III RN 67/98 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 22 października 1998 r.

III RN 67/98

Pięcioletni termin przedawnienia karalności przewinienia dyscyplinarnego (art. 88 ust. 4 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz.U. Nr

16 poz. 124 ze zm.) odnosi się także do przewinienia popełnionego przed

dniem wejścia w życie ustawy z dnia 22 maja 1997 r. o zmianie ustawy - Prawo

o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz niektórych innych ustaw

(Dz.U. Nr 75, poz. 471 ze zm.).

Przewodniczący SSN: Andrzej Wróbel, Sędziowie SN: Lech Paprzycki,

Andrzej Wasilewski (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 22 października 1998 r. na rozprawie

sprawy z odwołania obwinionego Janusza P. od orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego w Warszawie z dnia 6 grudnia 1997 r. [...] na skutek rewizji nadzwyczajnej Prezesa Naczelnej Rady Adwokackiej w Warszawie [...]

u c h y l i ł zaskarżone orzeczenie Wyższego Sądu Dyscyplinarnego w Warszawie w części dotyczącej umorzenia postępowania co do czynu popełnionego w

dniu 15 listopada 1994 r. i w tym zakresie sprawę przekazał temu Sądowi do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

U z a s a d ni e n i e

Sąd Dyscyplinarny Izby Adwokackiej w Siedlcach orzeczeniem z dnia 17

stycznia 1997 r. uznał obwinionego adwokata Janusza P. winnym między innymi

przewinienia dyscyplinarnego określonego w § 29 Zasad etyki zawodu adwokata

polegającego na tym, że pełniąc obowiązki obrońcy Janusza W. [...] przed Sądem

Wojewódzkim w S. w dniach 15 listopada 1994 r. i 13 lutego 1995 r. opuścił salę

rozpraw bez zapewnienia obrońcy - substytuta dla swego mocodawcy, co spowodowało konieczność odroczenia obu rozpraw i za ten czyn skazał go na karę upomnie-

nia. W wyniku odwołania obwinionego oraz Rzecznika Dyscyplinarnego Okręgowej

Rady Adwokackiej w S., Wyższy Sąd Dyscyplinarny dla spraw adwokatów orzeczeniem z dnia 6 grudnia 1997 r. [...] zmienił zaskarżone orzeczenie w opisanym powyżej zakresie w ten sposób, że umorzył postępowanie odnośnie do zarzutu dotyczącego czynu popełnionego w dniu 15 listopada 1994 r. z uwagi na to, że minął 3-letni

okres przedawnienia karania, który w opinii Wyższego Sądu Dyscyplinarnego zaczął

biec w dniu 15 listopada 1994 roku.

Prezes Naczelnej Rady Adwokackiej pismem z dnia 3 czerwca 1998 r. [...],

działając na podstawie art. 91a ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. Nr 16, poz. 124 ze zm.) w związku z art. 4 ustawy z dnia 1 grudnia 1995 r.

o zmianie Kodeksu postępowania karnego, ustawy o ustroju sądów wojskowych,

ustawy o opłatach w sprawach karnych i ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich (Dz. U. Nr 154, poz. 793) wniósł rewizję nadzwyczajną od powyższego orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego z powodu rażącego naruszenia art. 82 ust.

4 Prawa o adwokaturze przez niewłaściwe zastosowanie przedawnienia oraz wniósł

o uchylenie zaskarżonej części tego orzeczenia i przekazanie sprawy w tym zakresie

Wyższemu Sądowi Dyscyplinarnemu do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu

rewizji nadzwyczajnej podniesiono w szczególności, że pomimo, iż w danym wypadku Wyższy Sąd Dyscyplinarny uznał, że upłynął 3-letni okres przedawnienia zarzucanego czynu, liczony od dnia jego popełnienia, nie uzasadniając bliżej swego stanowiska w tej sprawie, to jednak Wyższy Sąd Dyscyplinarny orzekając w tym samym

składzie i w tym samym dniu w innej sprawie [...] sformułował ogólny pogląd prawny,

wedle którego: „do wszystkich przewinień dyscyplinarnych popełnionych przed dniem

14 września 1997 r., a więc dokonanych przed nowelizacją ustawy, należy stosować

przepis wcześniejszy jako korzystniejszy dla sprawcy”. W rewizji nadzwyczajnej

podniesiono, że w tej sytuacji uznać należy, iż pogląd ten legł także u podstaw

zaskarżonego rozstrzygnięcia, a zatem sprawa ta ma charakter precedensowy,

bowiem rozstrzyga o sposobie interpretacji przepisu o przedawnieniu w ustawie Prawo o adwokaturze i to zarówno w odniesieniu do stanu prawnego przed 15

września 1997 r. (art. 92 ust. 4 Prawa o adwokaturze przed nowelizacją), jak i w

odniesieniu do stanu prawnego po 15 września 1997 r. (art. 88 ust. 4 Prawa o adwokaturze po nowelizacji). Tymczasem, według rewizji nadzwyczajnej, wyrażony w tym

względzie pogląd prawny Wyższego Sądu Dyscyplinarnego nie jest trafny. Wprawdzie Wyższy Sąd Dyscyplinarny stosuje zasadę wyrażoną w art. 2 dotychczas obo-

wiązującego KK (odpowiednio art. 4 nowego KK - prawo intertemporalne), ale rodzi

się wątpliwość, czy w odniesieniu do adwokackiego postępowania dyscyplinarnego,

do którego nie wprowadzono takiego przepisu, w ogóle należy stosować tę zasadę

międzyczasowego prawa karnego. Bowiem w postępowaniu dyscyplinarnym można

stosować odpowiednio przepisy KPK (na co wskazuje § 1 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 listopada 1983 r. w sprawie postępowania dyscyplinarnego przeciwko adwokatom i aplikantom adwokackim - Dz.U. Nr 68, poz. 307 ze

zm.), ale też dotyczy to wyłącznie przepisów proceduralnych, a nie przepisów prawa

materialnego. Tymczasem instytucja przedawnienia karania jest instytucją prawa

materialnego. Dlatego też nie można twierdzić, że w tym wypadku przedłużenie

okresu przedawnienia przełamuje zasady lex retro non agit, in dubio pro reo czy lex

severior retro non agit. I z tej przyczyny, w opinii rewizji nadzwyczajnej, umorzenie

postępowania dyscyplinarnego przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny ze względu na

przedawnienie nie jest trafne, a zaskarżone orzeczenie powinno zostać uchylone. W

odpowiedzi na rewizję nadzwyczajną obwiniony polemizuje z podniesionymi w niej

zarzutami, wnosząc równocześnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia Wyższego

Sądu Dyscyplinarnego w zakresie w jakim uznaje ono jego winę, ponieważ - jak wywodzi: „wniesienie rewizji nadzwyczajnej upoważnia Sąd Najwyższy do uchylenia

zaskarżonego orzeczenia z powodu innego niż wskazany w rewizji nadzwyczajnej

naruszenia prawa”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona.

Stosownie do postanowienia art. 92 ust. 4 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. Nr 16, poz. 124 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym

do dnia 14 września 1997 r., karalność przewinienia dyscyplinarnego ustawała w

zasadzie wtedy, gdy od czasu jego popełnienia upłynęły trzy lata. Jednakże na podstawie art. 1 pkt 55 ustawy z dnia 22 maja 1997 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z dnia 14

lipca 1997 roku - Nr 75, poz. 471 - powoływanej nadal jako: ustawa nowelizująca)

termin przedawnienia karalności przewinienia dyscyplinarnego adwokatów uległ wydłużeniu do lat pięciu (obecnie: art. 88 ust. 4 ustawy - Prawa o adwokaturze). Zważywszy przy tym, że zarówno w samej ustawie - Prawo o adwokaturze, jak i w usta-

wie nowelizującej brak jest odmiennego postanowienia, należy przyjąć, iż także ta

zmiana, polegająca na przedłużeniu do pięciu lat obowiązującego dotychczas trzyletniego terminu przedawnienia karalności, objęta jest mocą derogacyjną ustawy

nowelizującej, która weszła w życie z dniem 15 września 1997 roku (art. 16 ustawy

nowelizującej). Oznacza to, iż pięcioletni termin przedawnienia karalności przewinienia dyscyplinarnego odnosi się także do przewinienia dyscyplinarnego popełnionego przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej, oczywiście o ile nie upłynął

termin przedawnienia dla wszczęcia postępowania dyscyplinarnego z powodu popełnienia tego przewinienia (art. 88 ust. 1 - ust. 3 ustawy - Prawo o adwokaturze).

Uwzględniając natomiast odrębność odpowiedzialności dyscyplinarnej i postępowania dyscyplinarnego w stosunku do odpowiedzialności karnej i postępowania karnego oraz autonomiczny charakter obowiązującej w tym zakresie regulacji ustawowej,

w której brak jest odesłań do przepisów prawa karnego materialnego, nie jest dopuszczalne odpowiednie stosowanie w postępowaniu dyscyplinarnym przepisów

prawa karnego materialnego, w tym także art. 2 KK dawnego lub art. 4 § 1 KK nowego (abstrahując od tego, czy sformułowana w nich zasada odnosi się również do instytucji przedawnienia karalności).

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 13 pkt 2

ustawy z dnia 20 września 1984 r. o Sądzie Najwyższym (jednolity tekst: Dz. U. z

1994 r. Nr 13, poz. 48 ze zm.) w związku z art. 91a ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze oraz art. 39313 § 1 KPC w związku art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o

zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz

niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 43, poz. 189 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.