III SK 16/14 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III SK 16/14

POSTANOWIENIE

Dnia 19 listopada 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Staryk

w sprawie z powództwa M. Aparatura i Instrumenty Medyczne M. M., M. M. Sp.

jawnej z siedzibą we W.

przeciwko Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów

przy udziale: W. G. i innych,

o ochronę konkurencji i nałożenie kary pieniężnej,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 19 listopada 2014 r.,

na skutek skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 23 maja 2013 r.

odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny wyrokiem z 23 maja 2014 r., zmienił wyrok Sądu

Okręgowego – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z 18 lipca 2011 r. w ten

sposób, że zmienił decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z

31 grudnia 2008 r., w zakresie kary pieniężnej nałożonej na M. Aparatura i

Instrumenty Medyczne M. M. M. M. s.j. z/s we W. (powód) z kwoty 39.544 zł do

kwoty 17.272 zł.

Sąd Apelacyjny uwzględnił zarzut naruszenia art. 111 ustawy z dnia

15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (jednolity tekst: Dz.U. z

2003 r. Nr 86, poz. 804 ze zm., dalej jako ustawa lub uokik) wskazując, że co

prawda Prezes Urzędu wymierzając karę powodowi uwzględnił fakt, że treść

umowy ograniczającej konkurencję została powodowi narzucona, jednakże

okoliczności tej należy nadać większe znaczenie przy ocenie prawidłowości

nałożonej kary. Inicjatorem porozumienia nie był powód, który był jednym z

dystrybutorów towarów objętych porozumienia. Tymczasem nałożona na niego

kara przewyższa w wysokości bezwzględnej karę nałożoną na inicjatora

porozumienia. Nałożenie kary kwotowo wyższej na przedsiębiorcę, który został

„zmuszony” okolicznościami gospodarczymi do podpisania narzuconej mu umowy,

w porównaniu do kary nałożonej na inicjatora porozumienia, stoi w sprzeczności z

funkcjami prewencyjnymi i wychowawczymi kary. W odbiorze społecznym

decydujące znaczenie ma bowiem nie wymiar procentowy kary, odnoszony do

wysokości przychodów każdego przedsiębiorcy, lecz wymiar kwotowy wskazany w

samej sentencji decyzji. Dlatego kara nałożona na powoda powinna być obniżona o

połowę, co prowadzi do czytelnego zróżnicowania roli przedsiębiorców będących

stronami umowy dystrybucyjnej w zawarciu zakazanego porozumienia.

Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów zaskarżył wyrok Sądu

Apelacyjnego skargą kasacyjną w części, to jest co do pkt I sentencji orzeczenia,

zmieniającego wyrok Sądu pierwszej instancji i decyzję Prezesa Urzędu w zakresie

wysokości kary pieniężnej nałożonej na powoda. Zaskarżonemu orzeczeniu

zarzucił naruszenie art. 106 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 1 uokik;

art. 111 uokik, art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. oraz art. 479(31a) § 3

k.p.c. Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania Prezes Urzędu

wskazał na potrzebę rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego, czy przy miarkowaniu

wysokości kar pieniężnych nakładanych na przedsiębiorców za naruszenie art. 6

uokik przesłanki i czynniki warunkujące wysokość kar wskazane w art. 106 ust. 1

pkt 1, art. 111 oraz art. 1 ust. 1 uokik można stosować z pominięciem zasad

równości i proporcjonalności w stosunku do poszczególnych uczestników

porozumienia ograniczającego konkurencję, dając prymat zasadzie indywidualizacji

kary w oparciu o pozaustawowe kryterium odbioru społecznego kwotowego

wymiaru

kary,

czy

też

podobieństwo

działań

podejmowanych

przez

przedsiębiorców będących stronami zakazanego porozumienia powinno być

przesłanką do wymierzenia im kary na podobnym poziomie procentowym w

stosunku do całości uzyskanych przychodów w roku poprzedzającym rok nałożenie

kary?

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna Prezesa Urzędu nie kwalifikowała się do przyjęcia celem

jej merytorycznego rozpoznania, ponieważ sformułowany w niej problem prawny

nie jest w ocenie Sądu Najwyższego istotnym zagadnieniem prawnym w

rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Problem, który zdaniem Prezesa Urzędu ma

uzasadniać przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania dotyczy zasad oceny

wysokości kar pieniężnych wymierzanych przez Prezesa Urzędu na tych

uczestników cenowego porozumienia wertykalnego, którzy są odsprzedawcami

towarów objętych porozumieniem. Konkretnie zaś dotyczy tego, czy Sądy

orzekające w sprawie z odwołania jednego uczestnika porozumienia od decyzji

Prezesa Urzędu mają obowiązek przyznać - przy ocenie proporcjonalności sankcji

nałożonej na odwołującego się - pierwszeństwo zasadzie równości karanych

przedsiębiorców rozumianej w ten sposób, że wszyscy uczestnicy porozumienia o

takim samym statusie (w niniejszej sprawie odsprzedawcy) powinni być ukarania

karą ustaloną zasadniczo w ten sam sposób, to jest poprzez ustalenie wspólnego

dla nich (ewentualnie podobnego) procentowego poziomu przychodów w roku

poprzedzającym rok nałożenia kary. Odpowiedzi na to pytanie Sąd Najwyższy

udzielił już w wyroku z 15 maja 2014 r., III SK 44/13, zgodnie z którym w przypadku

wertykalnych

porozumień

ograniczających

konkurencję

z

udziałem

wielu

przedsiębiorców zasada równego traktowania nie wymaga bezwzględnie, by kary

pieniężne wymierzano członkom sieci dystrybucji na jednakowym poziomie

odpowiadającym określonemu procentowi przychodów ze sprzedaży. W ten sposób

Sąd Najwyższy opowiedział się za pierwszeństwem zasady indywidualizacji

wymiaru kary na etapie sądowego postępowania odwoławczego w sprawach z

zakresu porozumień ograniczających konkurencję. Nie stoi to na przeszkodzie

kierowaniu się przez Prezesa Urzędu pojmowaną przez niego zasadą równego

traktowania w znaczeniu formalnym, zgodnie z którą każdemu karanemu

przedsiębiorcy uczestniczącemu w niedozwolonym porozumieniu w tym samym

charakterze należy wymierzyć karę w wysokości odpowiadającej takiemu samemu

procentowemu poziomowi jego przychodów. Jednakże kierowania się tak

rozumianą

zasadą

równego

traktowania

może

prowadzić

do

nierównego

traktowania przedsiębiorców uczestniczących w porozumieniu, jeżeli źródła

uzyskiwanych przez nich przychodów są zróżnicowane. Podczas gdy powiązanie

maksymalnej wysokości kary pieniężnej wymierzanej przez Prezesa Urzędu z

wysokością przychodów przedsiębiorcy umożliwia wymierzenia sankcji na takim

poziomie, który niezależnie od rzeczywistej kondycji finansowej przedsiębiorcy,

służyć będzie realizacji poszczególnych funkcji kar pieniężnych,

praktyka

wymierzania każdemu uczestnikowi porozumienia (zawsze) kary w takiej samej (a

nawet podobnej) procentowo określonej wysokości jego przychodu, będzie

powodować – w braku dodatkowych okoliczności – że przedsiębiorcy uzyskujący

przychody ze sprzedaży towarów innych niż towary objęte porozumieniem będą

znacznie

bardziej

dotknięci

karą

wymierzoną

w

takiej

wysokości,

od

przedsiębiorców zajmujących się sprzedażą wyłącznie lub przede wszystkim

towarów objętych porozumieniem. Takie działanie Prezesa Urzędu, a pośrednio

Sądów orzekających w sprawach z zakresu konkurencji, w których wymierzono

kary pieniężne, stałoby zaś w sprzeczności z zasadą równego traktowania

zachowujących się tak samo uczestników porozumienia.

Sąd Najwyższy ma także na względzie, że w przypadku zaskarżenia decyzji

Prezesa Urzędu przez przedsiębiorcę, choćby w sprawie z udziałem wielu

przedsiębiorców, Sądy obu instancji rozpatrują spór między odwołującym się

przedsiębiorcą i Prezesem Urzędu co do wysokości nałożonej na tego

przedsiębiorcę kary pieniężnej. Dokonując weryfikacji sposobu zastosowania przez

Prezesa Urzędu przepisów dotyczących wysokości kary pieniężnej w odniesieniu

do konkretnego skarżącego się podmiotu oraz okoliczności relewantnych dla oceny

jego odpowiedzialności, sąd nie ma obowiązku kierować się wyłącznie, a nawet

nadawać szczególnego znaczenia, procentowej wysokości kar pieniężnych

nałożonych na pozostałych uczestników porozumienia, którzy nie skorzystali z

możliwości skierowania sprawy na drogę sądową. Natomiast naruszenie przez

Prezesa Urzędu zasady równego traktowania przedsiębiorców karanych za udział

w porozumieniu może prowadzić do obniżenia wymierzonej kary względem

skarżącego.

Mając na względzie, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego jest już

prejudykat, w którym rozstrzygnięto problem prawny objęty zagadnieniem prawnym

skargi Prezesa Urzędu oraz uznając wydane w niniejszej sprawie przez Sąd

Apelacyjny

rozstrzygnięcie

sprawy

za

zbieżne

z

przywołanym

powyżej

stanowiskiem Sądu Najwyższego, nie ma publicznoprawnej potrzeby przyjęcia do

rozpoznania skargi kasacyjnej Prezesa Urzędu, dlatego z mocy art. 3989 § 2 k.p.c.

należało orzec jak w sentencji.