III RN 89/98 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 2 grudnia 1998 r.

III RN 89/98

W sytuacji, gdy spełnione zostały przesłanki prawne uzasadniające

wznowienie postępowania (art. 145 § 1 KPA) w sprawie wymiaru należności

celnych po upływie dwóch lat od dnia, w którym powstał obowiązek uiszczenia

należności celnych, nie jest dopuszczalne uchylenie decyzji dotychczasowej,

bowiem w tym przypadku art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo

celne (jednolity tekst: Dz.U. z 1994 r. Nr 71, poz. 312 ze zm.) stanowi lex

specialis w stosunku do zasady ogólnej określonej w art. 146 § 1 KPA. W wyniku wznowienia postępowania organ celny obowiązany jest ograniczyć się do

wydania decyzji na podstawie art. 151 § 2 KPA.

Przewodniczący SSN: Kazimierz Jaśkowski, Sędziowie SN: Andrzej

Wasilewski (sprawozdawca), Andrzej Wróbel.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 1998 r. sprawy ze skargi

Mikołaja K. i Ireny K. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł w W. z dnia 17 lutego 1997 r. [...] w przedmiocie wymiaru cła, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra

Sprawiedliwości [...] od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z

dnia 13 stycznia 1998 r. [...]

o d d a l i ł rewizję nadzwyczajną.

Uzasadnienie

Dyrektor Urzędu Celnego w W. decyzją z dnia 3 marca 1994 r., zawartą w

jednolitym dokumencie administracyjnym SAD [...], dokonał odprawy celnej partii warzyw i owoców sprowadzonych z Holandii przez „F.” Spółkę cywilną Mikołaja i Ireny

K. z siedzibą w K. Następnie, postanowieniem z dnia 31 maja 1996 r., Dyrektor

Urzędu Celnego w W. wznowił postępowanie w sprawie zakończonej uprzednio wymienioną decyzją z dnia 3 marca 1994 r., bowiem już po dokonaniu odprawy celnej

towaru ujawniono fakt znacznego zaniżenia jego wartości w zgłoszeniu celnym przez

importera, czyli przez „F.” Spółkę cywilną Mikołaja i Ireny K. W wyniku wznowionego

postępowania, decyzją z dnia 15 lipca 1996 r. [...], Dyrektor Urzędu Celnego w W.

zmienił pierwotną decyzję z dnia 3 marca 1994 r. w części dotyczącej wartości celnej

i wymiaru cła w ten sposób, że ustalił na nowo wyższą wartość celną towaru i należności celne, zastrzegając równocześnie, że różnica w kwocie wymierzonego cła nie

podlega egzekucji, ponieważ stosownie do dyspozycji art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 28

grudnia 1989 r. - Prawo celne (jednolity tekst: Dz.U. z 1994 r. Nr 71, poz. 312 ze zm.)

roszczenie to uległo przedawnieniu. W wyniku odwołania strony od tej decyzji,

Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z dnia 17 lutego 1997 r. [...] uchylił decyzję

Dyrektora Urzędu Celnego w W. z dnia 15 lipca 1996 r. w części dotyczącej wymiaru

cła oraz wyłączenia egzekucji różnicy wysokości należności celnej i w tym zakresie

postępowanie umorzył ze względu na upływ dwuletniego terminu przedawnienia

wymiaru cła (art. 83 ust. 1 ustawy - Prawo celne). Natomiast w pozostałej części,

dotyczącej ustalenia wartości celnej towaru, Prezes Głównego Urzędu Ceł utrzymał

w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia 15 lipca 1996 r. W uzasadnieniu

tego rozstrzygnięcia Prezes Głównego Urzędu Ceł podniósł w szczególności, że dochodzenie przeprowadzone przez władze celne wykazało, iż rzeczywista wartość

sprowadzonego towaru była blisko czterokrotnie wyższa aniżeli wartość zadeklarowana przez importera w zgłoszeniu celnym. Dlatego uzasadnione było w niniejszej

sprawie wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 KPA oraz dokonanie korekty wartości celnej towaru stosownie do art. 25 ust. 1 ustawy - Prawo

celne.

W wyniku skargi strony na powyższą decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł,

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 13 stycznia 1998 r. [...]

uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 17 lutego 1997 r.

oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w W. z dnia 15 lipca 1996

r. W uzasadnieniu tego wyroku podniesiono w szczególności, że należność celną

wymierza się wedle stanu towaru i jego wartości celnej w dniu dokonania zgłoszenia i

wedle stawek celnych w tym dniu obowiązujących (art. 23 ust. 1 ustawy - Prawo

celne) w drodze decyzji w przedmiocie odprawy celnej (art. 2 pkt 12 ustawy - Prawo

celne). Oznacza to, że wartość celna towaru może być przedmiotem ustalenia jedynie w decyzji orzekającej o wymiarze cła, natomiast nie może stanowić przedmiotu

odrębnego rozstrzygnięcia. Jednocześnie, stosownie do postanowienia art. 83 ust. 1

ustawy - Prawo celne, nie można wydać decyzji w sprawie wymiaru należności celnej

po upływie 2 lat od dnia, w którym powstał obowiązek ich uiszczenia. Wynika stąd,

że po upływie tego terminu wyłączona jest również możliwość określenia wartości

celnej towaru, skoro stanowi ona jedynie element decyzji organu celnego dotyczącej

wymiaru cła. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że

decyzja Dyrektora Urzędu Celnego w W. z dnia 15 lipca 1996 r., wydania w wyniku

wznowienia postępowania, mocą której skorygowano (podwyższono) wartość celną

towaru, wydana została z naruszeniem dwuletniego terminu przedawnienia przewidzianego w art. 83 ust. 1 ustawy - Prawo celne. Nie ma na to wpływu okoliczność, że

określona w postępowaniu celnym wartość celna towaru stanowi równocześnie podstawę obliczenia podatku od towarów stanowiących przedmiot importu.

Rewizję nadzwyczajną od powyższego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 1998 r. [...] wniósł Minister Sprawiedliwości pismem z dnia

10 lipca 1998 r. [...], zarzucając rażące naruszenie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1

ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74,

poz. 368 ze zm.) w związku z art. 1 § 1 pkt 1 oraz art. 104 KPA i art. 83 ust. 1 ustawy

- Prawo celne, a w konsekwencji na podstawie art. 57 ust. 2 ustawy o NSA wnosząc

o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi. W uzasadnieniu rewizji

nadzwyczajnej podniesiono w szczególności, że istotą wznowienia postępowania i

uchylenia dotychczasowej decyzji ostatecznej jest powrót sprawy w całości do

stadium zwykłego postępowania instancyjnego. Dlatego też, w opinii rewizji nadzwyczajnej, zważywszy na określony w art. 83 ust. 1 ustawy - Prawo celne termin

przedawnienia należności celnych, po wznowieniu postępowania administracyjnego,

organy celne uprawnione są do wydania decyzji, w której określą nową (skorygowaną) wartość celną towaru i równocześnie orzekną o przedawnieniu wymiaru należności celnej: „Nie może bowiem ulec przedawnieniu coś, co nie istnieje”. W konsekwencji, w rozpoznawanej sprawie po zmianie przez Prezesa Głównego Urząd Ceł

decyzji organu pierwszej instancji, aktualna pozostaje wydana w wyniku wznowienia

postępowania decyzja pierwszej instancji w części dotyczącej ustalenia wartości celnej. Bowiem w tym zakresie decyzja ta odpowiada prawu (nie narusza art. 83 ust. 1

ustawy - Prawo celne) i równocześnie ma znaczenie prawne dla ewentualnego wymierzenia podatku. Tym bardziej, iż zgodnie z art. 11a ustawy z dnia 8 stycznia 1993

r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz.U. Nr 11, poz. 50 ze

zm.), w razie stwierdzenia w toku kontroli, że wartość celna towaru została zaniżona,

a podatek pobrany został w kwocie niższej od należnej, kwota podatku może być

ustalona po dokonaniu przez właściwy organ celny zmiany decyzji o dopuszczeniu

towaru do obrotu na polskim obszarze celnym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rewizja nadzwyczajna nie jest uzasadniona.

Decyzja organu celnego dotycząca wymiaru należności celnych (art. 2 pkt 12

ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. Prawo celne (jednolity tekst: Dz.U. z 1994 r. Nr 71,

poz. 312 ze zm.) nie może zostać wydana po upływie dwóch lat od dnia, w którym

powstał obowiązek ich uiszczenia (art. 83 ust. 1 w związku z art. 67 oraz art. 40 art.

22 i art. 2 pkt 11 ustawy - Prawo celne), przy czym zakaz ten ma charakter bezwzględny. Mając na uwadze, że ustalenia stanu towaru i jego wartości celnej w dniu

dokonania zgłoszenia celnego i według stawek celnych w tym dniu obowiązujących

dokonuje się właśnie w decyzji dotyczącej wymiaru należności celnej (art. 23 ust. 1

ustawy - Prawo celne). Oznacza to, że zakaz prawny sformułowany w art. 83 ust. 1

ustawy - Prawo celne wyklucza równocześnie dopuszczalność ustalania stanu towaru i jego wartości celnej (również dla celów postępowania podatkowego) po upływie

dwóch lat od dnia, w którym powstał obowiązek uiszczenia należności celnych, skoro

w świetle obowiązujących przepisów prawnych ustalenia te nie stanowią przedmiotu

odrębnych rozstrzygnięć prawnych, lecz mogą być dokonywane wyłącznie w decyzji

dotyczącej wymiaru należności celnej. W konsekwencji, także w sytuacji, gdy

spełnione zostały przesłanki prawne uzasadniające wznowienie postępowania (art.

145 § 1 KPA) w sprawie wymiaru należności celnych, po upływie dwóch lat od dnia,

w którym powstał obowiązek uiszczenia należności celnych, nie jest dopuszczalne

uchylenie decyzji dotychczasowej (w tym wypadku art. 83 ust. 1 ustawy - Prawo

celne stanowi bowiem lex specialis w stosunku do zasady ogólnej określonej w art.

146 § 1 KPA), a w wyniku wznowionego postępowania organ celny obowiązany jest

ograniczyć się do wydania decyzji na podstawie art. 151 § 2 KPA. Tym samym z

gruntu mylna jest argumentacja rewizji nadzwyczajnej, jakoby art. 83 ust. 1 ustawy Prawo celne zakładał, że także po upływie dwóch lat od dnia, w którym powstał

obowiązek celny, konieczne było naprzód wydanie decyzji o wymiarze należności

celnej i następnie w nawiązaniu do niej stwierdzenie przedawnienia należności

celnych, bo jak to ujęto w rewizji nadzwyczajnej: „Nie może bowiem ulec przedaw-

nieniu coś, co nie istnieje”. Nadmienić bowiem trzeba, że w art. 83 ust. 1 ustawy Prawo celne określony został dwuletni termin, po upływie którego obowiązuje zakaz

wydania decyzji w sprawie wymiaru należności celnych, w odróżnieniu od przedawnienia prawa „dochodzenia należności celnych”, o którym mowa jest w art. 83 ust. 3 ust. 6 ustawy - Prawo celne.

Jeżeli więc w rozpoznawanej sprawie zawarta w jednolitym dokumencie administracyjnym SAD [...] decyzja o dokonaniu odprawy celnej i wymiarze należności

celnej wydana została w dniu 3 marca 1994 r., to stosownie do postanowienia art. 83

ust. 1 ustawy - Prawo celne nie było dopuszczalne uchylenie lub zmiana tej decyzji

ani w całości, ani też w części dotyczącej ustalenia wartości celnej towaru, po upływie dwóch lat, tzn. po dniu 14 czerwca 1996 r. Natomiast w wypadku, gdy zaistniały

przesłanki prawne uzasadniające wznowienie postępowania w sprawie wymiaru należności celnej na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 KPA, organ administracji celnej orzekając, w wyniku wznowienia postępowania obowiązany był ograniczyć się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz do wskazania okoliczności, z powodu których nie uchylił dotychczasowej decyzji (art. 151 § 2 KPA).

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 236 ust. 2

Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz.

483) oraz art. 39312 KPC w związku art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie

Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania

administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 43, poz. 189 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.