III SK 13/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III SK 13/09

POSTANOWIENIE

Dnia 19 maja 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kwaśniewski

w sprawie z powództwa Miejskiego Rzecznika Konsumentów w L.

przeciwko K. K.

o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 19 maja 2009 r.,

na skutek skargi kasacyjnej pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 6 listopada 2008 r.,

odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 9 kwietnia 2008 r. Sąd Okręgowy – Sąd Ochrony

Konkurencji i Konsumentów po rozpoznaniu sprawy z powództwa Miejskiego

Rzecznika Konsumentów w L. przeciwko K. K. prowadzącej działalność

gospodarczą pod firmą K. K. Biuro Nieruchomości D. w L. o uznanie postanowień

wzorca umowy za niedozwolone uznał za niedozwolone i zakazał pozwanej

wykorzystywania postanowienia pkt 1 wzorca umowy pośrednictwa na wyłączność

sprzedaży nieruchomości w brzmieniu: Niniejsza umowa jest umową zawartą na

wyłączność, co oznacza, że zamawiający oddaje sprawę do prowadzenia tylko

jednemu pośrednikowi i zobowiązuje się uiścić wyłącznie temu pośrednikowi

wynagrodzenie określone w punkcie 4, bez względu na to w jaki sposób doszło do

skojarzenia stron. (pkt 1); odrzucił pozew w zakresie dotyczącym postanowienia pkt

4d wzorca umowy pośrednictwa na wyłączność sprzedaży w brzmieniu: W razie

niepowiadomienia pośrednika o zawarciu umowy, o której mowa w punkcie b) i

niezapłaceniu w terminie wynagrodzenia pośrednik ma prawo do naliczenia

wynagrodzenia w podwójnej wysokości, bez względu na uprzednie wypowiedzenie

niniejszej umowy pośrednictwa. (pkt 2.); nie obciążył powoda obowiązkiem zwrotu

pozwanej kosztów zastępstwa procesowego (pkt 3.); nakazał pobranie od pozwanej

na rzecz Skarbu Państwa kwotę 300 zł tytułem części opłaty, od której uiszczenia

powód był zwolniony (pkt 4); zarządził publikację prawomocnego wyroku w pkt 1. w

Monitorze Sądowym i Gospodarczym na koszt pozwanej (pkt 5.).

Wyrokiem z dnia 6 listopada 2008 r. Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385

k.p.c. oddalił apelację pozwanej od powyższego wyroku Sądu Okręgowego – Sądu

Ochrony Konkurencji i Konsumentów.

Powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżyła w całości skargą kasacyjną

strona pozwana.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano, że w

sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, które „sprowadza się do odpowiedzi

na pytanie czy w ramach dokonywanej przez Sąd abstrakcyjnej kontroli

kwestionowanego postanowienia umownego w rozumieniu art. 385 1 § 1 k.c. można

orzec, iż postanowienie wzorca umowy jest niedozwolone i zakazać jego

wykorzystywania jako kształtującego prawa i obowiązki konsumentów w sposób

sprzeczny z dobrymi obyczajami, pomimo tego, iż ewentualna niekorzystna

sytuacja konsumenta jest wynikiem stosowania powszechnie obowiązujących

przepisów prawa. Przepisy art. 180 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o

gospodarce nieruchomościami, dają możliwość pośrednikowi nieruchomości

żądania od konsumenta wynagrodzenia, niezależnie od tego czy to jego działania

doprowadziły do zawarcia żądanej przez konsumenta umowy. Przepisy art. 180 ust.

3a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami wprost

przewidują, iż umowa pośrednictwa może być zawarta z zastrzeżeniem

wyłączności na rzecz pośrednika co oznacza, iż konsument oddaje sprawę do

prowadzenia tylko jednemu pośrednikowi. Postanowienia umowy pośrednictwa

będące tożsame treścią z przytoczonymi przepisami prawa z pewnością mogą

naruszać interesy konsumentów, ale czy można dokonywać ich kontroli w oparciu o

interes konsumenta, skoro takie uprawnienia pośrednika nieruchomości wynikają

wprost z przepisów ustawy”.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powołuje się także na

przesłankę przyjęcia skargi do rozpoznania określoną w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

„oczywistą zasadność” skargi kasacyjnej „ze względu na naruszenie przepisów art.

487 § 2 k.c. w zw. z art. 180 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o

gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 3853 pkt 22 k.c. Sąd Apelacyjny

wskazał, iż umowa pośrednictwa jest umową wzajemną i świadczenia stron

powinny mieć charakter ekwiwalentny. Zdaniem Sądu Apelacyjnego konsument

zobowiązany jest do zapłaty wynagrodzenia pośrednikowi tylko wtedy, gdy

pośrednik doprowadzi do sprzedaży nieruchomości. Z przepisów art. 180 ust 4

ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami wynika zaś, iż

pośrednik nieruchomości może żądać wynagrodzenia nawet gdy jego profesjonalne

działanie nie doprowadziło do tak opisanego skutku”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k. p. c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli: w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących

rozbieżności

w

orzecznictwie

sądów,

zachodzi

nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Zagadnienie powoływane przez skarżącą zostało wyjaśnione przez Sąd

Najwyższy w wyroku z dnia 11 października 2007 r., III SK 19/07. W wyroku tym

Sąd Najwyższy wyjaśnił, że: „1) Materialnoprawną podstawę tak zwanej

abstrakcyjnej kontroli niedozwolonych postanowień wzorców umów prowadzonej na

podstawie art. 47936 i n. k.p.c. stanowi odpowiednio interpretowany art. 3851 § 1

k.c.; 2) Dokonując abstrakcyjnej kontroli postanowień wzorców umów uwzględnia

się, czy w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, jakie obowiązują w relacjach

między przedsiębiorcami a konsumentem w gospodarce rynkowej rażąco naruszają

interes konsumenta w szczególności w ten sposób, że ograniczają jego prawa

wynikające z obowiązujących przepisów, traktowanych jako minimalny standard

ochrony interesów konsumentów; 3) Okoliczność, iż kwestionowane postanowienie

wzorca umowy jest tożsame lub zbliżone do postanowienia wymienionego w art.

3851

k.c.

nie

przesądza

kwalifikacji

tego

wzorca

jako

niedozwolonego

postanowienia umowy.”

Jeżeli chodzi o

oczywistą zasadność skargi kasacyjnej jako jedną z

przesłanek przyjęcia skargi do rozpoznania (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) to występuje

ona wtedy, gdy bez pogłębionej analizy zastosowanych przez sąd przepisów

prawa,

można

stwierdzić

zasadność

przytoczonych

podstaw

kasacyjnych.

Oczywista zasadność skargi kasacyjnej zwykle wynika z oczywistego, widocznego

prima facie naruszenia przepisów prawa. W niniejszej sprawie stan taki nie

występuje. Przesłankę „oczywistej zasadności” skargi kasacyjnej skarżąca opiera

na twierdzeniu jakoby Sąd w skarżonym wyroku uznał, że umowa pośrednictwa jest

umową rezultatu, rozumianą w ten sposób, że konsument zobowiązany jest do

zapłaty umówionego wynagrodzenia pośrednikowi tylko za doprowadzenie do

sprzedaży nieruchomości. Twierdzenie to nie odpowiada ocenie prawnej

zaskarżonego wyroku. Sąd drugiej instancji podzielając stanowisko Sądu pierwszej

instancji uznał, że zakwestionowany zapis umowy pośrednictwa na wyłączność

sprzedaży nieruchomości ma niedozwolony charakter w rozumieniu art. 385 1 § 1

k.c. w związku z art. 3853 pkt 22 k.c., ze względu na zobowiązanie kontrahenta

pośrednika do zapłaty pośrednikowi wynagrodzenia także w sytuacji, gdy pośrednik

ten pozostawał bezczynny i nie podejmował żadnych czynności, do których się

zobowiązał w umowie. Nie jest to sugerowane bezpodstawnie w skardze,

uzależnienie wynagrodzenia pośrednika wyłącznie od urzeczywistnienia rezultatu

starań o dokonanie sprzedaży nieruchomości.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy uznając, że nie zachodzą

okoliczności, o których mowa w art. 3989 § 1 k. p. c. postanowił jak w sentencji.