjnego

w związku z art. 7 ust. 9 dyrektywy 2002/21 Parlamentu Europejskiego i Rady z

dnia 7 marca 2002 r. w sprawie wspólnych ram regulacyjnych sieci i usług łączności

elektronicznej – dyrektywa ramowa (Dz. Urz. UE 2002, L 108/33, dalej jako

dyrektywa 2002/21) w brzmieniu obowiązującym w chwili wydania zaskarżonej

decyzji poprzez błędną wykładnię i uznanie przez Sąd Apelacyjny, iż w przypadku

wydania zaskarżonej decyzji nie zachodził wyjątkowy przypadek wymagający

pilnego

działania

ze

względu

na

bezpośrednie

i

poważne

zagrożenie

konkurencyjności lub interesów użytkowników; 5) art. 27 ust. 1 i 2 Prawa

telekomunikacyjnego poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że przepis

ten

jest

wyrazem

dążenia

ustawodawcy

do

maksymalnego

zapewnienia

przedsiębiorcom telekomunikacyjnym swobody negocjacji umów o dostępie

telekomunikacyjnym.

Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, Prezes Urzędu

powołał się na występowanie w sprawie trzech zagadnień prawnych. Jako pierwsze

zagadnienie

prawne

Prezes

Urzędu

wskazał

potrzebę

wyjaśnienia,

czy

niezrealizowanie przez przedsiębiorcę telekomunikacyjnego o znaczącej pozycji

rynkowej nałożonych na niego obowiązków regulacyjnych w postaci niestosowania

w umowach o dostępie telekomunikacyjnym opłat za zakańczanie połączeń

ustalonych w oparciu o ponoszone koszty stanowi wyjątkowy wypadek,

wymagający pilnego działania i uzasadniający wydanie decyzji na okres 6 miesięcy

bez przeprowadzenia postępowania konsultacyjnego. Jako drugie zagadnienie

prawne Prezes Urzędu wskazał potrzebę wykładni art. 316 § 1 k.p.c., budzącego

poważne wątpliwości lub wywołującego rozbieżności w orzecznictwie sądów

polegające na potrzebie wyjaśnienia, czy w sprawach z odwołań od decyzji

Prezesa Urzędu sąd za podstawę orzekania powinien uznać stan faktyczny i

prawny z chwili orzekania, czy też z chwili wydania zaskarżonej decyzji. Jako

trzecie zagadnienie prawne Prezes Urzędu wskazał problem, czy wyeliminowanie z

obrotu prawnego decyzji administracyjnej wydanej przez Prezesa Urzędu na skutek

prawomocnego wyroku sądu następuje ze skutkiem ex tunc, czy też ze skutkiem ex

nunc.

Zainteresowany zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie: 1) art. 28 ust.

1 pkt 2 i 5 w związku z art. 40 Prawa telekomunikacyjnego i art. 4 ust. 1 dyrektywy

2002/21 poprzez przyjęcie, że istnieją podstawy do uchylenia decyzji, w sytuacji

gdy powód posiada znaczącą pozycję rynkową na rynku świadczenia usług

zakańczania połączeń w ruchomej publicznej sieci telefonicznej oraz ciąży na nim

obowiązek regulacyjny z art. 40 Prawa telekomunikacyjnego oraz poprzez brak

merytorycznej analizy wysokości opłat ustalonych przez Prezesa Urzędu w decyzji

tymczasowej; 2) art. 17 w związku z art. 15 ust. 3 Prawa telekomunikacyjnego

poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że na tle stanu faktycznego sprawy

nie było przesłanek do pominięcia postępowania konsultacyjnego; 3) art. 17 Prawa

telekomunikacyjnego w związku z art. 6 dyrektywy 2002/21 w związku z art. 91 ust.

3 Konstytucji RP w związku z art. 288 TFUE poprzez błędną wykładnię, polegającą

na zastosowaniu art. 17 Prawa telekomunikacyjnego, podczas gdy przepis ten jako

sprzeczny z prawem wspólnotowym nie powinien zostać zastosowany.

Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania zainteresowany

powołał się na występowanie w sprawie trzech istotnych zagadnień prawnych. Jako

pierwsze zagadnienie prawne zainteresowany wskazał na problem, czy wyrok

uchylający decyzję regulacyjną (to jest decyzję MTR 2008) ma skutek ex tunc, czy

ex nunc. Jako drugie zagadnienie prawne zainteresowany przedstawił kwestię, czy

sąd powszechny może uchylić decyzję Prezesa Urzędu rozstrzygającą spór między

przedsiębiorcami telekomunikacyjnymi w zakresie wysokości opłat za dostęp do

sieci przedsiębiorcy telekomunikacyjnego o znaczącej pozycji rynkowej, na którego

został nałożony obowiązek uwzględniania wszystkich uzasadnionych wniosków o

zapewnienie dostępu telekomunikacyjnego oraz obowiązek stosowania opłat w

oparciu o ponoszone koszty, w sytuacji gdy decyzja Prezesa Urzędu stanowi źródło

stosunku

cywilnoprawnego

w

relacjach

między

przedsiębiorcami

telekomunikacyjnymi i istniały podstawy prawne do jej wydania. Jako trzeci problem

wymagający wypowiedzi Sądu Najwyższego zainteresowany wskazał zagadnienie,

czy sąd powszechny może powoływać się na przepis prawa krajowego, który

sposób nieprawidłowy transponuje przepisy prawa wspólnotowego, tj. art. 17 Prawa

telekomunikacyjnego

i

jest

sprzeczny

z

właściwymi

przepisami

prawa

wspólnotowego.

Powód

w

odpowiedzi

na

skargi

kasacyjne

Prezesa

Urzędu

i

zainteresowanego wniósł o wydanie postanowienie o odmowie przyjęcia ich do

rozpoznania i o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Skargi kasacyjne Prezesa Urzędu i zainteresowanego nie kwalifikowały się

do przyjęcia celem ich merytorycznego rozpoznania.

Wnioski o przyjęcie do rozpoznania obu skarg kasacyjnych opierają się na

tej przesłance tak zwanego przedsądu, o której mowa w art. 398 9 § 1 pkt 1 k.p.c. W

świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego zagadnienie prawne powinno

być, w szczególności, powiązane z przepisami powołanymi w podstawie

kasacyjnej, ale także uwzględniać podstawy samego orzeczenia (postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 4 lipca 2012 r., III SK 2/12). Ponadto, powołując się na

potrzebę rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy istotnego zagadnienia prawnego

pełnomocnik skarżącego ma obowiązek przedstawienia odpowiedniego wywodu,

zbliżonego do tego, jaki jest przyjęty przy przedstawieniu zagadnienia prawnego

przez sąd odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c. (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 6 listopada 2012 r., III SK 17/12 i cytowane tam orzecznictwo).

Konieczność przedstawienia stosownego uzasadnienia występowania w sprawie

istotnego

zagadnienia

prawnego

wynika

z

publicznoprawnego

charakteru

postępowania kasacyjnego. Ochrona interesu publicznego w tym postępowaniu

powoduje, że zadanie wnoszącego skargę kasacyjną nie wyczerpuje się na

wymyśleniu

problemu

prawnego

bazującego

na

przepisach

znajdujących

zastosowanie w sprawie i wskazanych w podstawie skargi kasacyjnej. Aby

przekonać Sąd Najwyższy o potrzebie rozpoznania skargi kasacyjnej i rozwiązania

sformułowanego w niej zagadnienia prawnego (z założenia inaczej niż uczynił to

Sąd drugiej instancji) konieczne jest przedstawienie odpowiedniego wywodu,

wykazującego nie tylko preferowany przez skarżącego sposób rozstrzygnięcia

zagadnienia, ale także wadliwość rozwiązania postawionego problemu przy

wykorzystaniu zapatrywań wyrażonych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sądu

drugiej instancji oraz zgodności rozstrzygnięcia zbieżnego z postulowanym przez

skarżącego z interesem publicznym.

Pierwsze z powołanych przez Prezesa Urzędu zagadnień prawnych zostało

wadliwie sformułowane, ponieważ nie zawiera w swej treści żadnego przepisu

prawa, na tle którego mógłby się ujawnić problem prawny. Dodatkowo zważyć

należy, że zagadnienie to nie dotyczy abstrakcyjnego problemu prawnego, lecz

subsumpcji przepisów w określonych okolicznościach faktycznych (postanowienie

SN z dnia 13 grudnia 2012 r., III SK 24/12). Tymczasem zagadnienie prawne

powinno być przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, by umożliwić

Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, nie sprowadzającej się

do samej subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu. Natomiast oceniane

zagadnienie prawne zostało sformułowane w taki sposób, że odnosi się stricte do

okoliczności konkretnego sporu i występującego w nim problemu. Niezależnie od

tej wadliwości Sąd Najwyższy stwierdza, że przedstawiony problem został już

wyjaśniony w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 2012 r., III SK 37/11, LEX

nr

1211167,

w

którym

przyjęto,

że

nie

można

podzielić

stanowiska

przedstawionego w skardze kasacyjnej Prezesa Urzędu, zgodnie z którym każdy

przypadek

niewykonania

decyzji

Prezesa

Urzędu

przez

przedsiębiorcę

posiadającego znaczącą pozycję rynkową uzasadnia zawsze zastosowanie art. 17

Prawa telekomunikacyjnego. Potrzeba pilnego działania, o której mowa w tym

przepisie powinna być rozpatrywana przez pryzmat wymienionego w art. 17 Prawa

telekomunikacyjnego zagrożenia dla samej konkurencji lub dla interesów

nabywców usług telekomunikacyjnych. W przepisie tym chodzi tylko o takie

zagrożenia dla chronionych nim wartości czy interesów, które mają kwalifikowany

charakter („bezpośrednie i poważne zagrożenie”).

Odnosząc się do drugiego z powołanych przez Prezesa Urzędu zagadnień

prawnych Sąd Najwyższy przypomina, że w świetle utrwalonego orzecznictwa

dotyczącego art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., twierdzenie o występowaniu istotnego

zagadnienia prawnego jest uzasadnione tylko wtedy, kiedy przedstawiony problem

prawny nie został jeszcze rozstrzygnięty przez Sąd Najwyższy lub kiedy istnieją

rozbieżne poglądy w tym zakresie, wynikające z odmiennej wykładni przepisów

konstruujących to zagadnienie (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 9 sierpnia

2012 r., III SK 6/12; z dnia 26 listopada 2012 r., III SK 22/12 oraz z dnia 13 grudnia

2012 r., III SK 24/12 i cytowane tam orzecznictwo). Zagadnienie prawne

sformułowane przez Prezesa Urzędu nie jest zagadnieniem nowym, nie

rozstrzygniętym w dotychczasowej judykaturze Sądu Najwyższego (zob. w

szczególności wyrok SN z dnia 20 września 2011 r., III SK 55/10, LEX nr 1106752;

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2011 r., III SK 25/11; z

dnia 11 kwietnia 2012 r., III SK 41/11; z dnia 14 grudnia 2012 r., III SK 27/12).

Dodatkowo należy zważyć, że konstruując drugie zagadnienie prawne

Prezes Urzędu powołał się w jego treści nie na przesłanki wynikające z art. 398 9 §

1 pkt 1 k.p.c., lecz z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. Tymczasem przepis art. 3989 § 1 pkt 2

k.p.c. stanowi autonomiczną względem art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. przesłankę

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Powołując się na tę przesłankę, o której

mowa w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., skarżący ma obowiązek określenia przepisów

wymagających owej wykładni oraz wskazania poważnych wątpliwości związanych

ze stosowaniem tych przepisów wraz z podaniem doktrynalnego lub orzeczniczego

źródła

tych

wątpliwości

lub

rozbieżności

w

orzecznictwie

sądów

(zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 2012 r., III SK 17/12 i

cytowane tam orzecznictwo). Wątpliwości te (lub rozbieżności) należy opisać

wskazując dodatkowo argumenty, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych.

Dodatkowo należy przedstawić własną, odpowiednio uzasadnioną, propozycję

interpretacji powołanych przepisów. Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej Prezesa Urzędu do rozpoznania nie zawiera zaś wywodu spełniającego

powyższe wymogi.

Trzeci z podniesionych przez Prezesa Urzędu problemów prawnych nie

spełnia utrwalonych w orzecznictwie Sądu Najwyższego wymogów konstrukcyjnych

zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., ponieważ nie

zawiera w swej treści przepisu prawa powołanego jednocześnie w podstawie skargi

kasacyjnej.

Skarga kasacyjna zainteresowanego także nie kwalifikuje się do przyjęcia

celem jej merytorycznego rozpoznania, ponieważ dwa pierwsze zagadnienia

prawne dotknięte są wadą konstrukcyjną polegającą na pominięciu w ich treści

przepisów prawa, na tle których zagadnienia te powstają. Natomiast jako trzecie

zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. zainteresowany wskazał

problem dopuszczalności stosowania przez sąd powszechny przepisów prawa

krajowego sprzecznych z prawem unijnym, wskazując w dalszej kolejności jako taki

przepis prawa polskiego art. 17 Prawa telekomunikacyjnego. W pierwszej

kolejności należy stwierdzić, że zagadnienie niestosowania przepisów prawa

krajowego z powodu ich sprzeczności z prawem unijnym zostało już rozstrzygnięte

w orzecznictwie Sądu Najwyższego (wyroki z dnia 10 lutego 2006 r., III CSK

112/05, OSNC 2007/5, poz. 73; z dnia 4 stycznia 2008 r., I UK 182/07, OSNP

2009/3-4, poz. 49; z dnia 4 sierpnia 2009 r., I PK 64/09, OSNP 2011/5-6/79; z dnia

19 października 2012 r., III SK 3/12, niepublikowany), zatem podniesiony przez

zainteresowanego problem prawny nie zawiera elementu nowości warunkującego

występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 398 9 §

1 pkt 1 k.p.c. Po drugie, zagadnienie to jest także dotknięte wadą konstrukcyjną

polegającą na niepowołaniu w jego treści przepisu prawa, z którym należałoby

łączyć obowiązek odmowy zastosowania przepisów ustawy z powodu sprzeczności

z prawem unijnym. Nawet, jeżeli przyjmie się, że trzecie zagadnienie prawne

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej zainteresowanego do rozpoznania dotyczy, z

uwagi na powołanie w jego treści art. 17 Prawa telekomunikacyjnego, kwestii

zgodności tego przepisu z prawem unijnym, Sąd Najwyższy stwierdza, że

aczkolwiek potrzeba zapewnienia zgodności orzecznictwa sądów krajowych z

prawem unijnym w drodze dokonywanej przez Sąd Najwyższy kontroli zgodności

wykładni i zastosowania przepisów prawa krajowego (lub unijnego) przez Sąd

drugiej instancji uprawdopodabnia występowanie interesu publicznego w przyjęciu

takiej skargi do rozpoznania (postanowienie SN z dnia 13 grudnia 2012 r., III SK

23/12), nie zwalnia to wnoszącego skargę od uczynienia zadość wymogom

wynikającym z funkcji instytucji przedsądu. Wnoszący skargę jest zobligowany

przedstawić tok rozumowania, z którego wynika jego przekonanie o wspomnianej

kolizji. Samo przytoczenie treści przepisów jest do tego niewystarczające. Ponadto,

jak wskazano w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 19 października 2012 r., III SK

3/12, w przypadku stwierdzenia sprzeczności między przepisem prawa krajowego a

przepisem dyrektywy najpierw należy podjąć próbę prounijnej wykładni przepisu

prawa krajowego. Wnoszący skargę kasacyjną jest zatem zobowiązany do

przedstawienia wywodu, z którego wynika, że możliwa jest inna wykładnia

zastosowanego przez Sąd drugiej instancji przepisu prawa krajowego oraz, że

wykładnia taka będzie zgodna z dyrektywą. Ewentualnie należy przedstawić

argumentację, z której będzie wynikać, że w sprawie powinien znaleźć

zastosowanie inny, zgodny z dyrektywą albo dający się prounijnie zinterpretować,

przepis prawa krajowego. Dodatkowo należy mieć na uwadze, że w przypadku

niemożności dokonania prounijnej wykładni przepisu prawa krajowego sąd krajowy

może odmówić jego zastosowania z powodu sprzeczności z dyrektywą tylko wtedy,

gdy

przepis

dyrektywy

jest

bezpośrednio

skuteczny

(wyrok

Trybunału

Sprawiedliwości UE z dnia 12 lipca 2012 r. w sprawach połączonych C-55, 57 i

58/11 Vodafone Espana i in., www.curia.eu, pkt. 37). W rezultacie skarżący

powinien we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania przedstawić

przekonującą argumentację, że przepis dyrektywy, z którym – według skarżącego –

niezgodny jest przepis zastosowany przez Sąd drugiej instancji, można uznać za

przepis bezpośrednio skuteczny w świetle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości.

Samo stwierdzenie sprzeczności przepisu prawa krajowego z przepisem dyrektywy

unijnej nie wystarcza bowiem do tego, aby odmówić zastosowania takiego przepisu

prawa krajowego. Nie wpływa zatem na ewentualną ocenę merytoryczną wyroku

Sądu drugiej instancji i nie służy rozstrzygnięciu rzeczywistego problemu prawnego.

Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej zainteresowanego w

oczywisty sposób nie spełnia powyższych wymogów. Zainteresowany ograniczył

się do lakonicznego sformułowania występujących jego zdaniem wątpliwości, jakie

wynikają z zestawienia art. 17 Prawa telekomunikacyjnego z art. 6 dyrektywy

2002/21. Nie wykazał w konsekwencji występowania publicznoprawnej potrzeby

rozpoznania sprawy przez Sąd Najwyższy orzekający jako sąd kasacyjny.

Uznając, iż w obu skargach kasacyjnych nie wykazano, że zachodzi

potrzeba ich rozpoznania przez Sąd Najwyższy, z mocy art. 398 9 § 2 k.p.c. należało

orzec jak w sentencji.

Odpowiedź na skargę kasacyjną pełnomocnik Cyfrowego Polsatu S.A. w W.

złożył po terminie. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 lutego 2012 r., w sprawie II

PK 139/11, LEX nr 1167468, zajął stanowisko, że nie stanowi odpowiedzi na

skargę tak nazwane pismo procesowe, wniesione po upływie ustawowego terminu

do dokonania tej czynności. W konsekwencji, nie wywołuje ono skutków w zakresie

zawartego w nim wniosku o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w

postępowaniu kasacyjnym, obejmujących sporządzenie i wniesienie odpowiedzi na

skargę kasacyjną (art. 167 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. i art. 39821 k.p.c.).

O pozostałych kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto stosownie

do art. 98 § 1 i 3 w związku z art. 39821 k.p.c. oraz § 12 ust. 4 pkt 2 w związku z §

14 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r.

w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb

Państwa

kosztów

pomocy

prawnej

udzielonej

przez

ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).

radcę

prawnego