III SK 11/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III SK 11/13

POSTANOWIENIE

Dnia 3 października 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Halina Kiryło

w sprawie z powództwa Krajowej Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej

z siedzibą w S.

przeciwko Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów

o naruszenie zbiorowych interesów konsumentów i nałożenie kary pieniężnej,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 3 października 2013 r.,

na skutek skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 5 września 2012 r.,

odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 5 września 2012 r., oddalił apelację

Krajowej Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej z/s w S. od wyroku

Sądu Okręgowego z dnia 3 stycznia 2012 r., w sprawie z odwołania od decyzji

Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z 31 grudnia 2009 r. DDK14/2009.

Ustosunkowując się w uzasadnieniu wyroku do zarzutu naruszenia art. 4 pkt

1 lit a) i d) ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów

Sąd Apelacyjny wskazał, że kasa oszczędnościowo-kredytowa jest spółdzielnią, co

w konsekwencji oznacza,

że

prowadzenie

działalności gospodarczej jest

podstawowym przedmiotem jej działania oraz racją bytu prawnego. Działalność ta

jest prowadzona w interesie członków na zasadach rachunku ekonomicznego w

celu zapewnienia im korzyści.

Sąd Apelacyjny odwołał się do licznych wyroków Sądu Najwyższego

dotyczących spółdzielni mieszkaniowych i kwalifikowania prowadzonej przez nie

działalności jako działalności gospodarczej nieobliczonej na zysk. Z orzeczeń tych

wynika, że działalnością gospodarczą jest także działalność niezarobkowa,

zmierzająca jedynie do pokrywania własnymi dochodami ponoszonych kosztów.

Dlatego działalność spółdzielni mieszkaniowych, dostosowana do ich specyficznych

zadań, mieści się w pojęciu działalności gospodarczej. Orzecznictwo Sądu

Najwyższego dotyczące spółdzielni mieszkaniowych można - zdaniem Sądu

Apelacyjnego - bezpośrednio odnieść do SKOKów, które działają na rzecz

członków w celu zaspokajania ich interesów majątkowych przez oferowanie

prostych i tanich narządzi finansowych na warunkach korzystniejszych od

proponowanych przez banki komercyjne. Zawarta w art. 3 ust. 2 ustawy o SKOK

gwarancja niezarobkowego charakteru działalności kas podyktowana jest przede

wszystkim dążeniem do ochrony interesów członków oraz zachowania przez kasy

ich spółdzielczego charakteru. Nie stanowi jednak argumentu na rzecz tezy, że

kasy nie prowadzą działalności gospodarczej. Dlatego ustawa SKOK nie wyłączyła

kas z kręgu przedsiębiorców, a jedynie zredukowała pojęcie prowadzonej przez nie

działalności gospodarczej o przesłankę zarobkowego charakteru. Zgodnie zaś z

art. 33 ust. 1 i 2 ustawy SKOK kasy zrzeszają się w Krajowej Spółdzielczej KasieOszczędnościowo Kredytowej. Kasa ta jest spółdzielnią osób prawnych. Należało ją

zatem uznać za przedsiębiorcę w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie

konkurencji i konsumentów.

Powód zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną w całości.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie: 1) art. 4 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o

ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 3 ust. 2 ustawy o SKOK przez

uznanie, że spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe są przedsiębiorcami w

rozumieniu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i w konsekwencji uznanie

KSKOK za związek przedsiębiorców; 2) art. 54 TFUE przez uznanie, że

spółdzielnie nie nastawione na zysk są przedsiębiorcami; 3) art. 479(2) par. 1 k.p.c.

przez uznanie, że podstawą do traktowania KSKOK jako strony w postępowaniu z

zakresu ochrony konkurencji wszczętego na skutek odwołania od decyzji Prezesa

UOKiK jest definicja przedsiębiorcy wynikająca z tego przepisu, a nie definicja z

art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów.

Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powód powołał się na

występowanie istotnego zagadnienia prawnego, potrzebę wykładni przepisów

prawa oraz oczywistą zasadność skargi.

Jako istotne zagadnienie prawne wskazał „rozstrzygniecie, czy spółdzielcze

kasy oszczędnościowo-kredytowe i KSOK działające na podstawie uprzedniej

ustawy o skok mogły zostać uznane za przedsiębiorców w rozumieniu ustawy o

ochronie konkurencji i konsumentów oraz czy do stosunków zobowiązaniowych

pomiędzy skok-ami a ich członkami można zastosować przepisy ustawy o ochronie

konkurencji i konsumentów w zakresie

konsumentów”.

Uzasadniając

potrzebę

naruszenia

rozstrzygnięcia

zbiorowych

tak

interesów

sformułowanego

zagadnienia prawnego powód podnosi, że przed wejściem w życie ustawy z dnia 5

listopada 2009 r. o skok nie było przepisów prawa, które regulowałyby to

zagadnienia. Dopiero ta ustawa w przepisie art. 4 zawiera regulację, w myśl której

do stosunków zobowiązaniowych pomiędzy kasami a ich członkami stosuje się

przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zakresie praktyk

naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Biorąc zatem pod uwagę brzmienie

obecnie obowiązującego art. 4 ustawy o skok nadal nie można uznać, iż skoki są

uznane przez ustawodawcę za przedsiębiorcę w rozumieniu ustawy o ochronie

konkurencji i konsumentów.

Powołując się na potrzebę wykładni przepisów prawa powód podnosi, że

istnieje potrzeba rozstrzygnięcia, czy skoki i KSOK działające na podstawie

uprzedniej ustawy o skok są przedsiębiorcami w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o

ochronie konkurencji i konsumentów. W przypadku KSKOK należy nadto

rozstrzygnąć, czy można ją uznać za związek przedsiębiorców w rozumieniu art. 4

pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, a w konsekwencji czy może

być uznana za przedsiębiorcę. Przede wszystkim zaś, zdaniem powoda, jawi się

potrzeba wykładni, jakie cechy musi spełniać przedsiębiorca, w szczególności

podmiot użyteczności publicznej w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy.

Uzasadniając potrzebę wykładni powód przytoczył treść art. 4 pkt 1 ustawy,

powołał się na art. 3 ust. 2 uprzedniej ustawy o skok, według którego ich

działalność miała charakter niezarobkowy, co oznaczało, że nie mogły być

przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie

działalności gospodarczej. Następnie przestawił stanowisko Sądu pierwszej

instancji oraz Sądu drugiej instancji. W dalszej kolejności powód stwierdził, że

„powstaje poważna wątpliwość, czy skok oraz KSKOK mogą być uznane za

podmioty świadczące usługi użyteczności publicznej”, ze względu na charakter ich

działalności jako spółdzielni świadczących usługi swoim członkom. Wreszcie, że

zmiany wprowadzonej ustawą z dnia 5 listopada 2009 r. powód wyprowadza tezę,

iż w stanie prawnym obowiązującym w dniu wydania decyzji Prezesa Urzędu

stosunki miedzy skokami a ich członkami nie podlegały przepisom ustawy o

ochronie konkurencji i konsumentów.

Wskazując na oczywistą zasadność skargi kasacyjne powód podnosi, że „jak

wynika z zarzutów zawartych w postawach skargi kasacyjnej oraz ich uzasadnienia,

skarga jest oczywiście uzasadniona. Niewątpliwym jest, iż w przedmiotowej sprawie

zarówno skoki jak też KSOK nie są przedsiębiorcami w rozumieniu ustawy o

ochronie konkurencji i konsumentów.

Ponadto powód wskazuje, że w niniejszej sprawie występuje wątpliwość, czy

w przypadku skoków i KSOK jako spółdzielni nienastawionych na zysk uznanie ich

za przedsiębiorców nie jest niezgodne z art. 54 TFUE.

Prezes Urzędu w odpowiedzi na skargą kasacyjną wniósł o wydanie

postanowienia o odrzuceniu skargi, ewentualnie o odmowie przyjęcia skargi do

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest szczególnym środkiem zaskarżenia, realizującym

przede wszystkim interes publiczny, polegający na usuwaniu rozbieżności w

orzecznictwie sądów powszechnych oraz na wspomaganiu rozwoju prawa, zatem

uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powinno koncentrować się

na wykazaniu, iż takie okoliczności w sprawie zachodzą (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 5 czerwca 2013 r., III SK 55/12 i powołane tam orzeczenia).

Rozpoznanie skargi kasacyjnej następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych,

wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. Dlatego w art. 3984 § 2 k.p.c. wśród istotnych

wymagań skargi kasacyjnej ustawodawca wymienił obowiązek złożenia wniosku o

przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie. Spełnienie tego wymogu

powinno przybrać postać wyodrębnionego wywodu prawnego, w którym skarżący

wykaże, jakie występujące w sprawie okoliczności pozwalają na uwzględnienie

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jednocześnie uzasadnieniu,

dlaczego odpowiadają one ustawowemu katalogowi przesłanek. Ustawodawca

nieprzypadkowo,

oddzielnych

konstruując

przepisach

art.

wymagania

skargi

3984

obowiązek

k.p.c.

kasacyjnej,

wyodrębnił

przytoczenia

w

podstaw

kasacyjnych i ich uzasadnienia (§ 1) i obowiązek przedstawienia wniosku o

przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienia (§ 2). Chodzi zatem o dwa

odrębne, kreatywne elementy skargi kasacyjnej, które spełniają określone cele i

podlegają ocenie Sądu Najwyższego,

na różnych etapach postępowania

kasacyjnego. Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie

podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone podstawy

kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do

rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą

być więc przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione,

a dla spełnienia wymogu z art. 3984 § 2 k.p.c. nie wystarczy odwołanie się do

podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, bo choć dla obu tych przesłanek

argumenty mogą być podobne, to Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko

wskazane w skardze okoliczności uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, nie

analizuje zaś podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia.

W ocenie Sądu Najwyższego skarga kasacyjna powoda nie kwalifikuje się do

przyjęcia celem jej merytorycznego rozpoznania z następujących powodów.

Po pierwsze, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, w

przypadku wskazania jako podstawy wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. skarżący ma obowiązek nie tylko sformułować

samo zagadnienie, ale także – w uzasadnieniu wniosku – przedstawić odpowiednią

jurydyczną argumentację wskazującą na dopuszczalność i celowość rozwiązania

problemu prawnego w sposób preferowany przez skarżącego, a odmienny od

sposobu rozstrzygnięcia tego problemu przy wykorzystaniu zapatrywań wyrażonych

przez Sąd drugiej instancji. Wywód ten powinien być zbliżony do tego, jaki jest

przyjęty przy przedstawianiu zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na

podstawie art. 390 k.p.c. Uzasadnienie wniosku powoda o przyjęcie do rozpoznania

skargi kasacyjnej ze względu na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia

prawnego nie spełnia zaś przedstawionych powyżej wymogów choćby w

minimalnym stopniu. Ogranicza się do wskazania, że przed wejściem w życie

ustawy z dnia 5 listopada 2009 r. o skok nie było przepisów prawa regulujących

dopuszczalność stosowania ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów do

działalności SKOK oraz że biorąc od uwagę brzmienie art. 4 ustawy o skok nadal

nie można uznać tych podmiotów za przedsiębiorcę w rozumieniu ustawy o

ochronie konkurencji i konsumentów.

Ponadto, samo zagadnienie prawne powinno bazować na konkretnym

przepisie wskazanym w jego treści oraz pozostawać w związku ze sprawą i

wnoszoną skargą kasacyjną (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 9

sierpnia 2012 r., III SK 4/12; z dnia 20 marca 2013 r., III SK 33/12; z dnia 20 marca

2013 r., III SK 37/12). Zagadnienie prawne podniesione przez powoda pozostaje w

związku z przedmiotem sprawy oraz podstawami skargi kasacyjnej. Zostało jednak

wadliwie sformułowane, ponieważ nie zawiera w swej treści konkretnego przepisu

(przepisów), na tle których powstaje.

Po drugie, w ocenie Sądu Najwyższego, nie została również spełniona

przesłanka przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, o której mowa w art. 3989 §

1 pkt 2 k.p.c. W przypadku powołania się na potrzebę wykładni przepisów

budzących wątpliwości lub wywołujących rozbieżności, skarżący ma obowiązek

określenia

przepisów wymagających

wykładni oraz

wskazania

poważnych

wątpliwości interpretacyjnych związanych ze stosowaniem tych przepisów wraz z

podaniem

doktrynalnego

lub

orzeczniczego

źródła

tych

wątpliwości

lub

rozbieżności w orzecznictwie sądów (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

6 listopada 2012 r., III SK 17/12 i powołane tam orzecznictwo).

Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze

względu na przesłankę art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. nie spełnia powyższych wymogów.

Ogranicza się do przytoczenia treści przepisów, zwięzłego przedstawienia

stanowiska Sądów obu instancji oraz zgłoszenia wątpliwości, czy z uwagi na

charakter działalności skoków oraz KSKOK jako spółdzielni świadczących usługi

swoim członkom oraz dotychczasowe uregulowania prawne usług użyteczności

publicznej, skok oraz KSKOK można uznać za podmioty świadczące usługi

użyteczności

publicznej.

przedstawiono

rozumowania

W

uzasadnieniu

oparte

na

wyroku

obszernym

Sądu

Apelacyjnego

orzecznictwie

Sądu

Najwyższego dotyczącym kwalifikacji działalności SKOKów jako działalności

gospodarczej. Powód nie przedstawił żadnych rozbieżności w orzecznictwie, ani

wątpliwości interpretacyjnych w zakresie statusu SKOK i KSOK w niniejszej

sprawie w świetle poglądów doktryny, która akurat pojęciu przedsiębiorcy z art. 4

pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów poświęciła sporo uwagi.

Dodatkowo należy zauważyć, że ten sam problem powód wskazuje jako

przedmiot istotnego zagadnienia prawnego sprawy i jako kwestię wymagającą

rozstrzygnięcia rozbieżności w orzecznictwie lub wątpliwości interpretacyjnych

zgłoszonych w doktrynie. Tymczasem przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania ze względu na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia

prawnego różnią się od przesłanek, o których mowa w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. Ten

sam problem prawny nie może w rezultacie być istotnym zagadnieniem prawnym,

które z założenia jest problemem charakteryzującym się „nowością”, i jednocześnie

stanowić przedmiot rozbieżnej wykładni w orzecznictwie bądź wypowiedziach

doktryny.

Po trzecie, powód nie wykazał, by jego skarga kasacyjna była oczywiście

zasadna w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Zgodnie z utrwalonym

orzecznictwem Sądu Najwyższego w odniesieniu do tej przesłanki przedsądu,

w motywach wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania należy zawrzeć

wywód prawny wyjaśniający, w czym wyraża się owa oczywistość i przedstawić

argumenty na poparcie tego twierdzenia (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia

26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06 LEX nr 198531, z dnia 10 sierpnia 2006 r., V CSK

204/06, LEX nr 421035, z dnia 9 stycznia 2008 r., III PK 70/07, LEX nr 448289,

z dnia 11 stycznia 2008 r., I UK 283/07, LEX nr 448205, z dnia 3 kwietnia 2008 r.,

II PK 352/07, LEX nr 465859 i z dnia 5 września 2008 r., I CZ 64/08). Podczas gdy

dla uwzględnienia skargi wystarczy, że jej podstawa jest usprawiedliwiona, to dla

przyjęcia skargi do rozpoznania niezbędne jest wykazanie kwalifikowanej postaci

naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, polegającej na jego

oczywistości widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy

prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w szczegóły czy dokonywania pogłębionej

analizy tekstu wchodzących w grę przepisów i doszukiwania się ich znaczenia

(postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX

nr 82274, z dnia 22 stycznia 2008 r., I UK 218/07, LEX nr 375616, z dnia 26 lutego

2008 r., II UK 317/ 07, LEX nr 453107, z dnia 9 maja 2008 r., II PK 11/08, LEX

nr 490364, z dnia 21 maja 2008 r., I UK 11/08, LEX nr 491538 i z dnia 9 czerwca

2008 r., II UK 38/08, LEX nr 494134). W judykaturze podkreśla się, iż przesłanką

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste naruszenie

konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której

naruszenie to spowodował wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam

zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie

prowadzi wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona

(postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 2003 r., I PK 227/02, OSNP

2004 r., nr 13, poz. 230, z dnia 11 stycznia 2008 r., I UK 285/07, LEX nr 442743, z

dnia 11 kwietnia 2008 r., I UK 46/08, LEX nr 469185 i z dnia 9 czerwca 2008 r.,

II UK 37/08, LEX nr 494133).

Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi powoda do rozpoznania ze względu

na jej oczywistą zasadności nie spełnia powyższych wymogów. Powód poprzestał

bowiem na stwierdzeniu, że „jak wynika to z zarzutów zawartych w podstawach

skargi kasacyjnej oraz ich uzasadnienia niniejsza skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona”.

Wreszcie, z punktu widzenia przesłanek przedsądu za niezrozumiałe należy

uznać wskazanie przez powoda jako jednego z powodów przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania wątpliwości „czy w przypadku skoków i KSOK jako

spółdzielni nie nastawionych na zysk uznanie ich za przedsiębiorców nie jest

niezgodne z art. 54 TFUE”. Kwestia zgodności przepisów prawa polskiego z

prawem unijnym lub ich wykładni z acquis communitaire nie stanowi samodzielnej

przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Jeżeli wnoszący skargę

upatruje podstaw dla jej rozpoznania przez Sąd Najwyższy w kwestii prawa

unijnego, ma obowiązek - zgodnie z zasadą autonomii proceduralnej - przedstawić

stosowny wywód jurydyczny, odpowiadający wybranej przez niego przesłance

przedsądu. Kwestia prawa unijnego może niewątpliwie stanowić podstawę dla

sformułowania istotnego zagadnienia prawnego sprawy. W przypadku rozbieżności

interpretacyjnych w przedmiocie wykładni przepisu prawa unijnego lub przepisu

prawa polskiego, zwłaszcza gdy rozbieżność ta zachodzi między interpretacją

dokonywaną przez sądy polskie (w szczególności zaś sąd drugiej instancji w danej

sprawie) a wykładnią dokonaną przez TSUE, istnieją podstawy dla powołania się

na przesłankę, o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. Nie można także

wykluczyć, że skarga kasacyjna będzie oczywiście zasadna w rozumieniu art. 3989

§ 1 pkt 4 k.p.c., z uwagi na widoczne na pierwszy rzut oka wady w zastosowaniu

lub wykładni przepisów prawa unijnego bądź przepisy prawa polskiego w zakresie

normowania prawa Unii Europejskiej. Zawsze jednak wnioskowi o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania ze względu na występująca w sprawie kwestię prawa

unijnego musi towarzyszyć wywód argumentacyjny dostosowany do charakteru

poszczególnych przesłanek przedsądu. Ponadto, co do zasady, wstępnym

warunkiem dla stwierdzenia przez Sąd Najwyższy na etapie przedsądu celowości

przyjęcia do rozpoznania skargi zawierającej kwestię unijną jest unijny charakter

postępowania, w którym skarga została wniesiona (sprawa unijna).

Powołanie się przez powoda na art. 54 TFUE w kontekście niniejszej sprawy

jest niezrozumiałe zważywszy, że przepis ten – co wynika jednoznacznie z jego

treści – definiuje pojęcie spółki na użytek przepisów TFUE statuujących jedną ze

swobód rynku wewnętrznego, jaką jest Prawo przedsiębiorczości z 49 i n. TFUE.

Prawo to polega zaś na zakazie ograniczeń w podejmowaniu działalności

gospodarczej w innych Państwach Członkowskich Unii Europejskiej. Niniejsza

sprawa nie dotyczy zaś kwestii objętych zakresem normowania tej swobody rynku

wewnętrznego.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy z mocy art. 3989 § 2 k.p.c.

orzekł jak w sentencji postanowienia.