III SK 21/13 · Sąd Najwyższy

.Sygn. akt III SK 21/13

POSTANOWIENIE

Dnia 5 grudnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Staryk

w sprawie z powództwa T. S. GZE Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z

siedzibą w G. (dawniej V. S. P. Sp. z o.o.)

przeciwko Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki

o cofnięcie zwolnienia z obowiązku przedkładania do zatwierdzenia taryfy,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 5 grudnia 2013 r.,

na skutek skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 20 września 2012 r.,

odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 20 września 2012 r., oddalił apelację

Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki od wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 9

grudnia 2011 r.

Decyzją z dnia 19 marca 2010 r. Prezes Urzędu na podstawie art. 49 ust. 1 i

3 w związku z art. 30 ust. 1 Prawa energetycznego postanowił cofnąć w części

odnoszącej się do odbiorców grupy taryfowej G określonej w ostatnio stosowanej

przez V. D. P. S.A. (obecnie T. S. GZE Sp. z o.o. z/s/ w G., powód) taryfie,

zatwierdzonej decyzją Prezesa Urzędu z dnia 15 grudnia 2006 r., zwolnienie z

obowiązku przedkładania do zatwierdzenia taryf dla energii elektrycznej, udzielonej

powodowi stanowiskiem Prezesa Urzędu z dnia 28 czerwca 2001 r. w sprawie

zwolnienia przedsiębiorstw energetycznych zajmujących się wytwarzaniem i

obrotem energią elektryczną z obowiązku przedkładania taryf do zatwierdzenia.

Powód zaskarżył powyższą decyzję odwołaniem.

Sąd Okręgowy uwzględnił odwołanie i uchylił zaskarżoną decyzję uznając,

że nie zachodziły przesłanki do częściowego cofnięcia zwolnienia powoda z

obowiązku przedkładania taryf do zatwierdzenia. Prezes Urzędu zobowiązany był

wykazać, że w odniesieniu do grupy taryfowej G ustał którykolwiek z warunków

określonych w Komunikacie z 31 października 2007 r. W ocenie Sądu Okręgowego

zarówno z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji, jak i stanowiska Prezesa

Urzędu w toku postępowania sądowego nie wynikało, by którykolwiek z warunków

ustał najpóźniej w dacie wydania decyzji. Podstawą wydania zaskarżonej decyzji

było w istocie twierdzenie Prezesa Urzędu, że powód nie działa w warunkach

konkurencji utożsamianych w literaturze z procesem rywalizacji. Odmienna ocena

warunków nie stanowi zaś w myśl art. 49 ust. 1 Prawa energetycznego podstawy

do cofnięcia zwolnienia z obowiązku przedkładania taryf do zatwierdzenia.

Prezes Urzędu sam przyznaje, że odbiorcy z grupy taryfowej G przyłączeni

do sieci powoda mogą nabywać energię od 4 sprzedawców; nie wskazuje, by

wybór między nimi napotykał na jakiekolwiek ograniczenie. Choć kręgu tych

podmiotów nie można uznać za liczny, to jednak nie można tylko na tej podstawie

stwierdzić, że odbiorca pozbawiony jest realnej możliwości wyboru. Wniosku

takiego nie można wywieść z faktu, że relatywnie niewielka liczba odbiorców

zmieniła sprzedawcę. Nie wykazano bowiem, że zachowanie to wynika z innych

warunków niż subiektywne przesłanki wyboru, a w szczególności, że różnice ofert

poszczególnych sprzedawców nie stanowią dla odbiorcy dostatecznej motywacji

dla zmiany kontrahenta i związanych z nim przyzwyczajeń. Prezes Urzędu nie

twierdzi, że oferty poszczególnych sprzedawców nie są tworzone w warunkach

rynkowych. Stwierdza co prawda, że sprzedawca chcący rozpocząć działalność na

nowym terenie nie ma możliwości zawarcia umowy kompleksowej, co obniża

atrakcyjność jego oferty, jednakże jest to twierdzenie gołosłowne, a ponadto pomija

powszechnie znane okoliczności. Sprzedaż i usługi przesyłowe stanowią odrębne

stawki taryfowe wyodrębniane w fakturach wystawianych odbiorcom. Każdy

odbiorca ma więc możliwość porównania stawek za sprzedaż energii i wyboru

atrakcyjniejszej oferty. Z kolei usługa przesyłowa wynika z istniejącego monopolu

sieciowego będącego monopolem naturalnym. Skoro art. 49 ust. 1 Prawa

energetycznego dopuszcza możliwość zwolnienia z obowiązku przedstawiania taryf

do zatwierdzenia, oznacza to, że brak możliwości świadczenia usługi kompleksowej

nie jest czynnikiem rzutującym na możliwość zwolnienia. W przeciwnym razie

ustawodawca wyraźnie określiłby taki warunek.

Prezes Urzędu zaskarżył wyrok Sądu Okręgowego apelacją w całości,

zarzucając naruszenie art. 49 ust. 1 i 3 Prawa energetycznego poprzez

nieuwzględnienie przy ocenie warunków działania sprzedawcy z urzędu na rynku

energii elektrycznej treści art. 10 ustawy z dnia 4 marca 2005 r., o zmianie ustawy

Prawo energetyczne oraz ustawy Prawo ochrony środowiska w związku z art. 3 pkt

29 i pkt 30 oraz art. 5a Prawa energetycznego, które implementują do prawa

krajowego art. 3 ust. 2 i 3 dyrektywy 2003/54 oraz nie uwzględnienie, że z uwagi na

uregulowanie instytucji sprzedawcy z urzędu, a wiec terytorialny zasięg jego

działania oraz szczególne obowiązki, jakie sprzedawca ten jako jedyny może

realizować, działa on w warunkach braku konkurencji.

Sąd Apelacyjny oddalając apelację Prezesa Urzędu wskazał w zakresie

dotyczącym art. 49 ust. 1 Prawa energetycznego, że sprzedawcą z urzędu jest

przedsiębiorstwo energetyczne posiadające koncesję na obrót energią elektryczną,

świadczące usługi kompleksowe obiorcom energii elektrycznej w gospodarstwie

domowym niekorzystającym z prawa wyboru sprzedawcy. Usługą kompleksową

jest zaś usługa świadczona na podstawie umowy, zawierającej postanowienia

umowy sprzedaży i umowy o świadczenie usługi przesyłania lub dystrybucji paliw

gazowych lub energii albo umowy sprzedaży, umowy o świadczenie usługi

przesyłania lub dystrybucji. Sprzedawca z urzędu zobowiązany jest do zapewnienia

świadczenia usługi kompleksowej i do zawarcia umowy kompleksowej na zasadach

równoprawnego traktowania tym odbiorcom, który przyłączeni są do sieci

przedsiębiorstwa energetycznego wskazanego w koncesji sprzedawcy z urzędu.

Z art. 49 Prawa energetycznego wynika, że podejmując decyzję o zwolnieniu

lub cofnięciu zwolnienia z obowiązku przedkładania taryf do zatwierdzenia Prezes

Urzędu bierze pod uwagę liczbę uczestników i wielkość ich udziału w rynku, zasady

funkcjonowania

rynku,

istnienie

barier

dostępu,

równoprawne

traktowanie

uczestników rynku, dostęp do informacji, skuteczność kontroli i zabezpieczeń przed

wykorzystywaniem pozycji ograniczającej konkurencję, dostępność do wysoko

wydajnych technologii. Żadna z tych przesłanek samodzielnie nie przesądza o

istnieniu warunków konkurencji. Katalog ten nie ma charakteru zamkniętego.

Dodatkowe kryteria nie muszą przy tym mieć charakteru stricte rynkowego, jak np.

wpływ na poziom ochrony środowiska. W ocenie Sądu Apelacyjnego Prezes

Urzędu w ramach postępowania prowadzącego do cofnięcia zwolnienia z

obowiązku

przedkładania

do

zatwierdzenia

taryf

powinien

przeprowadzić

postępowanie ukierunkowane na ocenę konkurencyjnego stanu rynku, na którym

działa przedsiębiorca. Prezes Urzędu winien był zatem wykazać, że w odniesieniu

do grupy taryfowej G ustał którykolwiek z warunków określonych w stanowisku z

2001

r.

lub

Komunikacie

z

2007

r.

Wykazanie

istnienia

okoliczności

przemawiających za cofnięciem zwolnienia spoczywa na Prezesie Urzędu,

nieuprawnione jest przyjęcie założenia, opartego wyłącznie na pełnieniu przez

powoda obowiązków sprzedawcy z urzędu, że wyłącza to jakąkolwiek konkurencję

na rynku grupy taryfowej G.

Prezes Urzędu zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną w

całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie art. 49 ust. 1 i 3 Prawa

energetycznego poprzez niewłaściwą interpretację.

Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania Prezes Urzędu

powołał się na potrzebę rozstrzygnięcia dwóch zagadnień prawnych: 1) czy

podmiot pełniący na mocy ustawy – Prawo energetyczne publicznoprawną funkcję

sprzedawcy z urzędu i w konsekwencji będący – na obecnym etapie rozwoju rynku

energii elektrycznej – jedynym sprzedawcą tej energii mającym na wyodrębnionym

terytorialnie rynku możliwość zaoferowania odbiorcy w gospodarstwie domowym

zawarcia umowy kompleksowej działa w warunkach konkurencji, o których mowa w

art. 49 ust. 1 ustawy Prawo energetyczne, w sytuacji gdy pozostali sprzedawcy

energii elektrycznej działający na tym samym rynku nie mają możliwości

zaoferowania odbiorcom w gospodarstwach domowych świadczenia usługi

kompleksowej, a jedynie mniej korzystną umowę sprzedaży zawartą ze

sprzedawcą z jednoczesną koniecznością zawarcia odrębnej, dodatkowej umowy o

świadczenie usługi dystrybucji z przedsiębiorstwem sieciowym?; 2) czy zachodzą

przesłanki do cofnięcia przez Prezesa Urzędu udzielonego zwolnienia z obowiązku

przedkładania taryf do zatwierdzania z uwagi na ustanie - w wyniku zmiany

przepisów polegającej na wprowadzeniu instytucji sprzedawcy z urzędu –

warunków uzasadniających zwolnienie z obowiązku przedkładania taryf do

zatwierdzenia?

Powód w odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezesa Urzędu wniósł o wydanie

postanowienia o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Powód nie

wnosił o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w przypadku odmowy

przyjęcia skargi kasacyjnej Prezesa Urzędu do rozpoznania, a jedynie w przypadku

jej oddalenia w wyniku merytorycznego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna Prezesa Urzędu nie kwalifikowała się do przyjęcia celem

jej merytorycznego rozpoznania.

W pierwszej kolejności należy ponownie przypomnieć, że skarga kasacyjna

jest szczególnym środkiem zaskarżenia. Służy przede wszystkim realizacji interesu

publicznego w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości, między innymi poprzez

wspomaganie rozwoju prawa za sprawą rozstrzygania istotnych zagadnień

prawnych (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.). Funkcje postępowania kasacyjnego powodują,

że zarówno wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania, jak i jego uzasadnienie

powinny koncentrować się na wykazaniu, iż w konkretnej sprawie zachodzą

okoliczności przemawiające za interwencją Sądu Najwyższego (por. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2013 r., III SK 55/12 i powołane tam

orzeczenia). Dlatego rozpoznanie skargi kasacyjnej następuje tylko z przyczyn

kwalifikowanych, wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. i tylko w przypadku

przekonania Sądu Najwyższego przez skarżącego za pomocą jurydycznej

argumentacji,

że

zachodzi

publicznoprawna

potrzeba

rozstrzygnięcia

sformułowanego w skardze zagadnienia prawnego przy jej merytorycznym

rozpoznawaniu.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, w przypadku

wskazania jako podstawy wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. skarżący ma obowiązek nie tylko sformułować samo

zagadnienie, ale także – w uzasadnieniu wniosku – przedstawić odpowiednią

jurydyczną argumentację wskazującą na dopuszczalność i celowość rozwiązania

problemu prawnego w sposób preferowany przez skarżącego, a odmienny od

sposobu rozstrzygnięcia tego problemu przy wykorzystaniu zapatrywań wyrażonych

przez Sąd drugiej instancji. Wywód ten powinien być zbliżony do tego, jaki jest

przyjęty przy przedstawianiu zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na

podstawie art. 390 k.p.c.

Uzasadnienie wniosku Prezesa Urzędu o przyjęcie do rozpoznania skargi

kasacyjnej nie spełnia przedstawionych powyżej wymogów. Uzasadnienie to

sprowadza się do wyrażenia przekonania skarżącego, że 1) w dotychczasowym

orzecznictwie problem ten nie został jeszcze rozstrzygnięty; 2) dla oceny

przesłanek zwolnienia albo cofnięcia zwolnienia konieczna jest ocena, czy

mechanizmy konkurencji funkcjonują skutecznie; 3) do cofnięcia zwolnienia

wystarczająca może być zmiana stanu prawnego; zasadą jest przedkładanie taryf

do zatwierdzenia; 5) na ofertę sprzedaży składają się wszystkie warunki sprzedaży;

6) sprzedawca, który nie może zaproponować umowy kompleksowej nie jest

konkurencyjny dla odbiorcy domowego; 7) zawieranie i wykonanie dwóch

odrębnych umów (z przedsiębiorstwem dystrybucyjnym i z przedsiębiorstwem

obrotu) zniechęca do korzystania z ofert innych sprzedawców. Powyższe

wyliczenie argumentów, które Prezes Urzędu w hasłowej i szczątkowej formie

przedstawił w uzasadnieniu potrzeby rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy dwóch

zagadnień prawnych nie zawiera argumentacji, którą Sąd Najwyższy mógłby

traktować jako przekonywująca o publicznoprawnej potrzebie rozwiązania tych

problemów prawnych, w szczególności zaś w sposób odmienny od wynikającego z

zapatrywań prawnych Sądu drugiej instancji.

Niezależnie

od

powyższego

Sąd

Najwyższy

stwierdza,

że

wpływ

wprowadzenia do Prawa energetycznego instytucji sprzedawcy z urzędu na

możliwość cofnięcia zwolnienia z obowiązku przedkładania taryf do zatwierdzenia

dla przedsiębiorstwa energetycznego wyznaczonego, jako taki sprzedawca na

określonym

obszarze,

jest

wypadkową

sytuacji

konkurencyjnej

na

rynku

geograficznym, na którym dane przedsiębiorstwo działa w charakterze sprzedawcy

z urzędu oraz normatywnie określonych zasad, na jakich takie przedsiębiorstwo

zobowiązane jest świadczyć usługi. Sam fakt nałożenia na przedsiębiorstwo

mające status sprzedawcy z urzędu obowiązku zawierania umowy kompleksowej z

zainteresowanymi taką umową i uprawnionymi do jej zawarcia odbiorcami energii,

nie stanowi samodzielnej przesłanki kwalifikacji takiego przedsiębiorstwa, jako

przedsiębiorstwa działającego na rynku sprzedaży i dystrybucji energii, który na

określonym obszarze składałby się, po stronie podażowej, tylko i wyłącznie z tego

przedsiębiorstwa. Jedynie w przypadku przedstawienia stosownej analizy rynku, z

której

wynikałoby,

że

ukształtowane

w

Prawie

energetycznym

obowiązki

sprzedawcy z urzędu czynią z niego, z punktu widzenia odbiorców energii, podmiot

względem którego oferty innych sprzedawców energii nie są postrzegane przez

odbiorców jako konkurencyjne, możliwe byłoby przeprowadzenie wnioskowania

uzasadniającego zastosowanie art. 49 ust. 1 Prawa energetycznego w sposób

proponowany przez Prezesa Urzędu.

Mając powyższe na względzie oraz opierając się na treści art. 3989 § 2 k.p.c.

Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji postanowienia.