Supreme Court dismissed cassation against a regulatory agency's power to set transmission fee rates in energy contracts.

Wyrok z dnia 9 marca 2004 r.

III SK 18/04

1. Umowa o usługi przesyłowe jest umową nazwaną, regulowaną "innymi

przepisami" w rozumieniu art. 750 k.c. Przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1997

r. - Prawo energetyczne (jednolity tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1504 ze zm.)

wyznaczają zakres swobody kontraktowania tej umowy przed przepisami Kodeksu cywilnego.

2. "Koszty realizacji świadczenia" oraz "standardy jakościowe usługi"

stanowią dwa usprawiedliwione, niedyskryminujące odbiorców, kryteria dyferencjacji stawek opłat za przesyłanie energii elektrycznej.

Przewodniczący SSN Andrzej Wasilewski, Sędziowie SN: Zbigniew Myszka,

Barbara Wagner (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 marca 2004 r. sprawy

z powództwa 1) Huty „Ł.” Spółki Akcyjnej w Ł. 2) G. Zakładu Energetycznego Spółki

Akcyjnej w G. przeciwko Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki o zawarcie umowy

o świadczenie usług przesyłowych, na skutek kasacji Huty „Ł.” Spółki Akcyjnej w Ł.

od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie-Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 8 stycznia 2003 r. [...]

1. o d d a l i ł kasację;

2. zasądził od Huty „Ł.” SA w Ł. na rzecz pozwanego oraz G. Zakładu Energetycznego SA w G. kwotę po 3.600 zł (trzy tysiące sześćset) tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Prezes Urzędu Regulacji Energetyki (URE) decyzją z dnia 24 lutego 2002 r.

[...] na wniosek Huty „Ł.” SA orzekł, na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 10

kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne (jednolity tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 153 , poz.

1504 ze zm.), powoływanej dalej jako „ustawa”, zawarcie umowy o świadczenie

usług przesyłowych pomiędzy Hutą „Ł.” i G. Zakładem Elektroenergetycznym SA z

siedzibą w G. Obowiązek świadczenia przez Zakład Elektroenergetyczny usług przesyłowych wynika z art. 4 ust. 2 ustawy w związku z § 24 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 25 września 2000 r. w sprawie szczegółowych warunków przyłączenia podmiotów do sieci elektroenergetycznej, obrotu energią elektryczną, świadczenia usług przesyłowych, ruchu sieciowego i eksploatacji sieci oraz standardów jakościowych obsługi odbiorców (Dz.U. Nr 85, poz. 957). Prezes URE włączył do treści

umowy niesporne między stronami postanowienia i ustalił brzmienie postanowień

spornych. Wysokość stawek opłat za dostawę energii ustalił stosownie do obowiązującej taryfy dla energii elektrycznej GZE SA. Uwzględniając istniejący między stronami spór na tle wykonania umowy z 2001 r. i wynikający stąd brak wzajemnego zaufania, w umowie pomieszczono warunki gwarantujące wykonanie przez strony

głównych zobowiązań - Zakładu do nieprzerwanego dostarczania energii (poprzez

nadanie decyzji klauzuli natychmiastowej wykonalności) oraz Huty do zapłaty za dostarczoną energię (poprzez system miesięcznych przedpłat z terminem opłacania

faktury częściowej metodą dekadową).

Decyzję tę zaskarżyły obie strony umowy.

Huta „Ł.” (powód 1) podniosła zarzut „narzucenia” jej uciążliwych klauzul, a

zwłaszcza: (a) obowiązku uiszczania przedpłat za usługi przesyłowe pomimo braku

do tego podstaw prawnych i faktycznych; (b) uiszczania przedpłat wyłącznie na rachunek bankowy G. Zakładu Elektroenergetycznego SA do godz. 12; (c) dekadowego sposobu uiszczania przedpłat; (d) wprowadzenie substytutu układu przedpłatowo

- rozliczeniowego w postaci przedpłat; (e) ustalenie ceny za usługę przesyłową w

wysokości maksymalnej opłaty taryfowej - z rażącym naruszeniem zasady ekwiwalentności świadczeń. Zarzuciła nadto odmowę równego potraktowania interesów obu

stron poprzez zignorowanie zasady ekwiwalentności i nakaz kredytowania Zakładu

przedpłatami oraz brak klauzul restrykcyjnych wobec niego za nienależyte wykonanie

zobowiązania. Jej zdaniem, Prezes URE uchybił art. 7 k.p.a. i art. 77 k.p.a., gdyż nie

uwzględnił „materiału dowodowego zgłoszonego we wcześniejszym postępowaniu” i

niedostatecznie wyjaśnił okoliczności faktyczne sprawy. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej nałożenia uciążliwych obowiązków przy realizacji

usługi przesyłowej przez GZE SA i nakazanie merytorycznego rozstrzygnięcia

sprawy w tym zakresie, ewentualnie o zmianę zaskarżonej częściowo decyzji poprzez zmianę w umowie uciążliwych klauzul, w tym obniżenie wysokości opłaty prze-

syłowej do wysokości odpowiadającej uzasadnionym kosztom przesyłu energii elektrycznej i usunięcie obowiązku uiszczania przedpłat na otrzymywane usługi przesyłowe.

Zakład Elektroenergetyczny (powód 2), zarzucając naruszenie art. 490 k.c.

przez pozbawienie należytego zabezpieczenia jego interesów w sytuacji, gdy spełnienie świadczenia przez Hutę jest wątpliwe, art. 7 ust. 1 ustawy Prawo energetyczne poprzez orzeczenie obowiązku zawarcia umowy pomimo braku warunków ekonomicznych (istnienie „ogromnych niezabezpieczonych długów powódki 1 wobec powoda 2 z tytułu sprzedaży energii elektrycznej oraz świadczenia usług przesyłowych”), art. 108 k.p.a. poprzez nadanie decyzji klauzuli natychmiastowej wykonalności oraz art. 7 k.p.a., art. 10 k.p.a. i art. 77 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie całego

materiału dowodowego i niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych, wniósł

o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez dokonanie zmian w § 6 ust. 3 i § 12 ust. 2

umowy.

Sąd Okręgowy w Warszawie-Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów wyrokiem z dnia 8 stycznia 2003 r. [...] oddalił odwołania Huty „Ł.” SA w Ł. oraz G Zakładu

Elektroenergetycznego SA w G. od zaskarżonej nimi decyzji Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki.

Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia i ich prawna ocena

Huta „Ł.” zakwestionowała w istocie zapis § 6 umowy o treści: ust. 1 - „Klient został

zaliczony do grupy taryfowej A 23 zgodnie z Taryfą dla energii elektrycznej GZE SA”;

ust. 2 - „Stawki opłat za usługi przemysłowe oraz zasady ich stosowania określa każdorazowo obowiązująca ‘Taryfa dla energii elektrycznej GZE SA’ zatwierdzona przez

Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki i opublikowana w Biuletynie tego Urzędu, które

na dzień zawarcia umowy kształtują się następująco: (...)”, ust. 3 - „Rozliczenia

Klienta za świadczone usługi przemysłowe odbywają się zgodnie z każdorazowo

obowiązującą ‘Taryfą dla energii elektrycznej GZE SA’ w grupie taryfowej A 23. W

przypadku zmiany ‘Taryfy dla energii elektrycznej GZE’, każdorazowo będą stosowane stawki opłat przesyłowych przewidziane w Taryfie”; ust. 4 - „Rozliczenie energii

biernej odbywać się będzie oddzielnie dla każdej linii zgodnie z postanowieniami

każdorazowo obowiązującej Taryfy w grupie taryfowej A 23: (c) indukcyjnej (...) (d)

pojemnościowej (...)”; ust. 5 - „Podstawę do rozliczeń stanowią dane pomiarowe zarejestrowane w systemie bilansowania mocy i energii GZE metodą zdalnego odczytu,

oraz ilości energii elektrycznej zgłoszone przez Klienta i Sprzedawcę w dobowych

grafikach obciążeń”; ust. 6 - „W uzasadnionych przypadkach związanych z awarią,

Strony dopuszczają ustalenie innych zasad rozliczeń za energię bierną w formie pisemnej pod rygorem nieważności” oraz § 9 ust. 1 w brzmieniu: „Przez cały okres

obowiązywania umowy, Klient będzie wpłacał przedpłaty za usługi przemysłowe w

wysokości wynikającej z mocy zamówionej na dany miesiąc zgodnie z § 3 Umowy

oraz przewidzianej na podstawie wielkości zamówionej mocy ilości energii elektrycznej, która ma być przesłana. Klient będzie zamawiał nie mniej niż 2 MW mocy. Wielkość opłaty zmiennej za usługi przemysłowe będzie określona jako iloczyn zamówionej mocy, liczby dni w danym okresie, o którym mowa w ust. 2 poniżej, pomnożonych

przez 24. Ustalone w powyższy sposób wielkości przemnożone przez stawki opłat i

ceny taryfy GZE będą określały wielkości przedpłaty wynikającej z opłaty zmiennej

na dany okres rozliczeniowy. Wielkość opłaty stałej za usługi przesyłowe, będzie

określona dla danej dekady jako 1/3 iloczynu zamówionej mocy i stawki opłaty stałej

z taryfy GZE.”; ust. 2 - „Przedpłaty będą uiszczane w terminach: do 28-go dnia poprzedniego miesiąca - za okres 1-10 dzień danego miesiąca; do 8-go dnia danego

miesiąca - za okres 11-20 dzień danego miesiąca; do 18 - go dnia danego miesiąca za okres od 21 do ostatniego dnia danego miesiąca”; ust. 3 - „Brak uzyskania danej

przedpłaty w formie uznania rachunku bankowego GZE do godz. 1200 dnia wskazanego w ust. 2 spowoduje wstrzymanie świadczenia usług przesyłowych w upływem

okresu, za który uiszczono przedpłatę, po uprzednim pisemnym zawiadomieniu

Klienta, z wyprzedzeniem co najmniej 24 godzin. Jeżeli dzień uiszczenia przedpłaty

wypada na dzień ustawowo wolny od pracy, termin ten przypada na godz. 12 00 następnego dnia roboczego po dniu wymienionym w ust. 2”.

Zakład Elektroenergetyczny zakwestionował treść § 6 ust. 3, domagając się

zastąpienia wyrazu „stawki” wyrazami „maksymalnej stawki”, oraz § 12 ust. 2, zgodnie z którym „Przez fakt zawarcia niniejszej Umowy w żadnym wypadku GZE nie

zrzeka się jakichkolwiek roszczeń wobec Klienta jak również Klient nie zrzeka się

jakichkolwiek roszczeń wobec GZE wynikających z innych umów zawartych z Klientem lub innych tytułów prawnych, a zawarcie niniejszej Umowy nie stanowi przeszkody w ewentualnym dochodzeniu roszczeń przed sądami”, żądając nadania mu

nowej treści odnoszącej się do rozliczeń wynikających z poprzednich stosunków

prawnych.

Między powodami istnieje spór na tle wysokości należności z tytułu wcześniej

zawartej umowy sprzedaży energii elektrycznej i świadczenia usług przesyłowych z

dnia 30 lipca 2001 r. oraz roszczeń wynikających z wstrzymania przez GZE SA dostaw energii elektrycznej. Strony nie kwestionują, że na podstawie rozporządzenia

Ministra Gospodarki z dnia 6 sierpnia 1998 r. w sprawie harmonogramu uzyskiwania

przez poszczególne grupy odbiorców prawa do korzystania z usług przesyłowych

(Dz.U. Nr 107, poz. 671), na Zakładzie ciąży obowiązek zawarcia z Hutą umowy o

usługi przesyłowe.

Powód 2 nie działa na rynku konkurencyjnym (co jest bezsporne), wobec

czego może wyliczać opłaty za dostarczoną odbiorcy energię elektryczną wyłącznie

w oparciu o ceny i stawki zawarte w taryfie zatwierdzonej przez Prezesa URE i opublikowanej w Biuletynie URE oraz we właściwym miejscowo wojewódzkim dzienniku

urzędowym. Nie przesądza to jednak o charakterze cen, które mogą być kalkulowane w taryfie jako sztywne lub maksymalne. W tym drugim przypadku, ceny obniżone

(w drodze odrębnych kalkulacji poszczególnych pozycji taryfowych lub zastosowania

różnego rodzaju upustów, premii, bonifikat) muszą być jednak przewidziane i skonkretyzowane w taryfie. Przedsiębiorstwo energetyczne nie ma obowiązku tworzenia

stawek obniżonych dla poszczególnych grup taryfowych. Obowiązek różnicowania

cen i stawek musi mieć miejsce jedynie ze względu na uzasadnione koszty spowodowane realizacją świadczenia (art. 45 ust. 4 ustawy). Przedsiębiorstwo posiadające

dominującą pozycję na rynku nie może stosować „równych” stawek w sposób dowolny. Stosowanie w podobnych umowach z osobami trzecimi niejednolitych warunków

umów, stwarzających tym osobom zróżnicowane warunki konkurencji, jest zakazane

z mocy art. 8 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i

konsumentów (Dz.U. Nr 122, poz. 1319 ze zm.). Powód 2 posiada zatwierdzoną

przez Prezesa URE „Taryfę dla energii elektrycznej GZE SA”, która dla grupy taryfowej A 23 przewiduje jednolite stawki. Żądanie przez niego wpisania w ust. 2 § 6

umowy wyrazu „maksymalnych” jest bezzasadne, skoro w taryfie nie występują

stawki inne niż sztywno określone. Zatwierdzona przez Prezesa URE taryfa jest dla

tego organu wiążąca przy ustalaniu treści umowy. Ustalając warunki umowy w tym

zakresie nie może on przyjąć stawek innych niż taryfowe.

Istotą regulacji szczególnej umów przewidzianych w ustawie Prawo energetyczne jest zastąpienie środkami administracyjnymi mechanizmów rynkowych. Ustalając treść umowy Prezes URE powinien przyjmować jako miarę zachowanie abstrakcyjnego, racjonalnego przedsiębiorcy działającego na rynku konkurencyjnym.

Ustalona treść umowy powinna zatem odpowiadać treści umowy jaką zawarliby „ra-

cjonalni przedsiębiorcy działający na rynku konkurencyjnym”. Pozwany trafnie

uwzględnił w treści umowy istniejący między powodami konflikt na tle rozliczeń, który

świadczy o braku wzajemnego zaufania. Zasadne było w tej sytuacji wprowadzenie

dekadowego systemu rozliczeń, przy równoczesnym, ścisłym określeniu trybu spełniania świadczeń. Fakt zaprzestania płacenia stawki taryfowej w trakcie trwania stosunku prawnego bez podjęcia prób negocjacji zawartej umowy lub jej wypowiedzenia

podważa wiarygodność Huty jako kontrahenta. Zdaniem Sądu, pozwany nie rozstrzygnął istniejącego między stronami sporu cywilnoprawnego, ale dokonał w

związku z nim oceny wiarygodności stron. „Przedpłatowy” system rozliczeń gwarantuje powodowi 2 uzyskanie realnej zapłaty za wykonaną usługę. Racjonalny przedsiębiorca działający na rynku konkurencyjnym nie zawarłby umowy bez takich gwarancji. Oczekiwanie Huty „Ł.”, że zgodziłby się w okolicznościach sprawy na kredytowanie świadczonych na jej rzecz usług (przez przyjmowanie opłaty „z dołu”) jest niczym nieusprawiedliwione. Postanowienia taryfy i Prawa energetycznego nie wyłączają zastosowana art. 490 k.c. Dopuszczalne jest zatem zabezpieczenie płatności.

Uciążliwość warunku nie jest argumentem przeciwko zamieszczeniu w umowie stosownego zapisu. Każdy warunek określający obowiązek strony może być w jej subiektywnym odczuciu uznany za uciążliwy. Podnosząc zarzut uciążliwości klauzul

zabezpieczających wykonanie zobowiązania, Huta nie zaproponowała żadnego innego zabezpieczenia płatności wynikających z umowy o usługi przesyłowe. Nadto,

rozliczenia, z uwagi na wysokość wpłat, muszą się odbywać za pośrednictwem

banku. Ustalony w umowie sposób rozliczenia daje stronom 24 godziny na wyjaśnienie ewentualnych wątpliwości co do obciążenia rachunku i jest to, w ocenie Sądu,

czas wystarczający.

Sąd stwierdził, że bezzasadne jest żądanie przez powoda 2 wprowadzenia do

umowy klauzuli regulującej spór na tle umowy z 30 lipca 2001 r. Są to świadczenia

niezwiązane rzeczowo i zwyczajowo z umową o świadczenie usług przesyłowych i

żądanie spełnienia takich świadczeń jest sprzeczne z art. 8 ust. 2 pkt 5 ustawy z 15

grudnia 2000 r. Nie jest bowiem dopuszczalne „wywieranie presji rynkowej, wynikającej z posiadania pozycji dominującej, w celu skłonienia strony do zmiany stanowiska

odnośnie wcześniejszych spornych rozliczeń”. Takiemu właśnie celowi służą zaproponowane przez Zakład zapisy § 12 ust. 2 i 4. Uwzględniając wielkość zatrudnienia

oraz wpływ dostaw energii na produkcję, w pełni uzasadnione było, w ocenie Sądu,

nadanie decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności. Przemawiał za tym nie tylko

interes strony, ale także interes społeczny.

Zarzuty formalne nie zasługują na uwzględnienie. Pozwany dostatecznie wyjaśnił okoliczności sprawy i umożliwił stronom zapoznanie się ze zgromadzonym

materiałem. W postępowaniu odwoławczym żadna ze stron nie składała wniosków

dowodowych „w zakresie faktów mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia

sprawy”. Wniosek powódki 1 o „przeprowadzenie dowodu z akt sprawy [...] Sądu

Antymonopolowego, w tym w szczególności dwóch ekspertyz dotyczących kosztów

uzasadnionych przesyły”, nie spełnia wymogów formalnych, albowiem nie zawiera

oznaczenia faktów, których środki dowodowe mają dowodzić, a ponadto ekspertyzy

dokonane na zlecenie strony mogą być wyłącznie traktowane jako stanowisko strony.

Huta „Ł.” zaskarżyła ten wyrok kasacją. Podnosząc zarzut naruszenia prawa

materialnego, a to: art. 45a i art. 47 Prawa energetycznego, § 2, § 3, § 5 i § 8 rozporządzenia Ministra Gospodarki z 14 grudnia 2000 r. w sprawie szczegółowych zasad

kształtowania i kalkulacji taryf oraz zasad rozliczeń w obrocie energią elektryczną

oraz art. 537 k.c. - „przez przyjęcie, że określone w spornej umowie z dnia 24 lutego

2002 r., zatwierdzone decyzją Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki maksymalne

ceny taryfowe za przesył energii elektrycznej, wynikające z zatwierdzonej przez Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki Taryfie G. Zakładu Elektroenergetycznego SA z

siedzibą w G., mają charakter prawny cen sztywnych nie podlegających żadnej negocjacji ani obniżeniu”, art. 45 ust. 4 Prawa energetycznego w związku z art. 3531

k.c., art. 354 k.c., art. 487 § 2 k.c. i art. 538 k.c. - „przez utrzymanie w mocy w zaskarżonym wyroku treści decyzji orzekającej zawarcie umowy o świadczenie usług

przesyłowych, w której Prezes Urzędu Regulacji Energetyki wprowadził na żądanie

przedsiębiorstwa energetycznego do treści umowy szereg restrykcyjnych i uciążliwych klauzul, narzuconych Hucie z wykorzystaniem pozycji dominującej GZE SA na

rynku przesyłu energii elektrycznej”, a także naruszenie przepisów postępowania - w

szczególności „przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów” poprzez pominięcie przez Sąd materiału dowodowego „zgłoszonego: w postępowaniu przez Prezesem URE w tym dwóch ekspertyz zawierających wyliczenie kosztów przesyłu energii

do obiektów Huty oraz odmowę powołania biegłych „dla ustalenia rzeczywistych i

adekwatnych kosztów świadczenia usługi przesyłowej” oraz „oparcie się przy wydawaniu zaskarżonego wyroku na bezpodstawnych twierdzeniach GZE SA o rzekomym

zadłużeniu Huty”, jej pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przeka-

zanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz „zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego zwrotu kosztów postępowania wg norm przepisanych”.

Uzasadnienie zarzutów sprowadza się w znakomitej przewadze do próby wykazania, że Prezes URE nie był uprawniony do ustalenia w umowie „ceny” za usługę

przesyłową przy zastosowaniu stawek przewidzianych w taryfikatorze dla odbiorców

grupy A 23. Po zacytowaniu w całości sentencji i uzasadnienia postanowienia Sądu

Najwyższego z 8 marca 2000 r., I CKN 121/99, pełnomocnik skarżącej sformułował

wniosek, że „organ administracyjny w zakresie swoich kompetencji ustawowych zatwierdza taryfę, która w ujęciu cywilistycznym ma charakter zarządzenia, o którym

mowa w art. 538 k.c.”. Określone w taryfie stawki nie mają charakteru cen sztywnych,

lecz maksymalnych. Zatem, zgodnie z zasadą swobody umów (art. 353 1 k.c.), ustalenie wysokości opłaty należy do sfery autonomii woli stron. Huta „została pozbawiona możliwości wynegocjowania ceny, która byłaby ekwiwalentem świadczonej usługi

przesyłowej” ze względu na próbę narzucenia jej cen maksymalnych przez Zakład

wykorzystujący swoją pozycję monopolisty sieciowego. W takiej sytuacji powinien

interweniować Sąd i zastosować stawki niższe niż przewiduje taryfa, odpowiadające

rzeczywistej wartości świadczonej usługi.

Obszerny fragment wywodu poświęcony został nihilizmowi prawnemu zaprezentowanemu przez G. Zakład Elektroenergetyczny w kwestii charakteru cen, a w

tym kontekście - kompetencjom i sensowi istnienia Urzędu Regulacji Energetyki.

Oceny te oparte są na założeniu, że maksymalne stawki określone w taryfie dla

grupy odbiorców A 23 są w odniesieniu do Huty za wysokie i nieuzasadnione rzeczywistymi kosztami świadczonych usług przesyłowych. Wadliwe ustalenie rzeczywistych kosztów dostawy energii elektrycznej, spowodowało w konsekwencji zawyżenie cen jej dostawy. W odniesieniu do Huty „nie zostały dopełnione ustawowe wymogi § 3 ust. 2 i 3 ochrony interesów odbiorców przed nieuzasadnionym wzrostem

poziomu cen oraz eliminowania subsydiowania skośnego innych grup taryfowych,

oraz z § 5 ust. 2 braku zróżnicowania stawek opłat odpowiedniego do uzasadnionych

kosztów”. Pełnomocnik strony skarżącej zakwestionował także zakres unormowania

umową stosunku prawnego. Wywodził, że ustalając warunki umowy Prezes URE

powinien był ograniczyć się do określenia jej elementów przedmiotowo istotnych. O

ile jeszcze można zgodzić się z ustaleniem accidentaliarum negotii, to „nieporozumieniem wydaje się wprowadzanie przez organ administracyjny do treści zaskarżonej umowy naturalia negotii”.

Kolejna część wywodu dotyczy (podniesionej już w odwołaniu) kwestii kompetencji Prezesa URE do rozpoznania sporu „w zakresie rozstrzygnięcia istnienia

wymagalnych wierzytelności z tytułu świadczonych usług przesyłowych lub z innego

tytułu”. Zdaniem pełnomocnika strony skarżącej, Sąd błędnie założył, że Huta jest

dłużnikiem powoda 2. Doprowadziło ono w efekcie do niedopuszczalnego pomieszczenia w umowie uciążliwych dla niej klauzul.

W odpowiedzi na kasację pozwany wniósł o jej oddalenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Pełnomocnik strony skarżącej nie powołał jako podstawy kasacji naruszenia

przepisów postępowania. Sformułowanie, że naruszenie przepisów postępowania

nastąpiło „w szczególności” poprzez „przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów” bez oznaczenia przepisów, którym uchybił Sąd, a nadto bez opisania ewentualnego wpływu tego uchybienia na wynik sprawy, nie czyni bowiem zadość wymogom

prawidłowego wskazania podstawy kasacji przewidzianej w art. 3931 pkt 2 k.p.c. W

tej sytuacji ustalenia stanowiące faktyczną podstawę rozstrzygnięcia zawartego w

zaskarżonym wyroku należy uznać za niewadliwe. Jest nimi związany także Sąd

Najwyższy, rozpoznając kasację.

Zarzuty kasacji dotyczące naruszenia prawa materialnego są w zdecydowanej

przewadze powtórzeniem zarzutów podniesionych już uprzednio w odwołaniu.

Wszystkie one dotyczą ustalonych przez Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki warunków umowy odnoszących się do wysokości opłaty za usługi przesyłowe energii

elektrycznej (§ 6) oraz uciążliwości klauzul gwarancyjnych, zabezpieczających wykonanie umowy przez stronę skarżącą (§ 9). Zasadniczym problemem prawnym występującym w rozpoznawanej sprawie jest zagadnienie dopuszczalności dyferencjacji i

indywidualizacji stawek opłat za usługi przesyłowe. Huta „Ł.” żąda bowiem zastosowania stawek niższych niż przewidziane w taryfie dla grupy odbiorców A 23, twierdząc, że są one zawyżone w stosunku do rzeczywistej wartości usługi świadczonej

na jej rzecz przez G. Zakład Elektroenergetyczny. W tej kwestii trzeba stwierdzić, że

umowa przesyłowa jest nazwaną umową o świadczenie usług. Uregulowana jest „innymi przepisami” w rozumieniu art. 750 k.c., a więc stosuje się do niej odpowiednio

przepisy o zleceniu tylko w zakresie nieuregulowanym ustawą z 10 kwietnia 1997 r.

Prawo energetyczne i przepisami wykonawczymi do tej ustawy, a zwłaszcza rozpo-

rządzeniami Ministra Gospodarki z 6 sierpnia 1998 r. w sprawie harmonogramu uzyskiwania przez poszczególne grupy odbiorców prawa do korzystania z usług przesyłowych oraz z 25 września 2000 r. w sprawie szczegółowych warunków przyłączenia

podmiotów do sieci elektroenergetycznej, obrotu energią elektryczną, świadczenia

usług przesyłowych, ruchu sieciowego i eksploatacji sieci oraz standardów jakościowych obsługi odbiorców. Te właśnie przepisy - zgodnie z art. 3531 k.c. - wyznaczają

w pierwszej kolejności, oprócz zasad współżycia społecznego i natury stosunku

prawnego, którego treścią jest odpłatna usługa przesyłania energii elektrycznej, zakres swobody kontraktowania co do niej. Dotyczy to zarówno wolności zawarcia

umowy, jak i ukształtowania jej warunków. Umowa przesyłowa jest przy tym inną

umową niż umowa sprzedaży energii elektrycznej (art. 535 i nast. k.c.), wobec czego

stosowanie do niej wprost przepisów o cenach, jak to czyni pełnomocnik strony skarżącej, nie jest uprawnione. Za świadczenie usługi przysługuje wynagrodzenie w wysokości umówionej lub określonej w obowiązującej taryfie albo „odpowiadającej wykonanej pracy” (art. 735 § 2 k.c.).

Umowa o świadczenie usług przesyłowych jest - co do zasady - dla dostawcy

energii mającego na rynku pozycję monopolistyczną lub dominującą obowiązkową

(art. 4 ust. 2 ustawy). Jest też zawsze umową odpłatną. Wysokość wynagrodzenia za

usługi przesyłowe (opłaty) jest regulowana w taryfie - opracowanym przez przedsiębiorstwo energetyczne „zbiorze cen i stawek opłat oraz warunków ich stosowania”

obowiązującym dla określonych w nim odbiorców po wprowadzeniu go w trybie określonym ustawą (art. 3 pkt 17 ustawy). Ceny, stawki opłat oraz warunki ich stosowania

ustala wprawdzie przedsiębiorstwo energetyczne, ale są one kalkulowane wedle

określonych prawem reguł (rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 14 grudnia

2000 r. w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz zasad

rozliczeń w obrocie energią elektryczną, Dz.U. z 2001 r. Nr 1, poz. 7) i - zgodnie z

art. 47 ust. 1 ustawy - podlegają zatwierdzeniu przez Prezesa URE. Zapobiega to,

między innymi, wykorzystywaniu pozycji monopolistycznej na rynku w celu narzuceniu kontrahentom nieuzasadnionych ekonomicznie cen i opłat. W razie sporu co do

wysokości cen i stawek opłat rozstrzyga o nich ostatecznie sąd. Stronami tego sporu

są jednak tylko przedsiębiorstwo energetyczne oraz Urząd Regulacji Energetyki.

Dlatego też podniesione w kasacji zarzuty kwestionujące wysokość taryfowych stawek opłat za usługi przesyłowe energii elektrycznej dla grupy odbiorców A 23 nie

mogą być przedmiotem oceny Sądu Najwyższego w toczącym się postępowaniu.

Taryfa wprowadzana jest do stosowania „nie wcześniej niż po upływie 14 dni i

nie później niż do 45 dnia od dnia jej opublikowania” (ust. 4) w sposób określony w

ust. 3, a więc w Biuletynie URE oraz we właściwym miejscowo wojewódzkim dzienniku urzędowym. Wedle utrwalonego orzecznictwa, stanowi ona kwalifikowany wzorzec umowny w rozumieniu art. 384 k.c. i wiąże drugą stronę, jeżeli została jej doręczona przy zawarciu umowy.

Stawki taryfowe mogą być dla różnych grup odbiorców energii elektrycznej

różnicowane. Jednak, według art. 45 ust. 4 ustawy, jedynym dopuszczalnym kryterium ich różnicowania są uzasadnione koszty „spowodowane realizacją świadczenia”. Koszty realizacji świadczenia powinny uwzględniać, przy założeniu opłacalności

usługi dla przedsiębiorstwa, nie tylko warunki techniczne przesyłu energii, ale też

inne okoliczności wykonywania usługi, takie jak np. wielkość zapotrzebowania odbiorcy na energię, czasokres świadczenia usługi czy pora odbioru (poboru) energii.

Strona skarżąca została zaliczona do grupy odbiorców A 23, dla których stawki opłat

są ustalone w taryfie dla energii elektrycznej GZE SA korzystniej w porównaniu z

innymi grupami odbiorców.

Z art. 45a ust. 3 ustawy wynika, że przesłanką obniżenia stawek opłat - premii,

upustu lub bonifikaty - jest także „niedotrzymanie standardów jakościowych usługi”.

Wynika nadto, że wysokość upustu lub bonifikaty może być określona nie tylko w

taryfie, ale również w umowie. Skoro stawki taryfowe mogą być obniżone w umowie,

należy im przyznać charakter maksymalnych. Znaczy to jednak tylko tyle, że uzgodnienie opłat wyższych niż taryfowe jest prawnie niedopuszczalne i nieskuteczne. Nie

oznacza natomiast obowiązku ich obniżenia poniżej wartości taryfowej. Stawki opłat

mogą być wprawdzie negocjowane, ale jedynie w granicach „standardów jakościowych usługi”. „Koszty realizacji świadczenia” oraz „standardy jakościowe usługi” stanowią dwa usprawiedliwione, niedyskryminujące odbiorców kryteria obniżania stawek. Różnica między nimi jest taka, że pierwsze różnicują stawki taryfowe, drugie

zaś je także indywidualizują. W takich też i tylko w takich granicach, strony korzystają

ze swobody kontraktowania co do ustalenia wysokości opłat.

Wynagrodzenie (opłata przesyłowa) jest przedmiotowo istotnym elementem

treści umowy przesyłowej. Jeżeli strony go nie uzgodnią, w okolicznościach uzasadniających obowiązek zawarcia umowy tego rodzaju, ustala je Prezes URE. Rację

należy przyznać Sądowi, że Prezes URE nie ma kompetencji do zastosowania stawek opłat innych niż taryfowe, co wprost wynika z art. 735 § 2 k.c. W takim też sen-

sie są one dla centralnego organu administracji rządowej do spraw regulacji gospodarki paliwami i energią „sztywne”. Tak więc kwestionowanie przez stronę skarżącą

postanowień § 6 umowy jest nieuzasadnione.

Nietrafny jest również zarzut dotyczący kompetencji Prezesa Urzędu Regulacji

Energetyki do ukształtowania treści umowy w aspekcie jej zakresu przedmiotowego.

Jednym ze sposobów zawarcia umowy są negocjacje (art. 72 k.c.). Ich przedmiotem

muszą być essentialia negotii (elementy przedmiotowo istotne umowy nazwanej), ale

mogą być także accidentalia i naturalia (wszystkie postanowienia umowy podmiotowo istotne). Do zawarcia umowy dochodzi poprzez uzgodnienie i z chwilą uzgodnienia wszystkich jej warunków będących przedmiotem negocjacji. W tych też granicach

- negocjowanych przez strony - o warunkach umowy (uzgodnionych i spornych)

orzeka Prezes Urzędu Regulacji Energetyki.

W kontekście art. 8 ust. 1 pkt 4 ustawy z 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów do rozważenia, pozostaje problem narzucenia stronie skarżącej

„uciążliwych” klauzul. Przepis ten zakazuje nadużywania pozycji dominującej na

rynku właściwym poprzez stosowanie w podobnych umowach z osobami trzecimi

uciążliwych lub niejednolitych warunków umów stwarzających tym osobom zróżnicowane warunki konkurencji. Między stronami istnieje spór na tle właściwego wykonania umowy z lipca 2001 r. Bezpośrednią przyczyną konfliktu była odmowa zapłaty

przez Hutę „Ł.” za dostarczoną energię, jej zdaniem zbyt wygórowanych opłat taryfowych, bez uprzedniej próby negocjowania wysokości stawek i bez wypowiedzenia

umowy, a w konsekwencji wstrzymanie dostawy energii elektrycznej przez GZE SA.

Strona skarżąca ustalenia tego nie podważyła skutecznie. Trafnie ocenił Sąd, że racjonalny przedsiębiorca działający na rynku konkurencyjnym nie zawarłby w takiej

sytuacji kolejnej umowy bez dodatkowych gwarancji zabezpieczających wykonanie

świadczenia wzajemnego w przyszłości. Przedpłaty są odpowiednim do tego środkiem (instrumentem). Dekadowy system ich uiszczania za pośrednictwem banku do

godziny 12 dnia określonego w § 9 ust. 2 umowy przesyłowej jest być może uciążliwy

dla strony skarżącej, ale w pełni uzasadniony okolicznościami rozpoznawanej

sprawy. Trzeba przy tym podkreślić, że w umowie nie zostało zamieszczone postanowienie uzależniające obowiązek dostawy energii od uregulowania (spłaty) należności zaległych wynikających z umowy sprzedaży energii elektrycznej i świadczenia

usług przesyłowych z 30 lipca 2001 r., o co wnosił Zakład Elektroenergetyczny.

Nadto, decyzji orzekającej zawarcie umowy został nadany rygor natychmiastowej

wykonalności, co w odwołaniu zakwestionował powód 2. W takim też, szerszym

kontekście oceniając rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonym wyroku i jego motywy,

trzeba stwierdzić, że Sąd właściwie wyważył sprzeczne interesy stron, a kasacja nie

ma usprawiedliwionych podstaw.

Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy, stosownie do art. 39312 k.p.c.,

orzekł jak w sentencji.