III SK 1/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III SK 1/13

POSTANOWIENIE

Dnia 24 września 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Halina Kiryło

w sprawie z powództwa Narodowego Funduszu Zdrowia

przeciwko Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów

o ochronę konkurencji i nałożenie kary pieniężnej,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 24 września 2013 r.,

na skutek skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 23 maja 2012 r.,

1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;

2. zasądza od Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz

Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kwotę 270

(dwieście siedemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów

zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym.

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 23 maja 2012 r., oddalił apelację

Narodowego Funduszu Zdrowia (powód) od wyroku Sądu Okręgowego – Sądu

Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 20 kwietnia 2011 r., w sprawie z

odwołania od decyzji Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Prezes

Urzędu) z 10 lipca 2009 r.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego Narodowy Fundusz Ochrony Zdrowia należy

uznać za przedsiębiorcę w rozumieniu art. 4 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 16 lutego

2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm., dalej

jako ustawa). Usługi zdrowotne, które organizuje powód zawierając umowy ze

świadczeniobiorcami, to usługi o charakterze użyteczności publicznej. Usługi takie

obejmują zadania służące zaspokojeniu zbiorowych potrzeb ludności w drodze

świadczenia usług powszechnie dostępnych, wynikające z wszelkiego rodzaju

aktywności

państwa

lub

jednostek

samorządowych.

Organizacja

systemu

powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego spoczywa zaś na powodzie.

Powód zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną w całości.

Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powód powołał się na

występowanie w sprawie dwóch istotnych zagadnień prawnych: 1) czy możliwe jest

przypisanie Narodowemu Funduszowi Zdrowia statusu przedsiębiorcy na gruncie

krajowych przepisów o ochronie konkurencji i konsumentów z pominięciem reguł

ustalonych w oparciu o prawo Unii Europejskiej oraz 2) czy status ten może być

przypisany Narodowemu Funduszowi Zdrowia na podstawie przepisu art. 4 pkt 1 lit.

a) ustawy wbrew jego literalnej wykładni.

Powód powołał się również na potrzebę wykładni krajowych przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości w świetle prawa unijnego. Powód

podniósł także, że skarga kasacyjna wydaje się prima facie oczywiście

uzasadniona, bez wnikania w szczegóły sprawy i bez potrzeby wnikliwej analizy akt

sprawy, gdyż obowiązek pełnego omówienia w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku

wszystkich dowodów i ustaleń jest podstawową zasadą obowiązującą sądy

wszystkich instancji.

Prezes Urzędu w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o odrzucenie jej ze

względu na niespełnienie wymogów formalnych, określonych w art. 3984 § 2 k.p.c.,

ewentualnie o wydanie postanowienia o odmowie przyjęcia jej do rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna powoda nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej

merytorycznego rozpoznania.

Rozpoznanie skargi kasacyjnej następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych,

wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c., tj. wówczas, gdy w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne, bądź istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych

budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

sądów, czy też zachodzi nieważność postępowania lub gdy skarga kasacyjna jest

oczywiście uzasadniona. W konsekwencji tegoż w art. 3984 § 2 k.p.c. wśród

istotnych wymagań skargi kasacyjnej ustawodawca wymienił obowiązek złożenia

wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie. Wymóg ten wiąże

się z tzw. przedsądem, polegającym m.in. na możliwości odmowy przez Sąd

Najwyższy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 398 9 § 2 k.p.c.), a jego

spełnienie powinno przybrać postać wyodrębnionego wywodu prawnego, w którym

skarżący wykaże, jakie występujące w sprawie okoliczności pozwalają na

uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jednocześnie

uzasadnieniu, dlaczego odpowiadają one ustawowemu katalogowi przesłanek.

Ustawodawca

nieprzypadkowo,

konstruując

wymagania

skargi

kasacyjnej,

wyodrębnił w oddzielnych przepisach art. 3984 k.p.c. obowiązek przytoczenia

podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia (§ 1) i obowiązek przedstawienia wniosku

o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienia (§ 2). Chodzi zatem o dwa

odrębne, kreatywne elementy skargi kasacyjnej, które spełniają określone cele i

podlegają ocenie Sądu Najwyższego,

na różnych etapach postępowania

kasacyjnego. Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie

podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone podstawy

kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do

rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą

być więc przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione,

a dla spełnienia wymogu z art. 3984 § 2 k.p.c. nie wystarczy odwołanie się do

podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, bo choć dla obu tych przesłanek

argumenty mogą być podobne, to Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko

wskazane w skardze okoliczności uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, nie

analizuje zaś podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia. Skarga kasacyjna powinna

być tak zredagowana i skonstruowana, aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać

w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym

bardziej się ich domyślać. Skarga kasacyjna jest wszak szczególnym środkiem

zaskarżenia, realizującym przede wszystkim interes publiczny, polegający na

usuwaniu

rozbieżności

w

orzecznictwie

sądów

powszechnych

oraz

na

wspomaganiu rozwoju prawa, zatem uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do

rozpoznania powinno koncentrować się na wykazaniu, iż takie okoliczności w

sprawie zachodzą (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca

2013 r., III SK 55/12 i powołane tam orzeczenia).

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, w przypadku

wskazania jako podstawy wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. skarżący ma obowiązek nie tylko sformułować samo

zagadnienie, ale także – w uzasadnieniu wniosku – przedstawić odpowiednią

jurydyczną argumentację wskazującą na dopuszczalność i celowość rozwiązania

problemu prawnego w sposób preferowany przez skarżącego, a odmienny od

sposobu rozstrzygnięcia tego problemu przy wykorzystaniu zapatrywań wyrażonych

przez Sąd drugiej instancji. Wywód ten powinien być zbliżony do tego, jaki jest

przyjęty przy przedstawianiu zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na

podstawie art. 390 k.p.c. Samo zagadnienie prawne powinno zaś bazować na

konkretnym przepisie wskazanym w jego treści oraz pozostawać w związku ze

sprawą i wnoszoną skargą kasacyjną (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 9

sierpnia 2012 r., III SK 4/12; z dnia 20 marca 2013 r., III SK 33/12; z dnia 20 marca

2013 r., III SK 37/12).

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej powoda ze względu na potrzebę

rozstrzygnięcia wskazanych w nim zagadnień prawnych nie spełnia powyższych

wymogań. Uzasadnienie ogranicza się do przywołania orzeczeń sądów unijnych

oraz wyartykułowania tezy, zgodnie z którą powód nie powinien być kwalifikowany

jako przedsiębiorca, ponieważ nie prowadzi działalności gospodarczej ani nie

organizuje usług użyteczności publicznej, które nie są działalnością gospodarczą w

rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, gdyż świadczenie

usług zdrowotnych może być działalnością w rozumieniu przepisów o swobodzie

działalności gospodarczej.

Niezależnie od powyższych uchybień wniosku o przyjęcie do rozpoznania

skargi kasacyjnej powoda, Sąd Najwyższy stwierdza, że pierwsze zagadnienie

prawne powoda nie jest istotnym zagadnieniem prawnym sprawy. W zagadnieniu

tym powód powołuje się na potrzebę rozstrzygnięcia kwestii, czy status

przedsiębiorcy w rozumieniu ustawy może posiadać także podmiot, który nie

posiada statusu przedsiębiorstwa w rozumieniu unijnych reguł ochrony konkurencji.

Takie zagadnienie prawne byłoby istotnym zagadnieniem prawnym sprawy, gdyby

równolegle stosowane były w niej unijne i krajowe reguły konkurencji. Wówczas

należałoby rozstrzygnąć, w jaki sposób brak statusu przedsiębiorstwa w rozumieniu

prawa unijnego wpływa na dopuszczalność pociągnięcia do odpowiedzialności

takiego podmiotu jak powód za naruszenie unijnych reguł konkurencji. W niniejszej

sprawie Prezes Urzędu uznał, że powód naruszył art. 9 ust. 2 pkt 5 ustawy. Nie

stosowano zakazu nadużywania pozycji dominującej z art. 102 TFUE. W tych

okolicznościach orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w

przedmiocie podmiotowości antymonopolowej takich podmiotów jak powód nie

rzutuje bezpośrednio na prawidłowość wykładni lub zastosowania art. 4 pkt 1 lit. a)

ustawy.

Uzasadniając publicznoprawną potrzebę przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania powód powołał się na potrzebę wykładni krajowych przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości w świetle prawa unijnego, to jest na

przesłankę art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. W przypadku powołania się na art. 398 9 § 1 pkt

2 k.p.c. skarżący ma obowiązek określenia przepisów wymagających wykładni oraz

wskazania poważnych wątpliwości interpretacyjnych związanych ze stosowaniem

tych przepisów wraz z podaniem doktrynalnego lub orzeczniczego źródła tych

wątpliwości lub rozbieżności w orzecznictwie sądów (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 6 listopada 2012 r., III SK 17/12 i powołane tam orzecznictwo).

W uzasadnieniu wniosku powód nie wskazał jednak, jakie to przepisy prawa

krajowego

wywołują

poważne

wątpliwości

interpretacyjne.

Można

jedynie

domniemywać, że powodowi chodzi o art. 4 pkt 1 lit. a) ustawy, a zatem o ten sam

przepis, na bazie którego powód sformułował zagadnienie prawne sprawy.

Ponadto, wątpliwości interpretacyjne lub rozbieżności w rozumieniu art. 3989 § 1

pkt 2 k.p.c. należy opisać, wskazując argumenty, które prowadzą do rozbieżnych

ocen prawnych. Trzeba też przedstawić własną, odpowiednio uzasadnioną,

propozycję interpretacji powołanych przepisów, a także wpływ tej wykładni na

rozstrzygnięcie sprawy.

Uzasadnienie wniosku zainteresowanego o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania ze względu na przesłankę, o której mowa w art. 398 9 § 1 pkt 2 k.p.c.,

nie wskazuje na jakiekolwiek rozbieżności w orzecznictwie, bądź na wątpliwości

interpretacyjne w piśmiennictwie. Nie zawiera także żadnej jurydycznej analizy

wykazującej możliwość rozbieżnej interpretacji art. 4 pkt 1 lit. a) ustawy przy użyciu

tej samej metody wykładni lub uzyskania rozbieżnych wyników wykładni przy

zastosowaniu różnych sposób interpretacji tekstu prawnego.

Niezależnie od powyższego Sąd Najwyższy stwierdza, że w przypadku

powołania się na potrzebę wykładni przepisów prawa polskiego ze względu na

wątpliwości co do ich interpretacji w świetle prawa unijnego wstępnym warunkiem,

którego spełnienie jest konieczne dla uwzględnienia takiego wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania, jest odpowiednia relacja między przepisami

prawa polskiego a przepisami prawa unijnego, które zdaniem skarżącego mają

stanowić podstawę dla rekonstrukcji wzorca normatywnego przy wykładni

przepisów prawa polskiego. Prawo unijne może bowiem być źródłem wątpliwości

interpretacyjnych w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. przede wszystkim wtedy,

gdy przepisy prawa polskiego muszą być wykładane zgodnie z prawem unijnym,

tak by zapewnić jego skuteczność w krajowym porządku prawnym i zapewnić w

drodze interpretacji wykonanie obowiązków ciążących na Rzeczpospolitej Polskiej

jako państwie członkowskim. Skarżący nie przedstawił jakiejkolwiek argumentacji,

która uzasadniałaby przyjęcie założenia, zgodnie z którym z prawa unijnego, w

szczególności zaś z rozporządzenia 1/2003, wynika obowiązek prounijnej wykładni

pojęcia przedsiębiorcy w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów w sytuacji,

gdy organ ochrony konkurencji nie stosował równolegle przepisów krajowego i

unijnego prawa antymonopolowego. Nie negując zaś dopuszczalności i celowości

wykorzystania acquis communitaire także przy wykładni przepisów prawa

polskiego, które tak jak prawo ochrony konkurencji nie są objęte procesem

harmonizacji prawa, przekonanie Sądu Najwyższego o potrzebie rozstrzygnięcia

wątpliwości interpretacyjnych tego rodzaju wymaga sformułowania odpowiedniego

wywodu jurydycznego, którego wniosek powoda jest całkowicie pozbawiony.

Skarga kasacyjna powoda, wbrew stanowisku wyrażonemu w uzasadnieniu

wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania, nie jest także oczywiście uzasadniona w

rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Z utrwalonego orzecznictwa Sądu

Najwyższego dotyczącego tej przesłanki przedsądu wynika, że w przypadku

powołania się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej w motywach wniosku o

przyjęcie jej do rozpoznania należy zawrzeć wywód prawny wyjaśniający, w czym

wyraża się owa oczywistość i przedstawić argumenty na poparcie tego twierdzenia

(postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 sierpnia 2006 r., V CSK 204/06, LEX

nr 421035, z dnia 9 stycznia 2008 r., III PK 70/07, LEX nr 448289, z dnia 11

stycznia 2008 r., I UK 283/07, LEX nr 448205, z dnia 3 kwietnia 2008 r., II PK

352/07, LEX nr 465859). O ile dla uwzględnienia skargi wystarczy, że jej podstawa

jest usprawiedliwiona, to dla przyjęcia skargi do rozpoznania niezbędne jest

wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub

procesowego, polegającej na jego oczywistości widocznej prima facie, przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w

szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę

przepisów i doszukiwania się ich znaczenia (postanowienia Sądu Najwyższego z

dnia 22 stycznia 2008 r., I UK 218/07, LEX nr 375616, z dnia 26 lutego 2008 r.,

II UK 317/07, LEX nr 453107, z dnia 9 maja 2008 r., II PK 11/08, LEX nr 490364, z

dnia 21 maja 2008 r., I UK 11/08, LEX nr 491538 i z dnia 9 czerwca 2008 r., II UK

38/08, LEX nr 494134). W judykaturze podkreśla się, iż przesłanką przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu

prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to

spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut

naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi

wprost do oceny, że skarga kasacyjne jest oczywiście uzasadniona (postanowienia

Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2008 r., I UK 285/07, LEX nr 442743, z dnia

11 kwietnia 2008 r., I UK 46/08, LEX nr 469185 i z dnia 9 czerwca 2008 r.,

II UK 37/08, LEX nr 494133).

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na tej podstawie, o

której mowa w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. powód ograniczył się zaś do postawienia

tezy o widocznym prima facie naruszeniu bliżej nieokreślonych przepisów prawa.

Nie wyjaśnił także, na czym to naruszenie, prowadzące do uwzględnienia skargi

kasacyjnej, miałoby polegać.

Mając powyższe na uwadze, z mocy art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy

orzekł jak w sentencji.