III SK 23/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III SK 23/13

POSTANOWIENIE

Dnia 5 grudnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Maciej Pacuda

w sprawie z powództwa PGE O. Spółki Akcyjnej w R. Oddziału w L.

przeciwko Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki

o nałożenie kary pieniężnej,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 5 grudnia 2013 r.,

na skutek skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia

11 grudnia 2012 r.,

1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

2. oddala wniosek strony powodowej o zasądzenie na jej

rzecz kosztów postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 11 grudnia 2012 r., na skutek apelacji PGE

O. S.A. w R. Oddział w L. (powód) od wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 29

grudnia 2011 r., zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że częściowo zmienił

decyzję Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki (Prezes Urzędu) z dnia 31 grudnia

2009 r., obniżając nałożoną na powoda karę pieniężną z kwoty 2.600.000 zł do

kwoty 13.260,56 zł. W pozostałym zakresie oddalił apelację powoda.

W motywach wydanego orzeczenia Sąd Apelacyjny wskazał, że powstanie

obowiązku uzyskania i przedstawienia do umorzenia Prezesowi Urzędu świadectw

pochodzenia energii jak i rozmiar tego obowiązku uzależnione zostało nie tyle od

zawarcia umowy sprzedaży energii elektrycznej odbiorcom końcowym, co od faktu

wykonania takiej umowy. Przemawia za tym nie tylko literalna wykładnia przepisów

Prawa energetycznego oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 1 grudnia

2005 r. w sprawie szczegółowego zakresu obowiązków uzyskania i przedstawienia

do umorzenia świadectw pochodzenia, uiszczenia opłaty zastępczej oraz zakupu

energii elektrycznej i ciepła wytworzonych w odnawialnych źródłach energii (Dz.U. z

2005 r. Nr 261, poz. 2187), ale także celowościowa wykładnia tych przepisów,

związana ściśle z polityką energetyczną państwa, która ukierunkowana jest na

rozwój wykorzystania odnawialnych źródeł energii. Dlatego operacja na rynku

energii, która nie wiąże się z pojawieniem dodatkowej puli energii konwencjonalnej

zużywanej w kraju, nie powinna pociągać za sobą powstania obowiązku zakupu

energii odnawialnej.

Sąd Apelacyjny wskazał, że bezspornym w sprawie jest, że powód zawarł z

Zakładami A. P. S.A. umowę sprzedaży energii elektrycznej wytwarzanej w

skojarzeniu

z

konwencjonalnej.

wytwarzaniem

Umowa

ciepła

oraz

zobowiązywała

zakupu

powoda

do

energii

elektrycznej

sprzedaży

energii

konwencjonalnej według planowanego harmonogramu dostaw. Umowa ta miała

charakter zobowiązujący, a do wywołania skutku w postaci przeniesienia własności

energii na odbiorcę konieczne było przeniesienie posiadania energii. Zobowiązanie

sprzedawcy do wydania rzeczy nieoznaczonej co do tożsamości i zobowiązanie

kupującego do jej odbioru nie rodzi skutku w postaci przejścia posiadania. Dlatego,

w ocenie Sądu Apelacyjnego, na podstawie umowy łączącej powoda z Zakładami

A. P. S.A. nie doszło w 2007 r. do faktycznego przekazania kupującemu przez

sprzedającego energii konwencjonalnej. Była to umowa sprzedaży ponad siecią,

zawarta jako tzw. umowa na wymianę. Skoro na podstawie takiej umowy Zakłady

A. P. S.A. nie uzyskały od powoda zakupionej energii elektrycznej, ani nie objęły jej

w swoje posiadanie, nieuprawnione jest stanowisko Prezesa Urzędu co do

konieczności zaliczenia wolumenu energii objętej powyższą umową na poczet

podstawy obowiązku uzyskania przez powoda świadectw pochodzenia energii z

kogeneracji. Kupujący energię od powoda nie mógł tej energii zużyć na własne

potrzeby, skoro jej nie otrzymał, a w konsekwencji nie był odbiorcą końcowym w

rozumieniu odpowiednich przepisów Prawa energetycznego. Ilość energii w

umowach na wymianę nie powinna być wliczana do ustalenia wykonania całkowitej

sprzedaży energii elektrycznej przez to przedsiębiorstwo odbiorcom końcowym.

Mając na względzie, że w rezultacie powyższego rozumowania wolumen energii

sprzedany przez powoda był niższy od wskazanego w decyzji Prezesa Urzędu, Sąd

Apelacyjny odpowiednio obniżył karę pieniężną.

Prezes Urzędu zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną w

części objętej pkt II i IV sentencji, to jest w zakresie w jakim Sąd Apelacyjny zmienił

decyzję Prezesa Urzędu i obniżył karę pieniężną nałożoną na powoda oraz

zasądził koszty postępowania apelacyjnego. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił

naruszenie art. 155 § 2 k.c., poprzez zastosowanie tego przepisu wprost, a nie

odpowiednio i uznanie, że do skutecznej sprzedaży energii elektrycznej niezbędne

jest przeniesienie posiadania tej energii oraz art. 9a ust. 1 Prawa energetycznego w

związku z § 3 pkt 2 rozporządzenia oraz art. 56 ust. 1 pkt 1a Prawa

energetycznego, poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że do podstawy

wyliczenia wymiaru obowiązku określonego w art. 9a ust. 1 Prawa energetycznego

nie wlicza się energii elektrycznej sprzedanej na wymianę, co w konsekwencji

spowodowało nieuprawnione obniżenie poziomu publicznoprawnego obowiązku

nałożonego na powoda oraz redukcję kary pieniężnej.

Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, Prezes Urzędu

powołał się na potrzebę wykładni przepisów prawa wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie, to jest art. 155 § 2 k.c., art. 9a ust. 1 Prawa energetycznego w

związku z art. 56 ust. 1 pkt 1a Prawa energetycznego oraz na oczywistą zasadność

skargi kasacyjnej.

Uzasadniając wniosek Prezes Urzędu podnosi, że w orzecznictwie Sądu

Apelacyjnego zachodzi rozbieżność co do wykładni art. 155 § 2 k.c. oraz art. 9a ust.

1 Prawa energetycznego w związku z art. 56 ust. 1 pkt 1a Prawa energetycznego.

Rozbieżność ta powstała na tle oceny takiego samego stanu faktycznego i

prawnego oraz dotyczy tego samego przedsiębiorcy. Prezes Urzędu przywołał na

tę okoliczność wyroki Sądu Okręgowego z dnia 26 czerwca 2009 r., XVII AmE

154/08 oraz Sądu Apelacyjnego z dnia 16 kwietnia 2010 r., VI ACa 1141/09 i z

dnia 28 grudnia 2012 r., VI ACa 326/12. Wskazał, że Sąd Apelacyjny w

rozpoznawanej sprawie uznał, że powstanie obowiązku uzyskania i przedstawienia

do umorzenia Prezesowi Urzędu świadectw pochodzenia energii elektrycznej oraz

rozmiar

tego

obowiązku

wiąże

się

nie

tyle

z

faktem

zawarcia

przez

przedsiębiorstwo energetyczne umowy sprzedaży energii elektrycznej z odbiorcą

końcowym, co z faktem wykonania tej sprzedaży poprzez przekazanie kupującemu

energii. Sąd Apelacyjny uznał, że umowa zawarta przez powoda z Zakładami A. P.

S.A. miała jedynie charakter zobowiązujący, ponieważ nie doszło do faktycznego

przekazania energii. W konsekwencji kupujący nie mógł zużyć tej energii na własne

potrzeby, nie był w rezultacie odbiorcą końcowym. Ilość energii objęta

przedmiotową umową nie powinna być w konsekwencji wliczana do ustalenia

„wykonanej

całkowitej

rocznej

sprzedaży

energii

elektrycznej

odbiorcom

końcowym”.

Zdaniem Prezesa Urzędu, Sąd Okręgowy oraz Sąd Apelacyjny w

dotychczasowym orzecznictwie prezentowały pogląd, zgodnie z którym sprzedaż

energii elektrycznej na podstawie umowy na zamianę jest skuteczna także w

sytuacji, gdy energia elektryczna nie została przesłana odbiorcy (kupującemu).

Zawarcie takiej umowy prowadziło do zwiększenia ogólnej ilości energii elektrycznej

stanowiącej podstawę, od której wyliczana jest wielkość obowiązku powoda

określona w art. 9a ust. 1 Prawa energetycznego. Z powyższego Prezes Urzędu

wyprowadza wniosek o konieczności zajęcia przez Sąd Najwyższy stanowiska

porządkującego sprzeczne poglądy orzeczeń Sądu Apelacyjnego, wynikające z

odmiennej wykładni tych samych przepisów.

Powołując się z kolei na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej, Prezes

Urzędu twierdzi, ze Sąd Apelacyjny w oczywisty sposób naruszył przepis art. 155 §

2 k.c. oraz art. 9a ust. 1 Prawa energetycznego w związku z art. 56 ust. 1 pkt 1a

Prawa energetycznego, poprzez uznanie, że zrealizowanie umowy sprzedaży

energii elektrycznej na wymianę wymaga przeniesienia posiadania tej energii.

Tymczasem nie istnieje żaden sposób władania zindywidualizowanym wolumenem

energii elektrycznej, a w sytuacji gdy do sieci wprowadzana jest taka sama ilość

energii, jaka jest pobierana, jak miało miejsce w niniejszej sprawie, brak różnicy

potencjałów i wykazanie przepływu energii jest fizycznie niemożliwe, co nie

oznacza, że obrót energią nie został dokonany. W ocenie Prezesa Urzędu, do

sprzedaży energii dochodzi z chwilą zawarcia umowy sprzedaży na warunkach

określonych w tej umowie.

Powód w odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezesa Urzędu wniósł o jej

oddalenie i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Skarga kasacyjna Prezesa Urzędu nie kwalifikuje się do przyjęcia celem jej

merytorycznego rozpoznania.

Na wstępie kolejny raz należy przypomnieć, że skarga kasacyjna jest

szczególnym środkiem zaskarżenia. Służy realizacji interesu publicznego między

innymi poprzez usuwanie rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych oraz

eliminację takich orzeczeń, które są ewidentnie wadliwe i nie do pogodzenia z

porządkiem prawnym. Rozpoznanie skargi kasacyjnej następuje tylko z przyczyn

kwalifikowanych, wymienionych w art. 3989 § 1 pkt 1 – 4 k.p.c. Dlatego w art. 3984

§ 2 k.p.c. wśród istotnych wymagań skargi kasacyjnej ustawodawca wymienił

obowiązek złożenia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie.

Spełnienie tego wymogu powinno przybrać postać wyodrębnionego wywodu

prawnego, w którym skarżący wykaże, jakie – powołane przez niego okoliczności

występujące w sprawie - pozwalają na uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania. Jednocześnie skarżący ma uzasadnić dlaczego

odpowiadają one ustawowemu katalogowi przesłanek. Na etapie przedsądu

analizie podlega jedynie wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego

uzasadnienie. Zatem uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania

powinno koncentrować się na wykazaniu, iż zachodzą w sprawie konkretne

okoliczności uzasadniające przyjęcie skargi do rozpoznania (por. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2013 r., III SK 55/12 i powołane tam

orzeczenia).

Wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej Prezesa Urzędu

odwołuje się do przesłanki, o której mowa w art. 398 9 § 1 pkt 2 k.p.c., to jest

potrzeby wykładni przepisów prawa, których interpretacja wywołuje poważne

wątpliwości, bądź rozbieżności w orzecznictwie. Zgodnie z dotychczasowym

orzecznictwem Sądu Najwyższego, skarżący winien więc nie tylko określić, które

przepisy wymagają wykładni Sądu Najwyższego, ale także wskazać, na czym

polegają poważne wątpliwości związane ze stosowaniem tych przepisów lub

przedstawić rozbieżności w orzecznictwie sądów (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, Biuletyn SN 2002, nr 7, s.

10). Konieczne jest opisanie tych wątpliwości lub rozbieżności; wskazanie

argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych przy użyciu różnych

metod wykładni, a także przedstawienie własnej propozycji interpretacyjnej (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 2003 r., II UK 184/03,

niepublikowane; z dnia 22 czerwca 2004 r., III UK 103/04, niepublikowane; z dnia

17 grudnia 2007 r., I PK 233/07, OSNP z 2009 r., nr 3-4, poz. 43). Pamiętać przy

tym należy, że w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. chodzi o rozbieżności w wykładni

przepisów, a nie rozbieżności w ich stosowaniu.

Oceniając uzasadnienie wniosku Prezesa Urzędu o przyjęcie do rozpoznania

skargi kasacyjnej z uwzględnieniem powyższych wymogów należy stwierdzić, że

ogranicza się on do przywołania fragmentów orzeczeń Sądu Apelacyjnego.

Cytatom tym nie towarzyszy jakikolwiek jurydyczny wywód wykazujący, że

przywołane fragmenty orzeczeń można kwalifikować jako przejawy rozbieżności w

interpretacji przepisów prawa. Brak argumentacji wykazującej, dlaczego taka

rozbieżność występuje oraz, że ma ona źródło w wykładni. Uzasadnienie

pozbawione jest również jurydycznie uzasadnionego stanowiska Prezesa Urzędu, z

którego wynikałoby, że w interesie publicznym jest odmienna wykładnia przepisów

od interpretacji dokonanej przez Sąd drugiej instancji w zaskarżonym orzeczeniu.

Co więcej, w jednym z przywołanych fragmentów zawarte jest stanowisko Sądu

Apelacyjnego, zgodnie z którym „zebrany w sprawie materiał dowodowy dawał

dostateczne podstawy” do określonego zastosowania przepisów. Z powyższego nie

wynika zatem rozbieżność relewantna w znaczeniu, o którym mowa w art. 398 9 § 1

pkt 2 k.p.c.

Uzasadnienie skargi kasacyjnej Prezesa Urzędu nie zawiera także

niezbędnej

w

tego

typu

sprawach

prezentacji

kontekstu

gospodarczego

przedstawionego problemu prawnego. Decyzja Prezesa Urzędu wydana w

niniejszej sprawie nakłada karę pieniężną na powoda z tytułu niewykonania

obowiązku uzyskania i przedstawienia do umorzenia świadectw pochodzenia

energii elektrycznej wytworzonej w odnawialnych źródłach energii. Obowiązek ten

zastąpił obowiązek zakupu energii wytworzonej w źródłach odnawialnych, dla

wykonania którego na rynku energii w Polsce wymyślono „transakcje na wymianę”

z uwagi na niedobory energii elektrycznej wytwarzanej w odnawialnych źródłach

energii.

Przed

przedsiębiorstwa

wprowadzeniem

energetyczne

instytucji

musiały

świadectw

nabyć

pochodzenia

określoną

ilość

energii

energii

od

odpowiedniego wytwórcy, aby wywiązać się z obowiązku zakupu energii ze źródeł

odnawialnych. Gdy wytwórca taki zużywał wytwarzaną energię na własne potrzeby,

przedsiębiorstwo zobowiązane do zakupu energii ze źródeł odnawialnych kupowało

od niego energię „czerwoną”, sprzedając w zamian energię konwencjonalną.

Transakcja taka miała w założeniu służyć przedsiębiorstwu obciążonemu

obowiązkiem zakupu energii z kogeneracji do udokumentowania wykonania

obowiązku zakupu energii ze źródeł odnawialnych. Kupowana energia „czerwona”

oraz sprzedawana energia konwencjonalna nie były przesyłane między sprzedawcą

a nabywcą, co stanowi źródło kontrowersji w niniejszej sprawie. Prezes Urzędu

przyjmuje bowiem, że energia sprzedana w ramach transakcji na wymianę powinna

zostać wliczona do podstawy ustalenia wymiaru obowiązku uzyskania i

przedstawienia do umorzenia organowi regulacyjnemu świadectw pochodzenia

energii elektrycznej wytworzonej w odnawialnych źródłach energii. Odmienne

stanowisko zajmują powód oraz Sąd Apelacyjny, uznając, że energia sprzedana

wytwórcy energii w źródle odnawialnym w ramach transakcji na wymianę nie

podlega zaliczeniu na poczet ustalania podstawy wymiaru obowiązku. Stanowisko

Prezesa Urzędu prowadzi do wirtualnego zwiększenia sprzedaży energii przez

przedsiębiorstwo

energetyczne

zobowiązane

do

uzyskania

świadectw

pochodzenia: najpierw przedsiębiorstwo zwiększa swoją sprzedaż o wolumen

energii określony w umowie sprzedaży, a następnie w innej umowie (umowach)

sprzedaje wolumen energii odpowiadający energii „zakupionej” w ramach transakcji

na wymianę. Wolumen energii „w systemie” energetycznym pozostaje przy tym bez

zmian, ponieważ wytwórca energii czerwonej zużył ją na własne potrzeby.

Dodatkowo należy zwrócić uwagę, że w sytuacji, gdy w niniejszej sprawie podstawę

nałożenia kary pieniężnej stanowi niewykonanie obowiązku przedstawienia do

umorzenia świadectw pochodzenia energii z kogeneracji, a nie niewykonanie

obowiązku zakupu energii z kogeneracji, jak w sprawie rozstrzygniętej wyrokiem

Sądu Apelacyjnego z dnia 16 kwietnia 2010 r., VI ACa 1141/09, nie można mówić o

rozbieżności w wykładni przepisów art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.

Brak również podstaw do uznania skargi kasacyjnej Prezesa Urzędu za

oczywiście zasadną, ponieważ Prezes Urzędu twierdzi, że te same przepisy, które

zostały oczywiście, ewidentnie, w sposób widoczny na pierwszy rzut oka naruszone

przez Sąd drugiej instancji, wywołują poważne wątpliwości interpretacyjne. Nie jest

zatem możliwe uznanie, że spełnione zostały wymogi z art. 398 9 § 1 pkt 4 k.p.c.

Mając powyższe na względzie oraz opierając się na treści art. 398 9 § 2

k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji postanowienia. W odniesieniu do

kosztów postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 108 §

1 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c., mając na względzie fakt, iż strona powodowa

w odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwanego domagała się jedynie oddalenia

skargi kasacyjnej i tylko z tym wnioskiem wiązała równocześnie sformułowany

wniosek o zasądzenie od pozwanego na jej rzecz kosztów postępowania

kasacyjnego. Sąd Najwyższy podziela zaś jednolicie prezentowany w judykaturze

pogląd, że nie ma podstaw do przyznania kosztów postępowania kasacyjnego

stronie, która w odpowiedzi na skargę kasacyjną nie dostrzegła wad tej skargi

uniemożliwiających jej przyjęcie do merytorycznego rozpoznania, a wniosek o

koszty wiązała z innym oczekiwanym rozstrzygnięciem (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 18 grudnia 2012 r., II CSK 397/12, LEX nr 1288636 oraz

orzecznictwo tam powołane).