III SK 16/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III SK 16/12

POSTANOWIENIE

Dnia 6 listopada 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Halina Kiryło

w sprawie z powództwa Cechu Rzemiosł Motoryzacyjnych i Małych

Przedsiębiorców w K.

przeciwko Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów

z udziałem zainteresowanych:

1. Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń Spółki Akcyjnej w W.,

2. A. Polska Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w D.,

3. A. S.

4. M. D.

o ochronę konkurencji,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 6 listopada 2012 r.,

na skutek skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 9 listopada 2011 r.,

odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 9 listopada 2011 r., oddalił apelację Cechu

Rzemiosł Motoryzacyjnych i Małych Przedsiębiorców w K. (powód) od wyroku Sądu

Okręgowego z dnia 1 kwietnia 2010 r., w sprawie z odwołania od decyzji Prezesa

Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Prezes Urzędu) z 11 września 2008

r.

Decyzją tą Prezes Urzędu nie stwierdził stosowania przez Powszechny

Zakład Ubezpieczeń S.A. z/s w W. (PZU), A. S. prowadzącego działalność

gospodarczą pod firmą Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowe P. w W. i M. D.

prowadzącą działalność gospodarczą pod firmą Biuro Handlowe B. w W., praktyki

ograniczającej

konkurencję

na

rynkach

lokalnych

napraw

samochodów

obejmujących obszar całej Polski, poprzez zawarcie porozumienia polegającego na

bezpośrednim ustaleniu przez te podmioty cen sprzedaży części zamiennych dla

zakładów naprawczych należących do sieci naprawczej PZU.

Oddalając apelację powoda Sąd Apelacyjny wyjaśnił, że na mocy art. 5 ust.

1 pkt 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów

(tekst jednolity: Dz. U. z 2005 r., nr 244, poz. 2080, dalej jako ustawa o ochronie

konkurencji i konsumentów) zakazane są porozumienia, których celem lub skutkiem

jest ograniczenie konkurencji na rynku właściwym poprzez bezpośrednie lub

pośrednie ustalenie cen sprzedaży. W przedmiotowej sprawie skutkiem umów

zawartych przez PZU z dostawcami preferowanymi nie było ani podwyższenie, ani

utrzymanie dotychczasowego poziomu cen części zamiennych, ale jego obniżenie

dla zakładów należących do sieci naprawczej PZU. Wobec tego w sprawie nie

wykazano, by porozumienie zawarte przez PZU z dostawcami preferowanymi miało

na celu naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Za

niezasadny Sąd Apelacyjny uznał zarzut naruszenia art. 7 ustawy o ochronie

konkurencji i konsumentów w związku z § 2 pkt 1 i § 5 rozporządzenia Rady

Ministrów z dnia 13 sierpnia 2002 r. w sprawie wyłączenia określonych porozumień

wertykalnych spod zakazu porozumień ograniczających konkurencję (Dz. U. z 2002

r., nr 142, poz. 1189) oraz § 2 pkt 1 i § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28

stycznia 2003 r. w sprawie wyłączenia określonych porozumień wertykalnych w

sektorze pojazdów samochodowych spod zakazu porozumień ograniczających

konkurencję (Dz. U. z 2003 r., nr 38, poz. 329), ponieważ oba rozporządzenia

znajdują zastosowanie do porozumień wertykalnych, gdy udział dostawcy w rynku

nie przekracza 30%. Poczynione w sprawie ustalenia dowodzą, że udział w rynku

preferowanych dostawców części zamiennych nie przekracza tego poziomu. W

sprawie brak ustaleń wskazujących, że doszło do zawarcia porozumienia między

dystrybutorami części zamiennych. Nie doszło do naruszenia art. 6 ustawy o

ochronie konkurencji i konsumentów, skoro nie zawarto porozumienia zakazanego

w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów.

Powód zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną w całości.

Wnosząc o przyjęcie jej do rozpoznania powód powołał się na występowanie w

sprawie istotnego zagadnienia prawnego, wskazując jako takowe problem „czy

porozumienie w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 4 pkt 4 lit. a i b)

ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zawarte przez przedsiębiorców

działających na dwóch różnych rynkach właściwych, których skutkiem jest

określenie warunków sprzedaży na rzecz podmiotów trzecich (działających na

kolejnym rynku właściwym), stanowi rodzaj porozumienia zakazanego na

podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, które

nie jest ani porozumieniem pomiędzy przedsiębiorcami, działającymi na tym samym

szczeblu obrotu (horyzontalnym), ani też porozumieniem zawieranym przez

przedsiębiorców działających na różnych szczeblach obrotu (wertykalnym), i jako

takie nie podlega wyłączeniom spod zakazu praktyk ograniczających konkurencję

przewidzianym w art. 6 i 7 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów?”.

Ponadto powód podnosi, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona ze

względu na nierozpoznanie przez Sąd Apelacyjny istoty sprawy, poprzez

niewłaściwe zakwalifikowanie porozumienia będącego przedmiotem postępowania

antymonopolowego, jako porozumienia zawartego między przedsiębiorcami

działającymi na różnych szczeblach tego samego obrotu (z pominięciem

okoliczności, że kwestionowane porozumienie zawarte jest pomiędzy podmiotami

działającymi na dwóch różnych rynkach, a oddziałuje na konkurencję podmiotów

działających na kolejnym odrębnym rynku), skutkiem czego było niewłaściwe

zastosowanie przepisów.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Skarga kasacyjna powoda nie kwalifikowała się do przyjęcie celem

merytorycznego rozpoznania.

Z orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, że jeżeli wniosek o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania opiera się na przesłance wymienionej w art. 398 9

§ 1 pkt 1 k.p.c., skarżący ma obowiązek przedstawienia wywodu zbliżonego do

tego, jaki jest przyjęty przy przedstawieniu zagadnienia prawnego przez sąd

odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c. (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

9 maja 2006 r., V CSK 75/06, niepublikowane). Analogicznie należy traktować

wymogi konstrukcyjne samego zagadnienia prawnego, formułowanego w ramach

przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., oraz jego związek ze sprawą i skargą

kasacyjną, która miałaby zostać rozpoznana przez Sąd Najwyższy (postanowienia

Sądu Najwyższego z dnia 15 października 2002 r., III CZP 66/02, LEX nr 57240; z

dnia 22 października 2002 r., III CZP 64/02 LEX nr 77033 i z dnia 5 grudnia 2008 r.,

III CZP 119/08, LEX nr 478179; z dnia 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07, LEX

864002; z dnia 22 listopada 2007 r., I CSK 326/07, LEX 560504; z dnia 26 czerwca

2008 r., I CSK 108/08, LEX 560494). Twierdzenie o występowaniu istotnego

zagadnienia prawnego jest uzasadnione tylko wtedy, kiedy przedstawiony problem

prawny nie został jeszcze rozstrzygnięty przez Sąd Najwyższy lub kiedy istnieją

rozbieżne poglądy w tym zakresie, wynikające z odmiennej wykładni przepisów

stanowiących podstawę tego zagadnienia (postanowienia Sądu Najwyższego z

dnia 10 marca 2010 r., II UK 363/09, LEX nr 577467, z dnia 12 marca 2010 r., II UK

400/09, LEX nr 577468).

Uzasadnienie wniosku powoda o przyjęcie do rozpoznania jego skargi

kasacyjnej nie spełnia wymogów sprecyzowanych w powołanym powyżej i

utrwalonym już orzecznictwie Sądu Najwyższego. Nie ma w nim żadnego wywodu

pokazującego wątpliwości interpretacyjne i sposób ich rozwiązania, wraz z

odpowiednią argumentacją. Wywodom powoda nie towarzyszą jakiekolwiek

odwołania do obszernego, już ponad dwudziestoletniego orzecznictwa sądów, w

tym Sądu Najwyższego, w zakresie wykładni i zastosowania zakazu porozumień

ograniczających konkurencję w odniesieniu do zachowań przedsiębiorców

wywołujących skutki na rynkach powiązanych. W uzasadnieniu przedmiotowego

wniosku brak jakiegokolwiek odniesienia do wypowiedzi doktryny krajowej.

Uzasadnienie wniosku powoda o przyjęcie do rozpoznania jego skargi ze

względu na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego sprowadza

się do przedstawienia tych elementów stanu faktycznego, które pozwalają

zidentyfikować

zawarte

w

niniejszej

sprawie

porozumienia

(porozumienia

ubezpieczyciela z zakładami naprawczymi oraz porozumienia ubezpieczyciela z

dostawcami części zamiennych, określające warunki współpracy tych dostawców z

zakładami naprawczymi); prezentacji stanowiska sądów obu instancji w zakresie

kwalifikacji przedmiotowych porozumień jako porozumień horyzontalnych albo

wertykalnych i zastosowania wyłączeń przewidzianych w przepisach ustawy o

ochronie konkurencji i konsumentów; prezentacji ogólnikowego stanowiska powoda

w kwestii wadliwości takiej kwalifikacji porozumień występujących w niniejszej

sprawie (z uwagi na zawarcie porozumienia przez podmiot działający na rynku

ubezpieczeń z podmiotami działającymi na rynku sprzedaży części zamiennych,

oddziałującego na konkurencję na rynku usług naprawczych); wyartykułowania

przekonania powoda o negatywnym oddziaływaniu porozumienia na konkurencję,

ponieważ 1) zakłady niezrzeszone w sieci naprawczej znalazły się w gorszej

sytuacji i trudno im było konkurować z zakładami, na rzecz których ubezpieczyciel

zawarł porozumienie z dostawcami części zamiennych; 2) dostawcom części

zamiennych nie objętym porozumieniem zamknięto dostęp do rynku z uwagi na

wyłączenie możliwości zaopatrywania zakładów naprawczych należących do

stworzonej przez ubezpieczyciela sieci.

Treść uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze

względu na występowanie w sprawie zagadnienia prawnego odbiega zatem od

przedmiotu zagadnienia sformułowanego przez powoda. Koncentruje się na

wpływie ocenianego w niniejszej sprawie zachowania przedsiębiorców na

konkurencję na dwóch rynkach właściwych, a nie na prawnej kwalifikacji tego

zachowania w sposób opisany w sformułowanym przez powoda problemie

prawnym. Problem ten jest zresztą pozorny, gdyż art. 5 ust. 1 ustawy o ochronie

konkurencji

i

konsumentów

zakazuje

wszelkiego

rodzaju

porozumień

ograniczających konkurencję, bez względu na to, czy są to porozumienia

wertykalne, horyzontalne czy też porozumienia między uczestnikami działającymi

na różnych, aczkolwiek powiązanych ze sobą rynkach właściwych.

Ponadto, w przekonaniu Sądu Najwyższego, nie ma potrzeby rozstrzygania

sformułowanego przez powoda zagadnienia prawnego z uwagi na wadliwość jego

podstawowego założenia oraz brak związku z zapatrywaniami wyrażonymi przez

Sąd Apelacyjny w zaskarżonym wyroku. Zagadnienie prawne sformułowane przez

powoda opiera się na następującym założeniu: porozumienie między dwoma lub

więcej przedsiębiorcami, niezależnie od tego, czy działają oni na tym samym rynku

właściwym, czy rynkach powiązanych (wertykalnie lub w inny sposób), którego

treść odpowiada brzmieniu nazwanej praktyki ograniczającej konkurencję z art. 5

ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jest zakazane.

Tymczasem, jak trafnie wyjaśnił Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu zaskarżonego

wyroku, art. 5 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazuje tylko

takich porozumień między przedsiębiorcami, których celem lub skutkiem jest

ograniczenie konkurencji, przy czym cel ten lub skutek może być konsekwencją

zawarcia porozumienia o treści wymienionej w art. 5 ust. 1 pkt 1-7 ustawy o

ochronie konkurencji i konsumentów. Nie każde porozumienie między dwoma

przedsiębiorcami, którego przedmiotem jest ustalenie, bezpośrednio lub pośrednio,

cen i innych warunków sprzedaży towarów negatywnie oddziałuje na konkurencję.

Przedmiot porozumienia, którego dotyczy niniejsze postępowanie (ustalenie przez

ubezpieczyciela z dostawcami części zamiennych warunków sprzedaży przez tych

ostatnich

części

zamiennych

warsztatom

naprawczym

współpracującym

z

ubezpieczycielem), nie kwalifikuje tego porozumienia do kategorii porozumień,

których celem jest ograniczenie konkurencji. Immanentnym skutkiem porozumienia

o takiej treści nie jest ograniczenie konkurencji ze szkodą dla podmiotów

korzystających z usług warsztatów naprawczych, ani dla samych warsztatów

naprawczych. Porozumienie to – oceniane z perspektywy jego przedmiotu - nie

uniemożliwia im poszukiwania innych źródeł zaopatrzenia w zakresie części

zamiennych,

ani

negocjowania

równie

korzystnych

bądź

korzystniejszych

warunków zakupu części u zainteresowanych (skoro z ustaleń faktycznych wynika

jedynie, że zainteresowani zobowiązani zostali – w zakresie cen – tylko do

udzielenia warsztatom należącym do sieci naprawczej PZU rabatu podstawowego

oraz rabatu dodatkowego). Dodatkowo, z niezakwestionowanej przez powoda

oceny Sądu Apelacyjnego wynika, że poczynione w sprawie ustalenia faktyczne nie

uzasadniały konkluzji, zgodnie z którą oceniane porozumienia ograniczały

konkurencję ze względu na skutki, jakie wywołują na rynku. Wskazane przez

powoda skutki w postaci gorszej sytuacji konkurencyjnej zakładów nienależących

do sieci naprawczej PZU oraz efekt zamknięcia dostępu do rynku dla dostawców

części zamiennych nieobjętych porozumieniem nie znajdują oparcia w ustalonym w

sprawie stanie faktycznym, którym Sąd Najwyższy jest związany (art. 39813 § 2

k.p.c.).

Odnosząc się do drugiej powołanej w skardze powoda przesłanki przedsądu

należy stwierdzić, że przekonanie Sądu Najwyższego oceniającego zasadność

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania w oparciu o przesłankę jej oczywistej

zasadności (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) wymaga przytoczenia wywodu prawnego

zawierającego stosowne argumenty uwzględniające specyfikę tej podstawy

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Niezbędne jest wykazanie

kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego.

Naruszenie ma być oczywiste, a zatem widoczne prima facie, przy wykorzystaniu

podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w szczegóły czy

dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę przepisów i

doszukiwania się ich znaczenia (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 16

września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX nr 82274, z dnia 22 stycznia 2008 r., I UK

218/07, LEX nr 375616, z dnia 26 lutego 2008 r., II UK 317/ 07, LEX nr 453107, z

dnia 9 maja 2008 r., II PK 11/08, LEX nr 490364, z dnia 21 maja 2008 r., I UK

11/08, LEX nr 491538 i z dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr 494134).

Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste

naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz

sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego

orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu

(przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 2003 r., I PK

227/02, OSNP 2004 r., nr 13, poz. 230, z dnia 11 stycznia 2008 r., I UK 285/07,

LEX nr 442743, z dnia 11 kwietnia 2008 r., I UK 46/08, LEX nr 469185 i z dnia 9

czerwca 2008 r., II UK 37/08, LEX nr 494133 ).

Odnosząc powyższe rozważania do skargi kasacyjnej powoda należy

stwierdzić, że w zakresie dotyczącym przesłanki, o której mowa w art. 398 9 § 1 pkt

4 k.p.c., wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi powoda jest dotknięty wadami

konstrukcyjnymi. Stawiając tezę o oczywistej zasadności tegoż środka zaskarżenia

jej autor nie wskazał przepisów materialnoprawnych lub procesowych, których

kwalifikowane naruszenie przez Sąd drugiej instancji przemawiałoby za słusznością

tej tezy.

W uzasadnieniu wniosku w zakresie dotyczącym oczywistej zasadności

skargi kasacyjnej powód wyjaśnia, że jego zdaniem, Sąd Apelacyjny w oczywisty

sposób błędnie zakwalifikował oceniane w niniejszej sprawie porozumienia jako

porozumienia wertykalne, podlegające wyłączeniu z zakazu określonego w art. 5

ust. 1 pkt 1 ustawy na podstawie art. 7 ustawy. W konsekwencji nie rozpoznał istoty

sprawy, ponieważ poprzestał na stwierdzeniu, że nie doszło do zawarcia

porozumienia między zainteresowanymi oraz że brak było skutku ograniczającego

konkurencję z uwagi na to, że zwarte w sprawie porozumienia powodowały jedynie

obniżenie cen części zamiennych dla zakładów należących do sieci naprawczej

ubezpieczyciela występującego w charakterze organizatora porozumienia. Nie

oceniono natomiast skutków zawartych umów na wszystkich płaszczyznach,

których dotyczyło postępowanie antymonopolowe.

Nawet jeżeli przyjmie się na podstawie powyższego wywodu, że oczywistej

zasadności skargi kasacyjnej powód upatruje w naruszeniu przez Sąd Apelacyjny

art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, uzasadnienie

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej powoda do rozpoznania w tym zakresie nie

spełnia wymogów charakterystycznych dla tej przesłanki przedsądu, o której mowa

w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Przede wszystkim, podstawa normatywna i

argumentacyjna tezy o oczywistej zasadności skargi jest tożsama ze wskazanym

przez powoda zagadnieniem prawnym. Tymczasem nie jest możliwe, aby ten sam

przepis został w oczywisty sposób naruszony przez Sąd drugiej instancji i

jednocześnie stanowił podstawę dla zrekonstruowania problemu prawnego

mającego

walor

istotnego

zagadnienia

prawnego.

Ponadto,

z

wywodu

przedstawionego powyżej w odniesieniu do art. 398 9 § 1 pkt 1 k.p.c. wynika

jednoznacznie, że w ustalonych w sprawie okolicznościach faktycznych Sąd

Apelacyjny prawidłowo zastosował art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji

i konsumentów uznając, że oceniane w niniejszej sprawie porozumienie między

ubezpieczycielem a dostawcami części zamiennych, ustalające zasady sprzedaży

części

zamiennych

członkom

sieci

warsztatów

porozumieniem ograniczającym konkurencję.

naprawczych,

nie

jest

Mając powyższe na uwadze, z mocy art. 398 9 § 2 k.p.c. orzeczono jak w

sentencji.