III SK 13/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III SK 13/13

POSTANOWIENIE

Dnia 3 października 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Maciej Pacuda

w sprawie z powództwa "C. P." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W.

przeciwko Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów

z udziałem zainteresowanego "A. N. " Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w

W. oraz w sprawie z powództwa "A. N. " Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w

W. przeciwko Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów

z udziałem zainteresowanego "C. P." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w

W. o ochronę konkurencji i nałożenie kary pieniężnej,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 3 października 2013 r.,

na skutek skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 27 czerwca 2012 r.,

1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

2. zasądza

od

powoda

"C.

P."

Spółki

z

ograniczona

odpowiedzialnością w W. na rzecz pozwanego Prezesa Urzędu

Ochrony

Konkurencji

osiemdziesiąt)

złotych

i

Konsumentów

tytułem

kasacyjnego.

UZASADNIENIE

kwotę

kosztów

(sto

postępowania

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 27 czerwca 2012 r., oddalił apelację C. P.

Sp. z o.o. w W. (powód), Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów

oraz A. N. sp. z o.o. w W. od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 27 kwietnia 2011 r.

Powód zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną w części, w

której Sąd ten oddalił apelację powoda oraz zniósł koszty postępowania między

stronami.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie art. 6 k.c. w związku z art. 232

k.p.c., art. 103a ust. 1 pkt 3 w związku z art. 5 ust. 1 pkt 1, art. 10 ust. 2 i art. 93

ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t.j. Dz. U.

nr 244, poz. 2080, ze zm.); art. 5 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i

konsumentów art. 103a ust. 1 pkt 3 w związku z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o

ochronie konkurencji i konsumentów oraz art. 2 Konstytucji RP, art. 104 w związku

z art. 101 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów.

Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powód powołał się

na potrzebę rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy trzech istotnych zagadnień

prawnych oraz na potrzebę wykładni art. 103a ust. 1 pkt 3 w związku z art. 5 ust. 1

pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów.

Jako istotne zagadnienia prawne powód wskazał następujące problemy

prawne: 1) jaki standard zachowania obowiązuje wnioskodawcę składającego

wniosek o odstąpienie od kary w zakresie przesłanki zaprzestania uczestnictwa w

porozumieniu, o której mowa w art. 103a ust. 1 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji

i konsumentów, w szczególności czy w przypadku porozumienia polegającego na

wertykalnym ustalaniu cen odsprzedaży wnioskodawcy jest zobowiązany do

zmiany tych cen przed dniem złożenia wniosku, niezależnie od warunków

rynkowych panujących w tej dacie i możliwości ustalenia ceny odsprzedaży

odpowiadającej tym warunkom (ceny konkurencyjnej), czy też wystarczające jest w

szczególności zaprzestanie nielegalnych kontaktów z pozostałymi uczestnikami

porozumienia i niereagowanie na ich propozycje dotyczące dalszego uczestnictwa

w porozumieniu?; 2) czy w sytuacji, kiedy trwanie wertykalnego porozumienia

cenowego zależy od jego antykonkurencyjnego skutku, ciężar dowodu wykazania

istnienia takiego skutku spoczywa na Prezesie Urzędu, czy na stronie

postępowania antymonopolowego (przedsiębiorcy) oraz czy wystarczającym

dowodem na istnienia takiego skutku jest utrzymywanie przez dystrybutora ceny

odsprzedaży w pierwotnie ustalonej z dostawcą wysokości nominalnej, nawet po

znacznym upływie czasu od ustalenia takiej ceny? Kogo – Prezesa Urzędu, czy

przedsiębiorcę – obciąża dowód w zakresie wykazania, że po upływie określonego

czasu nominalna wartość pierwotnie ustalonej ceny odsprzedaży nadal ma tę samą

wartość ekonomiczną? 3) Czy w odniesieniu do wertykalnego porozumienia

cenowego dopuszczalna jest taka wykładnia art. 5 ust. 1 ustawy o ochronie

konkurencji i konsumentów w zakresie pojęcia porozumienia, którego celem lub

skutkiem jest wyeliminowanie, ograniczenie lub naruszenie w inny sposób

konkurencji na rynku właściwym”, która ogranicza się tylko do formalnej strony

porozumienia, tj. w szczególności fakt jego zawarcia i zastosowania ceny w

określonej nominalnej wysokości, czy też przy wykładni tego przepisu należy

uwzględniać aspekty ekonomiczne (kontekst ekonomiczny) takiego porozumienia,

wyrażający się w niniejszej sprawie w zmianie wartości ekonomicznej ceny

odsprzedaży w czasie oraz w fakcie, że określone produkty były wyprodukowane

na zlecenie dystrybutora i dostępne wyłącznie w jego punktach sprzedaży?

Prezes Urzędu w odpowiedzi na skargę kasacyjną powoda wniósł o wydanie

postanowienia o odmowie przyjęcia skargi do rozpoznania oraz o zasądzenie na

jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna powoda nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej

merytorycznego rozpoznania.

W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że skarga kasacyjna jest

szczególnym środkiem zaskarżenia. Służy przede wszystkim realizacji interesu

publicznego w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości poprzez: wspomaganie

rozwoju prawa (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), usuwanie rozbieżności w orzecznictwie

sądów powszechnych (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), kontrolę respektowania

podstawowych

zasad

postępowania

(art.

3989 §

pkt

k.p.c.)

oraz

fundamentalnych reguł wykładni i stosowania przepisów (art. 398 § 1 pkt 4 k.p.c.).

Powyższe funkcje postępowania kasacyjnego, przy których interes strony skarżącej

w uzyskaniu stanowiska Sądu Najwyższego w jej sprawie schodzi na dalszy plan,

mają tę konsekwencję, że zarówno wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania, jak i

jego uzasadnienie powinny koncentrować się na wykazaniu, iż w konkretnej

sprawie zachodzą okoliczności przemawiające za interwencją Sądu Najwyższego

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2013 r., III SK 55/12 i

powołane tam orzeczenia). Rozpoznanie skargi kasacyjnej następuje tylko z

przyczyn kwalifikowanych, wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. Dlatego w art. 3984 §

2 k.p.c. wśród istotnych wymagań skargi kasacyjnej ustawodawca wymienił

obowiązek złożenia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie.

Spełnienie tego wymogu powinno przybrać postać wyodrębnionego wywodu

prawnego, w którym skarżący najpierw wskaże kodeksową przesłankę wniosku o

przyjęcie skargi do rozpoznania, a następnie wykaże, jakie występujące w sprawie

okoliczności pozwalają na uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania i jednocześnie uzasadni, dlaczego odpowiadają one ustawowemu

katalogowi przesłanek. Ustawodawca nieprzypadkowo, konstruując wymagania

skargi kasacyjnej, wyodrębnił w oddzielnych przepisach art. 398 4 k.p.c. obowiązek

przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia (§ 1) i obowiązek

przedstawienia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienia

(§ 2). Chodzi zatem o dwa odrębne, kreatywne elementy skargi kasacyjnej, które

spełniają określone cele i podlegają ocenie Sądu Najwyższego, na różnych etapach

postępowania kasacyjnego. Na etapie przedsądu Sąd Najwyższy ocenia jedynie

wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie. Podstawy skargi

kasacyjnej i ich uzasadnienie oceniane są natomiast dopiero po przyjęciu skargi do

rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą

być więc przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione,

nawet gdy argumenty leżące u podstaw skargi kasacyjnej oraz wniosku o przyjęcie

jej do rozpoznania są podobne.

Odnosząc powyższe założenia do wniosku o przyjęcie do rozpoznania skargi

kasacyjnej powoda w niniejszej sprawie, należy stwierdzić, że w zakresie

dotyczącym potrzeby wykładni przepisów prawa (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) powód

nie

wskazał

przepisów,

które

wymagają

wykładni,

ani

nie

przedstawił

jakiegokolwiek wywodu jurydycznego w kwestii, jakie to wątpliwości doktrynalne lub

rozbieżności orzecznicze wymagałyby interwencji Sądu Najwyższego.

W zakresie dotyczącym potrzeby rozstrzygnięcia zagadnień prawnych, a

zatem przesłanki przedsądu, o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Sąd

Najwyższy zwraca zaś uwagę, że zaskarżony wyrok opiera się na następujących

ustaleniach (którymi Sąd Najwyższy, zgodnie z treścią art. 39813 § 2 k.p.c., jest

związany w postępowaniu kasacyjnym) i założeniach interpretacyjnych (które

wpływają na uznanie zagadnienia prawnego wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej

do rozpoznania za istotne zagadnienie prawne sprawy): 1) Sąd Okręgowy

prawidłowo ustalił, że zawarto porozumienie w zakresie cen odsprzedaży farby

Arktyczna Biel; 2) Sąd Okręgowy prawidłowo ustalił, że porozumienie to było

stosowane co najmniej do czasu wydania decyzji; 3) w tych okolicznościach Sąd

Okręgowy prawidłowo ocenił brak odstąpienia przez Prezesa Urzędu względem

powoda od wymierzenia kary na skutek wniosku leniency, ponieważ po dacie

złożenia tego wniosku powód dalej stosował porozumienie. Z uzasadnienia

zaskarżonego wyroku wynika też jednoznacznie, że to „stosowanie porozumienia,

mimo złożonego wniosku leniency, a nie brak wyraźnego zdystansowania się od

udziału w antykonkurencyjnym porozumieniu, jest przyczyną potwierdzającą

trafność orzeczenia Sądu Okręgowego w zakresie wymierzenia C. P. kary

pieniężnej”. Sąd Apelacyjny dodatkowo wskazał, że przyznając się przed Prezesem

Urzędu do udziału w porozumieniu, powód nie wskazywał farby Arktyczna Biel.

Istnienie praktyki dotyczącej tej farby oraz jej trwanie co najmniej do chwili wydania

decyzji wykazało postępowanie dowodowe przeprowadzone przed organem

antymonopolowym oraz przed Sądami obu instancji.

Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia oraz stanowisko Sądu Apelacyjnego

co do powodów, dla których Prezes Urzędu nie odstąpił od nałożenia na powoda

kary pieniężnej, Sąd Najwyższy stwierdza zatem, że pierwszy problem prawny

podniesiony we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej powoda do rozpoznania nie

może być kwalifikowany jako istotne zagadnienie prawne sprawy, które Sąd

Najwyższy rozwiązałby przy okazji merytorycznego rozpoznania skargi kasacyjnej.

Skoro bowiem z ustaleń Sądów wynika, że po złożeniu wniosku powód nadal

„stosował porozumienie”, a zatem był jego uczestnikiem, a dodatkowo nie

poinformował o istnieniu porozumienia dotyczącego farby Arktyczna Biel,

bezprzedmiotowe są dywagacje, czy zaprzestanie uczestnictwa w porozumieniu

wymaga zdystansowania się od udziału w porozumieniu, zmiany cen ustalonych w

porozumieniu, czy też samo tylko zaprzestanie nielegalnych kontaktów z

pozostałymi uczestnikami porozumienia.

Drugi problem prawny przedstawiony we wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej powoda do rozpoznania nie spełnia z kolei wymogu oparcia zagadnienia

prawnego na konkretnym przepisie wskazanym w treści zagadnienia (por. np.

postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 9 sierpnia 2012 r., III SK 4/12; z dnia 20

marca 2013 r., III SK 33/12; z dnia 20 marca 2013 r., III SK 37/12).

Z

kolei

trzecie

zagadnienie

prawne

zostało

już

rozstrzygnięte

w

orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. wyrok z dnia 23 listopada 2011 r., III SK

21/11). Zmiana wartości ekonomicznej ceny odsprzedaży w czasie nie stanowi zaś

elementu składowego kontekstu porozumienia, jaki można byłoby ewentualnie

uwzględniać przy ustalaniu antykonkurencyjnego celu porozumień, których

przedmiotem jest ustalenie ceny odsprzedaży.

Kierując się przedstawionymi motywami oraz opierając się na treści art. 3989

§ 2 k.p.c., a w odniesieniu do kosztów postepowania kasacyjnego na podstawie

art. 99 k.p.c. w związku z art. 98 § 3 k.p.c. oraz § 12 ust. 4 w związku z § 14 ust. 3

pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w

sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb

państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego

ustanowionego z urzędu, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji postanowienia.