III SK 13/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III SK 13/12

POSTANOWIENIE

Dnia 19 października 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kwaśniewski

w sprawie z powództwa Przedsiębiorstwa Komunikacji Samochodowej Z. Spółki z

ograniczoną odpowiedzialnością w Z.

przeciwko Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów

z udziałem zainteresowanego W. D.

o ochronę konkurencji i nałożenie kary pieniężnej,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 19 października 2012 r.,

na skutek skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 6 września 2011 r.,

1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

2. zasądza

od

Prezesa

Urzędu

Ochrony

Konkurencji

i

Konsumentów na rzecz powoda kwotę 270 zł (dwieście

siedemdziesiąt)

tytułem

zwrotu

kosztów

postępowania

kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 6 września 2011 r., zmienił wyrok Sądu

Okręgowego z dnia 10 listopada 2010 r. w sprawie z odwołania Przedsiębiorstwa

Komunikacji Samochodowej Z. Sp. z o.o. w Z. (powód) w ten sposób, że uchylił

decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Prezes Urzędu) z

dnia 20 sierpnia 2008 r.

Powyższą decyzją Prezes Urzędu uznał za praktykę ograniczającą

konkurencję z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie

konkurencji i konsumentów (Dz. U. nr 50, poz. 331, ze zm., dalej jako ustawa o

ochronie konkurencji i konsumentów) zawarcie przez powoda z W. D.,

prowadzącym działalność gospodarczą pod firmą Przedsiębiorstwo Wielobranżowe

D. W. D. w P. (zainteresowany) porozumienia ograniczającego konkurencję na

rynku przewozu osób komunikacją autobusową zwykła na trasie Z. – S.,

polegającego na ustaleniu dla tej trasy cen biletów jednorazowych i miesięcznych.

Powód zaskarżył powyższą decyzję odwołaniem, które zostało oddalone przez Sąd

Okręgowy.

Sąd Apelacyjny podzielił podstawowy zarzut apelacji, zgodnie z którym

poczynione w sprawie przez Sąd Okręgowy ustalenia dokonane zostały na

podstawie dowodów, których ocena naruszała zasadę swobodnej oceny dowodów.

Sąd pierwszej instancji ustalił fakt zawarcia przez powoda i zainteresowanego

porozumienia ograniczającego konkurencję (w formie uzgodnionej praktyki) na

podstawie następujących faktów: 1) dwukrotnej zbieżności czasowej wprowadzenia

podwyżek, 2) identycznej skali podwyżek, 3) braku dowodów na prowadzenie

analiz ekonomicznych uzasadniających poziom podwyżek, 4) istnienia możliwości

kontaktowania się powoda z zainteresowanym. W miesiącach kwietniu 2005 r. oraz

sierpniu 2006 r., prawie w tej samej dacie, powód i zainteresowany wprowadzili

podwyżki cen biletów. W powiązaniu z założeniem, że o skali podwyżek nie można

się było dowiedzieć wcześniej niż w dacie ich wprowadzenia, okoliczność ta

stanowiła dla Sądu Okręgowego podstawę do zrekonstruowania podstawy

domniemania faktycznego, zgodnie z którym powód i zainteresowany porozumieli

się w zakresie wprowadzenia podwyżki cen biletów i jej wysokości.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, który dokonał odmiennej oceny dowodów,

okoliczność zawarcia porozumienia nie została w niniejszej sprawie wykazana,

zatem nie może stanowić podstawy o wnioskowania o innym fakcie. Sąd Okręgowy

wadliwie ustalił na podstawie dowodów zebranych w sprawie oraz postępowaniu

prowadzonym przez Prezesa Urzędu, że o skali podwyżek nie można było

dowiedzieć się przed datą ich wprowadzenia. Szczegółowe cenniki przekazywano

do kas na kilka dni przed ich wejściem w życie, zaś o skali podwyżek można było

dowiedzieć się od momentu ogłoszenia o planowanej podwyżce. W materiale

dowodowym brak informacji, które pozwoliłyby na wniosek, że informacje o

podwyżkach były tajne do momentu ich wprowadzenia. Z kolei ustalenie, że istniała

możliwość uzyskania informacji o podwyżce i jej skali podważa wniosek, że

zbieżność podwyżek powoda i zainteresowanego może świadczyć o zawarciu

stosownego porozumienia w tym zakresie. Sąd Apelacyjny zwrócił ponadto uwagę

na okoliczność, że powód i zainteresowany zobowiązani są podać do publicznej

wiadomości informacje o planowanych podwyżkach i czasie ich wprowadzenia.

Sama zbieżność dwukrotnej podwyżki nie może zatem świadczyć o zawarciu

porozumienia w kontekście ustalonego w sprawie ciągu wydarzeń. Z faktu, że

według zainteresowanego wprowadzone przez niego podwyżki cen biletów były

efektem zgadywania skali podwyżek powódki, nie można zasadnie wnioskować, że

doszło do porozumienia w tym zakresie między powodem a pozwanym. Takie

twierdzenia zainteresowanego wskazują bardziej na naśladownictwo cenowe, a nie

na zawarcie porozumienia. Ponadto, o skali podwyżek powoda decydował

rachunek ekonomiczny. Do przypisania powodowi i zainteresowanemu uzgodnienia

w zakresie podwyżki cen biletów nie wystarcza założenie możliwości wymiany

informacji o terminie i skali podwyżek podczas spotkań organizowanych przez

organ administracji. Samo twierdzenie o możliwości spotkania się dwóch

przedsiębiorców nie pozostaje bowiem w związku z zawarciem porozumienia,

ponieważ nie wynika stąd, że przedsiębiorcy podjęli wspólnie decyzje w zakresie

wprowadzenia podwyżek.

Według

Sądu

Apelacyjnego

do

przyjęcia,

ze

doszło

do

zawarcia

porozumienia konieczne jest stwierdzenie, że dwa odrębne podmioty współdziałały

ze sobą, a ich decyzje były uzgadniane. Co prawda porozumienie może obejmować

działania faktyczne, ale minimum koniecznym do uznania, że doszło do

niedozwolonej koordynacji zachowań uczestników rynku jest to, by działania te

obejmowały zgodę i wolę co najmniej dwóch podmiotów w kontekście świadomości

wspólnego, ujednoliconego działania. Dlatego do przyjęcia, że doszło do zawarcia

porozumienia konieczne jest wykazanie istnienia wcześniejszego zaproszenia

jednego przedsiębiorcy skierowanego do innego przedsiębiorcy, aby ten podjął się

wspólnej realizacji określonego celu. Istotą porozumienia jest zgodna wola obu

stron. Sama wola zawarcia porozumienia, okazywana przez jedną stronę jest

niewystarczająca. Zebrany zaś w sprawie materiał dowodowy nie dostarczył na tyle

pewnych dowodów, które dawałyby podstawę do wnioskowania, że powód i

zainteresowany prezentowali zgodną wolę współdziałania w zakresie podwyżek

cen biletów. Zbieżność zachowań rynkowych powoda i zainteresowanego w

okolicznościach niniejszej sprawy można zaś wyjaśnić naśladownictwem cenowym.

Prezes Urzędu zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną w

całości i wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi II instancji do

ponownego rozpoznania, ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku i orzeczenie

co do istoty sprawy poprzez oddalenie apelacji powoda. Zaskarżonemu wyrokowi

Prezes Urzędu zarzucił naruszenie art. 382 k.p.c. w związku z art. 227, 231 i 233

k.p.c.; art. 231 w związku z art. 233 k.p.c.; art. 18b ustawy z dnia 6 września 2001 r.

o transporcie drogowym (Dz. U. z 2007 r., nr 125, poz. 874 ze zm., dalej jako

ustawa o transporcie drogowym) oraz art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie

konkurencji i konsumentów; art. 328 § 2 w związku z art. 382 i art. 391 § 1 k.p.c.;

art. 6 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 4 pkt 5 lit. b) ustawy o ochronie konkurencji i

konsumentów; art. 18b ust. 1 pkt 6 ustawy o transporcie drogowym.

Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, Prezes Urzędu

powołał się na występowanie w sprawie trzech istotnych zagadnień prawnych: 1)

„czy na podstawie art. 18b ust. 1 pkt 6 ustawy o transporcie drogowym istnieje

obowiązek podawania przez przedsiębiorców wykonujących przewozy regularne w

krajowym transporcie drogowym informacji dotyczących planowanych podwyżek

cen oraz, w razie odpowiedzi twierdzącej, ustalenie kryteriów realizacji tego

obowiązku oraz odpowiedź na pytanie, czy spełnia ten obowiązek faktyczna

możliwość uzyskania w kasach przewoźnika informacji o planowanej skali

podwyżek cen bez jednoczesnego zamieszczenia publicznej informacji o istnieniu

takiej drogi pozyskania informacji o planowanych nowych cenach?”; 2) „określenie

zakresu okoliczności, jakie muszą być objęte wolą stron porozumienia, aby można

było uznać, iż doszło do zawarcia porozumienia w formie uzgodnień, to jest

porozumienia, o którym mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 4 pkt 5 lit. b)

ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów”; 3) „czy co do zasady może być

ocenione jako praktyka uzgodniona w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 1 w związku z

art. 4 pkt 5 lit. b) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów takie zachowanie

konkurentów, dysponujących wystarczająco dużym udziałem w rynku właściwym, z

których jeden jednostronnie ujawnia publicznie swoje strategiczne informacje, w

tym o planowanych podwyżkach cen, zaś inni konkurenci, również w sposób jawny,

odpowiadają na nie, podając do publicznej wiadomości własne informacje o

identycznych podwyżkach?”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna Prezesa Urzędu nie kwalifikowała się do przyjęcia celem

jej merytorycznego rozpoznania.

Wnosząc o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej, Prezes Urzędu

powołuje się na przesłankę, o której mowa w art. 398 9 § 1 pkt 1 k.p.c.

Przedstawienie okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze

względu na występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne polega na

sformułowaniu samego zagadnienia oraz wskazaniu argumentów prawnych, które

prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, w tym także na sformułowaniu własnego

stanowiska przez skarżącego. Wywód ten powinien być zbliżony do tego, jaki jest

przyjęty przy przedstawianiu zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na

podstawie art. 390 k.p.c. (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2006 r.,

V CSK 75/06, LEX nr 1102817). Wymogi te uzasadnione są publicznymi celami

rozpoznania przez Sąd Najwyższy skargi kasacyjnej (postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 25 października 2007 r., V CSK 356/07, LEX nr 621243).

Samo zaś zagadnienie prawne musi być nie tylko powiązane z przepisami

powołanymi w podstawie kasacyjnej, ale także uwzględniać podstawy samego

orzeczenia (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2012 r., III SK

43/11, niepubl.; z dnia 22 maja 2012 r., III SK 45/11, niepubl.; z dnia 4 lipca 2012 r.,

III SK 2/12, niepubl.; z dnia 27 września 2012 r., III SK 8/12, niepubl.).

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika wyraźnie, że zasadniczym

powodem uwzględnienia apelacji powoda jest zakwestionowanie przez Sąd

Apelacyjny ustaleń faktycznych, na których opierał się wyrok Sądu pierwszej

instancji, w szczególności co do domniemania faktycznego stanowiącego

kwalifikację zachowania powoda i zainteresowanego jako uzgodnionej praktyki w

rozumieniu art. 4 pkt 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Sąd

Apelacyjny uznał ustalone w sprawie fakty oraz zgromadzone w sprawie dowody za

niewystarczające do stwierdzenia, że powód i zainteresowany współdziałali lub w

jakiejkolwiek

formie

koordynowali

podwyższanie

cen

biletów.

Podniesione

natomiast przez Prezesa Urzędu problemy, zasadzone są nie tyle na wykładni

wskazanych przepisów co na zakwestionowaniu ocen zastosowania tych przepisów

do określonych okoliczności faktycznych pomimo tego, że Sąd Najwyższy jest

związany

ustaleniami

faktycznymi

stanowiącymi

podstawę

zaskarżonego

orzeczenia (art. 39813 § 2 k.p.c.).

Upublicznienie informacji o planowanej podwyżce cen biletów jest jedną z

okoliczności faktycznych, na podstawie których – łącznie – można było

przeprowadzić

logicznie

spójne

wnioskowanie,

uzasadniające

konkluzję

o

uzgodnieniu zachowań rynkowych przez dwóch konkurentów albo o braku takiego

uzgodnienia. Rozstrzygnięcie kwestii podniesionej przez Prezesa Urzędu w

pierwszym z zagadnień prawnych nie ma istotnego znaczenia, w tym sensie, że nie

wpłynęłoby znacząco

na

ocenę

podstaw zaskarżonego

wyroku.

Z kolei

zasygnalizowany w uzasadnieniu wniosku problem relacji między art. 18b ust. 1 pkt

6 ustawy o transporcie drogowym a art. 3 ustawy o ochronie konkurencji i

konsumentów wykracza poza podstawę skargi kasacyjnej, która nie obejmuje tego

ostatniego przepisu.

Nie jest istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 398 9 § 1 pkt 1

k.p.c. drugi z podniesionych przez Prezesa Urzędu problemów prawnych, ażeby

określić zakres okoliczności, jakie muszą być objęte wolą stron porozumienia, aby

można było uznać, iż doszło do zawarcia porozumienia w formie uzgodnień, to jest

porozumienia, o którym mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 4 pkt 5 lit. b)

ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. O zawarciu porozumienia

ograniczającego konkurencję – w wypadku braku na to dowodów bezpośrednich decyduje zawsze zespół różnych okoliczności, przy czym zarówno ich charakter jak

i zakres zależą od formy współdziałania uczestników rynku, na którym opiera się

zarzut naruszenia art. 6 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów.

Kazuistyczne określenie okoliczności składających się na bardzo różnorodne formy

koordynacji uzgodnień cenowych byłoby jakąś niemożliwą do wykonania próbą

zastąpienia abstrakcyjnej formuły przepisu prawa materialnego w kazuistyczną ale

wyczerpującą formułę quasi normy zastosowania prawa. Ponadto, należy

podkreślić, że zasadnicze ustalenie, na którym opiera się orzeczenie Sądu drugiej

instancji jest oceną odnoszącą się do ustalenia faktycznego, że z całokształtu

wyjaśnionych w sprawie okoliczności, na zasadzie logicznego wnioskowania, nie

można wywieść ustalenia, że powodowe przedsiębiorstwo w jakikolwiek sposób

przedmiotowe podwyżki cen biletów uzgadniało z drugim zainteresowanym

przedsiębiorstwem.

Waloru istotności pozbawione jest także trzecie z podniesionych przez

Prezesa Urzędu zagadnień. Twierdzenie o występowaniu istotnego zagadnienia

prawnego jest uzasadnione tylko wtedy, kiedy przedstawiony problem prawny nie

został jeszcze rozstrzygnięty przez Sąd Najwyższy lub kiedy istnieją rozbieżne

poglądy

w

tym

zakresie,

wynikające

z

odmiennej

wykładni

przepisów

konstruujących to zagadnienie (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 marca

2010 r., II UK 363/09, LEX nr 577467, z dnia 12 marca 2010 r., II UK 400/09, LEX

nr 577468). Natomiast w odniesieniu do analogicznego zagadnienia Sąd Najwyższy

wypowiedział się w wyroku z dnia 9 sierpnia 2006 r., III SK 6/06 (OSNP 2008/1-2,

poz. 25). W świetle tego orzeczenia oczywista jest odpowiedź na pytanie o

kwalifikację co do zasady zachowania konkurentów o znacznych udziałach w rynku,

z których jeden ujawnia publicznie informacje o planowanych podwyżkach cen, zaś

drugi w sposób jawny podaje do publicznej wiadomości własne informacje o

identycznych podwyżkach. Takie zachowanie, jak wskazuje na to treść powołanych

w skardze Prezesa Urzędu wytycznych Komisji Europejskiej, może zostać uznane

za

przejaw

niedozwolonego

współdziałania.

Jednakże

ostateczna

prawna

kwalifikacja takiego zachowania jako uzgodnionej praktyki w rozumieniu art. 4 pkt 5

ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zależy od okoliczności faktycznych

konkretnej sprawy. W zakresie dotyczącym trzeciego zagadnienia prawnego

Prezes Urzędu niezasadnie oczekuje od Sądu Najwyższego kazuistycznej

konkretyzacji normy prawnej dotyczącej uzgodnionej praktyki. Ujęte w ten sposób

zagadnienie ujawnia problem zastosowania normy prawnej do wyjaśnionego w

sprawie, skonkretyzowanego stanu faktycznego, co nie stanowi istotnego

zagadnienia prawnego (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2012 r.,

III SK 46/11, niepubl.).

Należy ponadto zauważyć, że uzasadnienie wniosku nie przedstawia

odpowiednio sprecyzowanej koncepcji rozwiązania w ramach postępowania

kasacyjnego w niniejszej sprawie sformułowanych w samym wniosku zagadnień

prawnych.

Mając powyższe na uwadze, z mocy art. 398⁹ § 2 k.p.c. orzeczono jak w

sentencji.