III SK 10/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III SK 10/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 19 grudnia 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący)

SSN Jerzy Kwaśniewski

SSN Andrzej Wróbel (sprawozdawca)

Protokolant Małgorzata Beczek

w sprawie z odwołania E. Spółki Akcyjnej w K.

przeciwko Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki

o wymierzenie kary pieniężnej,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 19 grudnia 2008 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 30 listopada 2007 r.,

1) oddala skargę kasacyjną,

2) zasądza od E. S.A. na rzecz Prezesa Urzędu Regulacji

Energetyki kwotę 270 złotych (dwieście siedemdziesiąt) tytułem

zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Prezes Urzędu Regulacji Energetyki, dalej jako „Prezes Urzędu” lub

„pozwany” decyzją z dnia 6 stycznia 2004 r. wymierzył E. S.A. z siedzibą w K., dalej

jako „powódka” karę pieniężną w wysokości 245.000 zł za niewywiązanie się przez

poprzednika prawnego powódki – B. Zakład Elektroenergetyczny S.A. w 2003 r. z

obowiązku zakupu energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych, określonego w art.

9a ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (Dz.U. Nr 54, poz. 348 ze

zm.), zwanej dalej „Prawem energetycznym.”

Prezes Urzędu ustalając wysokość kary pieniężnej uwzględnił, że powódka

nie podjęła wystarczających działań zmierzających do zakupu energii odnawialnej,

lecz

jedynie

występowała

z

zapytaniami

ofertowymi

do

dużych

spółek

dystrybucyjnych, nie biorąc w pierwszej kolejności pod uwagę wytwórców energii

odnawialnej. Powódka dokonała bezpośredniego zakupu energii odnawialnej od

wytwórców przyłączonych do jej sieci. W pierwszy półroczu 2003 r. powódka

odpowiadała negatywnie na oferty sprzedaży energii ze strony bezpośrednich

wytwórców, zaś z zapytaniem ofertowym wystąpiła we wrześniu 2003 r.

Przedłożone przez powódkę dokumenty nie stanowią przekonywającego dowodu,

że powódka dołożyła należytej staranności w realizacji zakupu energii ze źródeł

odnawialnych. Wymierzając karę Prezes Urzędu uwzględnił także sytuację

finansową powódki. Orzeczona kara stanowi 0,05247% przychodów z działalności

koncesjonowanej. Spowoduje wprawdzie spadek wskaźnika rentowności, jednakże

nie pogorszy sytuacji finansowej i nie wpłynie na płynność finansową powódki.

Sąd Okręgowy w W. - Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów wyrokiem z

dnia 30 stycznia 2007 r. oddalił odwołanie powódki od powyższej decyzji

pozwanego.

Sąd uznał za przyznaną okoliczność niezrealizowania przez powódkę

obowiązku określonego w art. 9a Prawa energetycznego. Na powódce ciążył

obowiązek wykazania, że wywiązanie się przez powódkę z ciążącego na niej

obowiązku nie było możliwe, pomimo dołożenia maksimum należytej staranności

dla jego realizacji. Przedstawione przez powódkę dokumenty nie stanowią takiego

dowodu. Powódka występowała z zapytaniami ofertowymi jedynie do pięciu

podmiotów we wrześniu 2003 r. Wymierzona kara jest adekwatna do wagi

naruszenia obowiązku, a pozwany prawidłowo uwzględnił możliwości finansowe

powódki przy wymierzaniu kary.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 30 listopada 2007 r. oddalił apelację

powódki od powyższego wyroku Sądu pierwszej instancji.

Sąd stwierdził, że przez obiektywną niemożliwość spełnienia nałożonego

przez art. 9a Prawa energetycznego obowiązku należy rozumieć taką sytuację,

kiedy zobowiązany do zakupu przedsiębiorca wykaże, że podjął wszelkie możliwe

działania i wyczerpał

wszelkie możliwości zmierzające do wyszukania ofert i

zakupu energii ze źródeł odnawialnych. Wtedy dopiero można stwierdzić, że

podmiot dochował należytej staranności, ocenianej według podwyższonych norm

obowiązujących przedsiębiorców prowadzących działalność koncesjonowaną.

Ustalenie powyższych okoliczności ma wpływ na ocenę spełnienia obowiązku

zakupu energii oraz – obok innych przesłanek wskazanych w art. 56 ust. 6 Prawa

energetycznego – na wysokość wymierzanej kary pieniężnej. Powódka nie

wykazała, że brak było możliwości wynegocjowania cen w związku z kierowanymi

do niej ofertami.

Sąd uznał za bezzasadny zarzut naruszenia art. 479

§ 1 k.p.c., albowiem

powódka była obowiązana zgłosić wnioski dowodowe najpóźniej w odwołaniu, w

odpowiedzi na odwołanie złożonej przez pozwanego urzędu nie pojawiły się żadne

nowe okoliczności, które nie byłyby znane stronie w postępowaniu przed Prezesem

Urzędu lub też w samej decyzji, co usprawiedliwiałoby późniejsze ich zgłoszenie,

co też wyklucza naruszenie art. 217 § 1 k.p.c.

Powódka zaskarżyła w całości wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną i

wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

Apelacyjnemu, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i jego

zmianę poprzez zmianę wyroku Sądu Okręgowego i uchylenie decyzji Prezesa

Urzędu.

Zaskarżonemu

wyrokowi

postępowania, to jest: 1) art. 479

powódka

zarzuciła

naruszenie

przepisów

§ 1 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 i 380 k.p.c.

poprzez wadliwe przyjęcie, że powódka winna była zgłosić wszystkie wnioski

dowodowe najpóźniej w odwołaniu oraz że w odpowiedzi na odwołanie wniesionej

przez Prezesa Urzędu nie pojawiały się żadne nowe okoliczności, które

usprawiedliwiałby późniejsze zgłoszenie wniosków dowodowych; 2) art. 227 k.p.c. i

art. 217 k.p.c. w związku z art. 391 k.p.c. poprzez przyjęcie, że Sąd pierwszej

instancji prawidłowo oddalił wnioski dowodowe strony powodowej; 3) art. 230 k.p.c.

w zw. z art. 244 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. poprzez wadliwe zastosowanie

tej normy i nie uznanie za przyznane przez Prezesa Urzędu twierdzeń powódki, iż

pozwany

w

sposób

wybiórczy

karze

przedsiębiorstwa

energetyczne

za

niewykonania obowiązku nabycia energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych; 4)

art. 386 § 1 k.p.c. poprzez utrzymanie w mocy wyroku Sądu Okręgowego, 5) art.

385 k.p.c. poprzez jego błędne zastosowanie i oddalenie apelacji powoda.

Powód podniósł także zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, to

jest: 1) art. 9a ust. 1 Prawa energetycznego poprzez błędną wykładnię i przyjęcie,

że powódka nie wykonała nałożonego na nią obowiązku zakupu energii

elektrycznej

z

odnawialnych

źródeł

energii

w

stopniu

odpowiadającym

możliwościom jej nabycia; 2) art. 56 ust. 1 pkt 1a oraz ust. 6 Prawa energetycznego

poprzez zaaprobowanie stanowiska Sądu Okręgowego, zgodnie z którym Prezes

Urzędu prawidłowo nałożył na powoda karę pieniężną, pomimo iż powód nie

ponosił winy za niewykonanie obowiązku zakupu energii ze źródeł odnawialnych i

nie sposób ustalić jakiegokolwiek stopnia szkodliwości czynu zarzucanego

powodowi.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Skarga kasacyjna powódki nie ma uzasadnionych podstaw.

Przepisy art. 385 i 386 k.p.c., których naruszenie powódka zarzuciła w kasacji,

określają przesłanki rozstrzygnięcia Sądu drugiej instancji. Według pierwszego

z nich, Sąd ten oddala apelację, jeżeli nie zachodzi zarzucona w niej wadliwość

orzeczenia Sądu pierwszej instancji lub gdy skarżący nie był w stanie jej wykazać.

Natomiast stosownie do przepisu art. 386 § 1 k.p.c. Sąd drugiej instancji może

wydać orzeczenie reformatoryjne po dokonaniu własnych ustaleń na podstawie

materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu

apelacyjnym (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 1998 r., III CKN

792/98 OSNC z 1999 r., Nr 4, poz. 83). Dlatego naruszenie tych przepisów może

mieć miejsce, jeżeli Sąd drugiej instancji ustali, że apelacja strony postępowania

jest zasadna, ale nie uchyli lub nie zmieni zaskarżonego wyroku, lecz go oddali

(wyrok SN z 9 listopada 2005 r., sygn. akt II CK 200/05). Natomiast naruszenie art.

385 k.p.c., polegające na oddaleniu apelacji lub braku zmiany wyroku Sądu

pierwszej instancji, nie może stanowić samodzielnego zarzutu skargi kasacyjnej,

jeżeli uzasadniane jest wyłącznie w ten sposób, że zdaniem strony skarżącej jej

apelacja była zasadna (zob. orzeczenia Sądu Najwyższego: z dnia 2 grudnia 1997

r., I PKN 403/97, OSNAPiUS 1998, nr 20, poz. 602, z dnia 11 lutego 1998 r., III

CKN 364/97, niepubl. i z dnia 20 kwietnia 1999 r., III CKN 216/98, niepubl.).

Nieuzasadniony jest również zarzut naruszenia art. 479

§ 1 k.p.c. w zw. z

art. 391 § 1 i 380 k.p.a. Sąd Najwyższy w obecnym składzie podtrzymuje pogląd

wyrażony w wyrokach Sądu Najwyższego z 10 maja 2007 r., sygn. akt III SK 18/06

oraz z 27 marca 2008 r., sygn. akt III SK 26/07, a także uchwale Sądu

Najwyższego z dnia 17 lutego 2004 r., sygn. akt III CZP 115/03 (OSNC, nr 5, poz.

77), zgodnie z którym prekluzja obejmuje wszystkie twierdzenia, zarzuty i dowody

na ich poparcie, bez względu na ich znaczenie dla rozstrzygnięcia w sprawie. Nie

wyklucza to możliwości powołania nowych zarzutów lub dowodów, pod warunkiem

że strona wykaże „że ich powołanie w pozwie nie było możliwe albo że potrzeba

powołania wynikła później”. Dopuszczalne jest również powołanie dowodu

niewskazanego przez strony z urzędu (wyrok Sądu Najwyższego z 4 stycznia 2007

r., sygn. akt V CSK 377/06; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia

2004 r., V CK 453/04, niepubl.) i to także wówczas, gdy dowód taki nie mógłby już

być powołany przez stronę w związku z zastosowaniem art. 47912 § 1 k.p.c. (wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2006 r., III 341/05 OSNC 2006, z. 10, poz.

174). Przepisy o prekluzji nie mogą być bowiem stosowane w sposób

formalistyczny kosztem możliwości merytorycznego rozpoznania sprawy (wyrok SN

z 5 grudnia 2007 r., I CSK 295/07). Formułę „późniejszej potrzeby” w rozumieniu

art. 47912 § 1 k.p.c. należy interpretować przy uwzględnieniu okoliczności

(uwarunkowań) konkretnej sprawy (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15

listopada 2006 r., V CSK 243/06, niepubl.; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21

kwietnia 2005 r., III CK 541/04), zaś o powstaniu późniejszej „potrzeby”

przeprowadzenia

dowodów

nieprzedstawionych

w

pozwie

mogą

jednak

„decydować okoliczności wyjątkowe, które sprawiają, ze od powoda nie można było

rozsądnie wymagać przewidzenia, iż sformułowanie dodatkowego wniosku

dowodowego będzie konieczne w celu wykazania zasadności powództwa” (wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 8 lutego 2007 r., I CSK 435/06, niepubl.). W świetle

powyższy wywodów, zarzut naruszenia art. 479

§ 1 k.p.c. w niniejszej sprawie jest

bezpodstawny, gdyż okoliczności wskazywane przez powódkę nie mieszczą się w

żadnej z wyżej wymienionej kategorii.

Zarzuty dotyczące naruszenia art. 230 k.p.c. w zw. z art. 244 § 1 k.p.c. w

związku z art. 391 § 1 k.p.c. oraz art. 227 k.p.c. i art. 217 k.p.c. w związku z art. 391

k.p.c. nie mogą zostać merytorycznie rozpoznane w niniejszej sprawie przez Sąd

Najwyższy,

ponieważ

ich

uzasadnienie

wypełnia

polemika

powódki

ze

stanowiskiem zaskarżonego wyroku, zmierzająca do podważenia ustaleń Sądu II

instancji. Natomiast zgodnie z art. 39813 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy jest związany

ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia, zaś

przepis art. 3983 § 3 k.p.c. wyłącza możliwość oparcia skargi kasacyjnej na

zarzutach dotyczących ustalenia faktów i oceny dowodów, ponieważ Sąd

Najwyższy działa – rozpoznając skargę kasacyjną - jako sąd prawa.

Z tych samych powodów Sąd Najwyższy nie uwzględnił zarzutu naruszenia

art. 9a ust. 1 Prawa energetycznego, ponieważ jego uzasadnienie zmierza do

podważenia ustaleń faktycznych i oceny dowodów dokonanych przez Sądy

orzekające

w

niniejszej

sprawie.

Tymczasem

zarzut

naruszenia

prawa

materialnego nie może być uzasadniany uchybieniami o charakterze procesowym.

Bezpodstawny jest również zarzut naruszenia art. 56 Prawa energetycznego.

W wyrokach Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 2007 r., sygn. akt III SK 1/07,

niepubl. oraz 5 listopada 2008 r., sygn. akt III SK 6/08, niepubl. wskazano, że

odpowiedzialność administracyjna z tytułu niewykonania obowiązków nałożonych

na mocy Prawo energetycznego ma charakter odpowiedzialności obiektywnej. Co

prawda odpowiedzialność administracyjna zagrożona karami pieniężnymi może być

oparta na zasadzie winy, ale to wymaga wprowadzenia takiej zasady przez

ustawodawcę. Przepisy Prawa energetycznego nie wiążą jednak odpowiedzialności

z tytułu naruszenia nałożonych na jej podstawie obowiązków, zagrożonych sankcją

z art. 56 ust. 1 Prawa energetycznego, z winą przedsiębiorcy. Na obiektywny

charakter odpowiedzialności z tytułu naruszenia norm Prawa energetycznego

wskazano także w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 2004 r., III SK

30/04, zgodnie z którym „karze pieniężnej, określonej w art. 56 ust. 1 pkt 5 ustawy

podlega także ten, kto stosuje ceny i taryfy niezatwierdzone przez Prezesa Urzędu

Regulacji Energetyki, chociaż do takiego zatwierdzenia już przedstawione”.

Przedsiębiorca nie może zatem powoływać się na brak winy po swojej stronie.

Zdaniem

Sądu

Najwyższego

w

obecnym

składzie,

zasadzie

zobiektywizowanej odpowiedzialności za naruszenia obowiązków nałożonych na

przedsiębiorstwa

energetyczne

nie

sprzeciwia

się

orzecznictwo

Trybunału

Konstytucyjnego (zob. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 kwietnia 2002

r., sygn. akt K-2/01, OTK-A z 2002 r., Nr 3, poz. 27 oraz 26 marca 2002 r., SK 2/01

(OTK-A z 2002 r., Nr 2, poz. 15).

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji

wyroku.