III SK 13/10 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 1 września 2010 r.

III SK 13/10

Przepis art. 9a ust. 8e ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne (jednolity tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 89, poz. 625 ze zm.) ogranicza zakres

zastosowania art. 9a ust. 8d tej ustawy w ten sposób, że tego przepisu nie stosuje się do przedsiębiorstw energetycznych, o których mowa w art. 2 pkt 7

ustawy z dnia 29 czerwca 2007 r. o zasadach pokrywania kosztów powstałych u

wytwórców w związku z przedterminowym rozwiązaniem umów długoterminowych sprzedaży mocy i energii elektrycznej (Dz.U. Nr 130, poz. 905 ze zm.), co

oznacza, że przedsiębiorstwa te mogą zaliczyć świadectwa pochodzenia energii z kogeneracji uzyskane dla energii wytworzonej w jednostkach kogeneracji

objętych umowami długoterminowymi na poczet wykonania przez siebie obowiązku z art. 9a ust. 8 pkt 1 Prawa energetycznego.

Przewodniczący SSN Andrzej Wróbel (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Zbigniew Hajn, Halina Kiryło.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 września

2010 r. sprawy z powództwa PGE Zespołu Elektrowni D.O. SA w N.C. przeciwko

Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki o wydanie świadectw pochodzenia, na skutek skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z

dnia 27 października 2009 r. [...]

1. o d d a l i ł skargę kasacyjną,

2. zasądził od strony pozwanej na rzecz powoda kwotę 270 (dwieście siedemdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Prezes Urzędu Regulacji Energetyki (Prezes Urzędu) decyzją z dnia 15 lutego

2008 r. umorzył PGE Zespołowi Elektrowni D.O. SA w N.C. (powód) świadectwo pochodzenia z kogeneracji o numerze [...], opiewające na ilość energii elektrycznej

wynoszącą 27241,887 MWh. W uzasadnieniu decyzji Prezes Urzędu wyjaśnił, że

zgodnie z art. 9a ust. 8d Prawa energetycznego do wypełnienia obowiązku, o którym

mowa w art. 9a ust. 8 pkt 1 Prawa energetycznego, nie zalicza się umorzonych

świadectw pochodzenia z kogeneracji, o których mowa w art. 9l ust. 1 Prawa energetycznego wydanych dla energii elektrycznej wytworzonej w jednostce kogeneracji

w okresie, w którym koszty wytworzenia tej energii wynikające z nakładów, o których

mowa w art. 45 ust. 1a Prawa energetycznego, są uwzględniane w kosztach działalności przedsiębiorstw energetycznych zajmujących się przesyłaniem lub dystrybucją

energii elektrycznej. Na tej podstawie Prezes Urzędu umorzył, zgodnie z art. 9e ust.

14 Prawa energetycznego, powodowi świadectwo pochodzenia wydane dla energii, o

której mowa w art. 9a ust. 8d Prawa energetycznego. Prezes Urzędu przyjął, że

umorzenie tego świadectwa nie daje uprawnienia do wypełnienia obowiązku, o którym mowa w art. 9a ust. 8 Prawa energetycznego.

Powód wniósł odwołanie od powyższej decyzji Prezesa Urzędu, zarzucając

naruszenie: 1) art. 9e ust. 14 w związku z art. 9a ust. 8d oraz art. 9a ust. 8e Prawa

energetycznego i art. 2 pkt 7 ustawy z 29 czerwca 2007 r. o zasadach pokrywania

kosztów powstałych u wytwórców w związku z przedterminowym rozwiązaniem

umów długoterminowych sprzedaży mocy i energii (Dz.U. Nr 130, poz. 905, dalej

jako ustawa z 29 czerwca 2007 r.); 2) art. 9a ust. 8d w związku z art. 45 ust. 1a

Prawa energetycznego.

Sąd Okręgowy w Warszawie - Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów wyrokiem z 27 listopada 2008 r. [...] uchylił decyzję Prezesa Urzędu. Sąd Okręgowy

wyjaśnił, że powód wystąpił do Prezesa Urzędu z wnioskiem o wydanie świadectw

pochodzenia z kogeneracji, w którym oświadczył, że koszty wytworzenia energii

elektrycznej wynikające z nakładów, o których mowa w art. 45 ust. 1a Prawa energetycznego, nie są uwzględniane w kosztach działalności przedsiębiorstw energetycznych zajmujących się przesyłaniem lub dystrybucją energii elektrycznej w zakresie obejmującym wytwarzanie energii elektrycznej przez bloki nr 3, 4, 5 i 6 Elektrowni

D.O. Koszty te są natomiast uwzględniane w zakresie energii elektrycznej wytwarzanej przez bloki nr 1, 2, 7 i 8 wspomnianej elektrowni. Zdaniem Sądu Okręgowego

Prezes Urzędu zastosował art. 45 ust. 1a Prawa energetycznego do energii nieobjętej kontraktami długoterminowymi, nie przedstawiając w decyzji powodów, dla których przyjął, iż w kosztach tej energii uwzględniono koszty wynikające z nakładów, o

których mowa w art. 45 ust. 1a Prawa energetycznego. W takich okolicznościach

Prezes Urzędu nie miał podstaw do umorzenia świadectwa na podstawie art. 9a ust.

8d Prawa energetycznego.

Prezes Urzędu zaskarżył wyrok Sądu Okręgowego apelacją, zarzucając naruszenie art. 9a ust. 8d Prawa energetycznego, poprzez jego niezastosowanie do

stanu faktycznego ustalonego w sprawie oraz art. 45 ust. 1a Prawa energetycznego,

poprzez błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie polegające na niezastosowaniu przepisu do energii elektrycznej wyprodukowanej w jednostce kogeneracyjnej

powoda w blokach 3, 4, 5 i 6.

Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 października 2009 r. [...] oddalił apelację Prezesa Urzędu, uznając, że spór dotyczy interpretacji art. 9a ust. 8d

oraz art. 9a ust. 8e Prawa energetycznego. Sąd Apelacyjny przyjął, że w stanie faktycznym sprawy do powódki powinien znaleźć zastosowanie przepis art. 9a ust. 8e

Prawa energetycznego, który jako lex specialis wyłączał zastosowanie art. 9a ust. 8d

Prawa energetycznego. Tym samym nie podzielił poglądu Prezesa Urzędu, że przepis art. 9a ust. 8e Prawa energetycznego znajduje zastosowanie dopiero od chwili

rozwiązania umów długoterminowych, to jest od dnia 1 kwietnia 2008 r., ponieważ

przepis ten wszedł w życie z dniem 4 sierpnia 2007 r.

Prezes Urzędu zaskarżył powyższy wyrok skargą kasacyjną i wniósł o jego

uchylenie w całości i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu wyrokowi Prezes Urzędu zarzucił naruszenie

art. 9a ust. 8e w związku z art. 9a ust. 8d Prawa energetycznego oraz art. 32 ust. 1 i

2 Konstytucji RP, a także art. 3 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym i art. 193 Konstytucji RP.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna Prezesa Urzędu nie ma uzasadnionych podstaw. Sąd Najwyższy jest związany przepisami powołanymi w podstawach skargi kasacyjnej (wyrok Sądu Najwyższego: z dnia 23 kwietnia 2009 r., IV CSK 521/08; z dnia 27 stycznia

2004 r., II CK 382/02; z dnia 27 września 2002 r., IV CKN 1300/00), zaś powołane

przez Prezesa Urzędu przepisy nie odnoszą się do istoty sporu w niniejszej sprawie,

jaką jest - jak stwierdził Sąd Okręgowy - kwestia wydania świadectw pochodzenia

energii z kogeneracji dla energii wytworzonej należącej do powoda jednostki w blokach energetycznych nieobjętych umowami długoterminowymi.

W zakresie objętym podstawami skargi kasacyjnej, Sąd Najwyższy w obecnym składzie w pełni podziela zapatrywania prawne wyrażone w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 2010 r., III SK 6/10 (niepublikowany). Zgodnie z art. 9a

ust. 8 pkt 1 Prawa energetycznego, przedsiębiorstwa energetyczne zajmujące się

wytwarzaniem energii elektrycznej i sprzedające tę energię odbiorcom końcowym

oraz przedsiębiorstwa zajmujące się obrotem energią elektryczną i sprzedające tę

energię odbiorcom końcowym, zobowiązane są uzyskać i przedstawić do umorzenia

Prezesowi Urzędu świadectwa pochodzenia z kogeneracji. Świadectwa takie uzyskuje pierwotnie wytwórca energii z kogeneracji. Otrzymane świadectwo może

przedstawić Prezesowi Urzędu do umorzenia celem zaliczenia na poczet wykonania

przez niego obowiązku, o którym mowa w art. 9a ust. 8 pkt 1 Prawa energetycznego

albo sprzedać na odpowiednim rynku giełdowym. Wówczas świadectwo może zostać

przedstawione Prezesowi Urzędu do umorzenia celem zaliczenia na poczet wykonania obowiązku, o którym mowa w art. 9a ust. 8 pkt 1 Prawa energetycznego przez

inne przedsiębiorstwo energetyczne niż to, które wytworzyło faktycznie daną ilość

energii w kogeneracji. Natomiast stosownie do art. 9a ust. 8d Prawa energetycznego,

na poczet wypełnienia powyższego obowiązku nie zalicza się świadectw pochodzenia z kogeneracji, które zostały uzyskane dla energii elektrycznej wytworzonej w jednostce kogeneracji w okresie, gdy wyższy koszt wytworzenia takiej energii był

uwzględniony w taryfach przedsiębiorstw zajmujących się przesyłem energii lub jej

dystrybucją. Z kolei dodany na mocy ustawy z 29 czerwca 2007 r. przepis art. 9a ust.

8e Prawa energetycznego wyłącza zastosowanie przepisu art. 9a ust. 8d Prawa

energetycznego do świadectw pochodzenia z kogeneracji uzyskanych przez wytwórców, o których mowa w art. 2 pkt 7 ustawy z 29 czerwca 2007 r.

Obowiązek, o którym mowa w art. 9a ust. 8 pkt 1 Prawa energetycznego spoczywa na dwóch kategoriach przedsiębiorstw energetycznych: wytwórcach oraz

przedsiębiorstwach obrotu. W myśl art. 9a ust. 8d Prawa energetycznego z obowiązku tego zarówno wytwórcy, jak i przedsiębiorstwa obrotu nie mogą zwolnić się przedstawiając do umorzenia świadectwa pochodzenia z kogeneracji uzyskane dla energii

objętej umowami długoterminowymi. Natomiast przepis art. 9a ust. 8e Prawa energetycznego modyfikuje zakres zastosowania art. 9a ust. 8d Prawa energetycznego w

ten sposób, że przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się wytwarzaniem energii

elektrycznej może zwolnić się z obowiązku, o którym mowa w art. 9a ust. 8 pkt 1

Prawa energetycznego, przedstawiając do umorzenia świadectwo pochodzenia z kogeneracji uzyskane dla energii objętej umowami długoterminowymi. Przepis art. 9a

ust. 8e Prawa energetycznego należy zatem rozumieć w ten sposób, że ogranicza

on zakres zastosowania art. 9a ust. 8d Prawa energetycznego w ten sposób, że ten

ostatni przepis nie dotyczy wytwórcy energii w kogeneracji, który uzyskał świadectwo

pochodzenie energii z kogeneracji dla wytworzonej przez siebie energii i przedstawia

je Prezesowi Urzędu do umorzenia, celem wykonania obowiązku ciążącego na nim

na podstawie art. 9a ust. 8 pkt 1 Prawa energetycznego. Skoro przepisu art. 9a ust.

8d Prawa energetycznego nie stosuje się do przedsiębiorstw, o których mowa w art.

2 pkt 7 ustawy z 29 czerwca 2007 r., to oznacza to, że wytwórcy w rozumieniu tego

przepisu mogą zaliczyć świadectwa pochodzenia na poczet wykonania przez siebie

obowiązku z art. 9a ust. 8 pkt 1 Prawa energetycznego.

Taka wykładnia art. 9a ust. 8e Prawa energetycznego nie powoduje żadnego

uprzywilejowania przedsiębiorstw energetycznych, do których przepis ten jest adresowany, kosztem innych wytwórców energii. Uprzywilejowanie wytwórców energii z

kogeneracji objętych umowami długoterminowymi występuje jedynie wówczas, gdy

wytwórcy ci uzyskują przychód ze sprzedaży świadectw pochodzenia energii z kogeneracji. Brak takiego uprzywilejowania w sytuacji, gdy świadectwo uzyskane dla

określonej ilości energii, umarzane jest przez wytwórcę tej energii w celu wykonania

ciążącego na nim obowiązku, o którym mowa w art. 9a ust. 8 pkt 1 Prawa energetycznego. Gdy przedsiębiorstwo energetyczne, do którego adresowany jest art. 9a

ust. 8e Prawa energetycznego przedstawia do umorzenia świadectwo pochodzenia

energii z kogeneracji na poczet wykonania obowiązku z art. 9a ust. 8 pkt 1 Prawa

energetycznego, zachowanie to potwierdza jedynie, że dany wytwórca w zakresie

wynikającym z treści świadectwa, wywiązał się z obowiązku, o którym mowa w tym

przepisie. Umorzenie świadectwa pochodzenia takiej energii, z zaliczeniem jego wykonania na rzecz przedstawiającego takie świadectwo wytwórcy, jest neutralne z

punktu widzenia funkcjonowania rynku i nie prowadzi to do uprzywilejowania wytwórcy objętego umowami długoterminowymi, kosztem wytwórców nieobjętych takimi

umowami.

Przyjęta powyżej interpretacja art. 9a ust. 8e w związku z art. 9a ust. 8d Prawa

energetycznego znajduje dodatkowe uzasadnienie w wykładni celowościowej. Przepis art. 9a ust. 8d został dodany do art. 9a ust. 8 Prawa energetycznego na mocy

ustawy z 12 stycznia 2007 r. o zmianie ustawy - Prawo energetyczne, ustawy Prawo ochrony środowiska oraz ustawy o systemie oceny zgodności (Dz.U. Nr 21,

poz. 124, dalej jako ustawa z 12 stycznia 2007 r.). Zastąpiła ona obowiązek zakupu

energii elektrycznej wytwarzanej w skojarzeniu z wytwarzaniem ciepła obowiązkiem

uzyskania i umorzenia świadectw pochodzenia energii elektrycznej wytwarzanej w

wysokosprawnej kogeneracji lub uiszczenia opłaty zastępczej. Jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy z 12 stycznia 2007 r., pozbawienie wytwórców i dystrybutorów

energii możliwości rozliczania wykonania obowiązku uzyskania i przedstawienia do

umorzenia świadectw pochodzenia z kogeneracji podyktowane było tym, że świadectwa te są nośnikiem praw majątkowych i mogą być przedmiotem obrotu. Stąd też

możliwość uzyskania świadectwa pochodzenia z kogeneracji, które następnie byłoby

odsprzedane przez wytwórcę energii na rynku, prowadziłaby do nieuzasadnionego

uprzywilejowania takiego wytwórcy, ponieważ podmiot ten uzyskał już „rekompensatę” z tytułu wyższych kosztów wytworzenia energii w jednostce kogeneracji w postaci wyższej ceny energii w ramach umowy długoterminowej. W braku tego przepisu

wytwórca energii uzyskałby więc podwójną korzyść w postaci wyższej ceny energii

oraz dodatkowego przychodu ze sprzedaży świadectwa. Nie ulega zatem wątpliwości, że intencją ustawodawcy było pozbawienie tych przedsiębiorstw energetycznych,

które wytwarzają energię elektryczną w jednostkach kogeneracji sprzedawaną w

ramach umów długoterminowych możliwości uzyskiwania dodatkowych, nieuzasadnionych wpływów z tytułu wprowadzania do obrotu świadectw pochodzenia energii z

kogeneracji, w sytuacji gdy odpowiednią rekompensatę za podjęte ryzyko inwestycyjne i realizację polityki ochrony środowiska i polityki energetycznej państwa stanowiła wyższa cena energii, zapewniona na podstawie postanowień umów długoterminowych. Jednakże przepis art. 9a ust. 8d ustawy, w brzmieniu nadanym mu przez

ustawę z 12 stycznia 2007 r., nie tylko pozbawił wytwórców energii w kogeneracji

związanych umowami długoterminowymi możliwości wprowadzania do obrotu świadectw pochodzenia energii z kogenerecji, ale także uniemożliwił im wykonanie obowiązku, o którym mowa w art. 9a ust. 8 pkt 1 Prawa energetycznego poprzez przedstawienie do umorzenie świadectw pochodzenia energii z kogenerecji wytworzonej

przez takie przedsiębiorstwa energetyczne w należących do nich jednostkach kogeneracji. Mogło to powodować, że wytwórca energii w kogeneracji byłby zobowiązany

do zakupu świadectw pochodzenia energii z kogeneracji, mimo iż w kontrolowanych

przez niego jednostkach kogeneracji wytworzył ilość energii adekwatną do uczynie-

nia zadość obowiązkowi z art. 9a ust. 8 pkt 1 Prawa energetycznego. Jak wynika to

jednoznacznie z przytoczonego powyżej fragmentu uzasadnienia projektu ustawy,

skutek taki nie był zamierzony przez ustawodawcę, co ostatecznie znalazło potwierdzenie w nowelizacji ustawy Prawo energetyczne dokonanej na podstawie przepisów

ustawy z 29 czerwca 2007 r. Dodany do art. 9a Prawa energetycznego ustęp 8e

przywrócił wytwórcom energii w jednostkach kogeneracji objętych umowami długoterminowymi, możliwość wykonania obowiązku z art. 9a ust. 8 pkt 1 Prawa energetycznego poprzez przedstawienie świadectw pochodzenia energii z kogeneracji uzyskanych dla wytworzonej przez tych wytwórców energii.

Z powyższego wynika, że wyrok Sądu Apelacyjnego nie narusza art. 9a ust.

8e w związku z ust. 8d Prawa energetycznego ani nie prowadzi do uprzywilejowania

niektórych wytwórców energii w sposób sprzeczny z art. 32 Konstytucji RP. Tym samym Sąd Apelacyjny nie mógł naruszyć art. 3 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym i

art. 193 Konstytucji RP nie kierując pytania o zgodność przepisów Prawa energetycznego z Konstytucją.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach orzeczono zgodnie z art. 98 w związku z art. 108 § 1 oraz art. 398 21

k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c.