III RN 62/98 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 22 października 1998 r.

III RN 62/98

Zakład pracy do czasu uchylenia lub zmiany ostatecznej decyzji administracyjnej o przyznaniu statusu zakładu pracy chronionej korzysta z uprawnień

przewidzianych w ustawie z dnia 9 maja 1991 r. o zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. Nr 46, poz. 201 ze zm.), w tym ze zwolnienia od podatków, a

organy podatkowe nie mogą w tym czasie dokonywać samodzielnych ustaleń

co do spełniania warunków określonych w art. 19 ust. 1 tej ustawy, bowiem

należy to do wyłącznej kompetencji Pełnomocnika do Spraw Osób Niepełnosprawnych.

Przewodniczący SSN: Andrzej Wróbel (sprawozdawca), Sędziowie SN: Jerzy

Kwaśniewski, Andrzej Wasilewski.

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Włodzimierza

Skoniecznego, po rozpoznaniu w dniu 22 października 1998 r. sprawy ze skargi

Przedsiębiorstwa Handlowo-Produkcyjno-Usługowego „I.” S.C. w L. na decyzję Izby

Skarbowej w N.S. z dnia 12 maja 1997 r. [...] w przedmiocie określenia podatku od

towarów i usług, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości [...] od

wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodka Zamiejscowego w Krakowie z

dnia 11 grudnia 1997 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu-Ośrodkowi Zamiejscowemu w Krakowie do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie

Urząd Skarbowy w L. decyzją z dnia 17 października 1996 r. [...] określił

Przedsiębiorstwu Handlowo-Produkcyjno-Usługowemu „I.” Zakład Pracy Chronionej

Irena S.-W. i Marek W. Spółka cywilna w L. zobowiązanie w podatku od towarów i

usług za okres od lipca do grudnia 1993 r. w łącznej kwocie 152.398,50 zł (po denominacji). Organ podatkowy ustalił, że Pełnomocnik do Spraw Osób Niepełnospraw-

nych Ministerstwa Pracy i Polityki Socjalnej decyzją z dnia 25 lutego 1992 r. stwierdził, że Przedsiębiorstwo Handlowo-Produkcyjno-Usługowe „I.” w L. ul. S. spełnia

warunki określone w art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 1991 r. o zatrudnianiu i rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych (Dz.U. Nr 46, poz. 201 ze zm.). W

decyzji zawarto pouczenie, że decyzja zachowuje ważność pod warunkiem spełniania kryteriów przewidzianych w tym przepisie. W okresie po wydaniu tej decyzji

Spółka uruchamiała nowe miejsca prowadzenia działalności gospodarczej, o czym

nie powiadamiała na bieżąco Pełnomocnika do Spraw Osób Niepełnosprawnych, a

co uczyniła dopiero w piśmie z dnia 2 sierpnia 1996 r. W ocenie organu podatkowego

status zakładu pracy chronionej przysługiwał Przedsiębiorstwu od dnia wydania decyzji, jednakże to utraciło ono ten status z dniem 9 października 1992 r., ponieważ od

tego dnia nie prowadziło działalności gospodarczej w lokalu przy ul. S., a po tej dacie

nie uzyskało nowej decyzji na żadne z posiadanych obiektów i pomieszczeń, w

których prowadzona jest działalność gospodarcza. W konsekwencji należało przyjąć,

że Przedsiębiorstwo bezprawnie korzystało z prawa do zaniechania różnicy między

podatkiem należnym a naliczonym.

Izba Skarbowa w N.S. decyzją z dnia 12 maja 1997 r. I[...] utrzymała w mocy

zaskarżoną odwołaniem Przedsiębiorstwa decyzję organu podatkowego pierwszej

instancji. W ocenie podatkowego organu odwoławczego decyzja Pełnomocnika do

Spraw Osób Niepełnosprawnych z dnia 25 lutego 1992 r. dotyczyła tylko jednego

zakładu mieszczącego się przy ul. S. w L., zaś decyzja dotycząca innych zakładów

Przedsiębiorstwa została wydana dopiero w dniu 24 września 1996 r. Dlatego też

należy uznać za słuszne stanowisko Urzędu Skarbowego, że zakłady nie wymienione w decyzji z dnia 25 lutego 1992 r. nie mogły korzystać z uprawnień podatkowych

przysługujących zakładom pracy chronionej.

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie-Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie wyrokiem z dnia 11 grudnia 1997 r. [...] oddalił skargę Przedsiębiorstwa na powyższą decyzję Izby Skarbowej w N.S. W ocenie Sądu istota sporu sprowadza się

do kwestii, czy skarżący korzystali w 1993 r. ze zwolnienia od podatku, które według

art. 20 ustawy o zatrudnianiu i rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych

przysługiwało zakładom pracy chronionej. Należy w związku z tym odróżnić zakład

pracy od zakładu pracy chronionej, co wynika z treści przepisu art. 19 tej ustawy

określającego, jaki zakład pracy jest zakładem pracy chronionej. Nietrafne jest zapatrywanie, że skoro podmiot, który dla danego zakładu uzyskał status zakładu pracy

chronionej, to inne jego zakłady uruchamiane później, nawet bez wydania stosownej

decyzji Pełnomocnika odnoszącej się do tych zakładów, także są objęte tym

statusem. Ponadto przyznane zakładowi pracy chronionej przywileje podatkowe są

wyjątkiem od zasady powszechności obowiązku podatkowego, a zatem istnienie

tego wyjątku musi wynikać jednoznacznie z decyzji wyraźnie stwierdzającej , że dany

zakład, a nie tylko firma czy przedsiębiorstwo jest zakładem pracy chronionej. Zdaniem Sądu osnowa decyzji Pełnomocnika z dnia 24 września 1996 r., która stwierdza, że Przedsiębiorstwo Handlowo-Produkcyjno-Usługowe „I.” Irena S.-W. i Marek

W. Spółka cywilna w L. ul. T. prowadząca również działalność w miejscach wymienionych w sentencji decyzji „od dnia 12 września 1996 r. spełnia warunki określone

dla zakładu pracy chronionej" jest sprzeczna z jej uzasadnieniem w zakresie odnoszącym się do daty spełnienia przez stronę skarżącą warunków koniecznych do

uzyskania (zachowania) statusu zakładu pracy chronionej.

Minister Sprawiedliwości zaskarżył powyższy wyrok rewizją nadzwyczajną, w

której zarzucił rażące naruszenie art. 19 ust. 2 i 20 ust. 1 ustawy o zatrudnianiu i rehabilitacji osób niepełnosprawnych oraz art. 16 Kodeksu postępowania administracyjnego i wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Naczelnemu

Sądowi Administracyjnemu-Ośrodkowi Zamiejscowemu w Krakowie do ponownego

rozpoznania. W ocenie Ministra Sprawiedliwości spółka cywilna jest jednostką organizacyjną i podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą. Decyzja Pełnomocnika z 25 lutego 1992 r. dotyczyła podmiotu gospodarczego, a nie wchodzących w jej

skład jednostek organizacyjnych (poszczególnych zakładów), w których osoby niepełnosprawne wykonują pracę. Ponadto organy podatkowe naruszyły rażąco przepis

art. 16 KPA, bowiem odmówiły respektowania wynikającego z tej decyzji prawa do

zwolnienia podatkowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stosownie do postanowienia art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 1991 r. o zatrudnieniu i rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych (Dz.U. Nr 46, poz. 201

ze zm.), status prawny zakładu pracy chronionej może uzyskać zakład pracy zatrudniający nie mniej niż 20 pracowników, jeżeli równocześnie spełnia określone w tym

przepisie warunki prawne dotyczące: wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych, które nota bene odnoszone są do ogólnej liczby zatrudnionych przez dany zak-

ład pracy (art. 19 ust. 1 pkt 1 oraz art. 19 ust. 1a tej ustawy), wymagań architektonicznych i wyposażenia obiektów i pomieszczeń danego zakładu pracy (art. 19 ust. 1

pkt 2 tej ustawy) oraz zapewnienia zatrudnionym osobom niepełnosprawnym podstawowej i specjalistycznej opieki medycznej, poradnictwa i usług rehabilitacyjnych

(art. 19 ust. 1 pkt 3 tej ustawy). Przy czym art. 3 pkt 1 ustawy o zatrudnieniu i rehabilitacji osób niepełnosprawnych przesądza, że ilekroć jest w niej mowa o "zakładzie

pracy", to należy przez to rozumieć zakład pracy w rozumieniu art. 3 KP, czyli osobę

prawną, jednostkę organizacyjną nie posiadającą osobowości prawnej lub osobę fizyczną zatrudniającą pracowników w celach zarobkowych. Z kolei art. 3 pkt 2 tej

ustawy stanowi, że tzw. zakładem pracy chronionej jest zakład pracy (w wyżej podanym rozumieniu), który spełnia warunki określone w art. 19 ustawy o zatrudnieniu i

rehabilitacji osób niepełnosprawnych. Równocześnie art. 19 ust. 2 ustawy o zatrudnieniu i rehabilitacji osób niepełnosprawnych stanowi, że o przyznaniu statusu prawnego zakładu pracy chronionej decyduje, w każdym wypadku na wniosek kierownika

zainteresowanego zakładu pracy, Pełnomocnik do Spraw Osób Niepełnosprawnych,

w porozumieniu z Państwową Inspekcją Pracy, po uprzednim stwierdzeniu, że dany

zakład pracy spełnia wymagane warunki ustawowe. Z powyższych przepisów jednoznacznie wynika, że na gruncie obowiązującego stanu prawnego, jak trafnie podkreślił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 stycznia 1998 r., III RN 103/97 (OSNAPiUS

1998 nr 18, poz. 532) podmiotem prawnym, któremu przyznaje się status prawny

zakładu pracy chronionej, wraz z wynikającymi stąd uprawnieniami i obowiązkami

(art. 20 - art. 23 ustawy) jest określony zakład pracy (tzn. osoba prawna, jednostka

organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej lub osoba fizyczna zatrudniająca

pracowników), o ile spełnia on określone ustawą warunki prawne, a nie wchodząca w

skład danego zakładu pracy jego wewnętrzna jednostka organizacyjna, w której są

zatrudnione osoby niepełnosprawne. Ostateczna decyzja Pełnomocnika do Spraw

Osób Niepełnosprawnych przyznająca określonemu zakładowi pracy status prawny

zakładu pracy chronionej może być uchylona lub zmieniona jedynie na zasadach i w

trybie określonym przepisami ustawy (art. 16 KPA). Ponadto w sytuacjach, o których

mowa w art. 162 § 1 KPA, Pełnomocnik do Spraw Osób Niepełnosprawnych stwierdza jej wygaśnięcie. Oznacza to, że do czasu uchylenia lub zmiany ostatecznej decyzji administracyjnej o przyznaniu zakładowi pracy statusu zakładu pracy chronionej

zakład ten może korzystać z uprawnień przewidzianych w ustawie, w tym do korzystania ze zwolnienia od podatków, zaś organy podatkowe nie mogą w tym czasie

dokonywać samodzielnych ustaleń co do spełniania przez zakład pracy warunków

określonych w art. 19 ust. 1 ustawy, bowiem należy to do wyłącznej kompetencji Pełnomocnika do Spraw Osób Niepełnosprawnych.

W rozpoznawanej sprawie Pełnomocnik do Spraw Osób Niepełnosprawnych

Ministerstwa Pracy i Polityki Socjalnej decyzją z dnia 25 lutego 1992 r. stwierdził, że

Przedsiębiorstwo Handlowo-Produkcyjno-Usługowe „I.” Irena S.-W. i Marek W.

Spółka cywilna w L. przy ul. S. spełnia wymagania określone w art. 19 ust. 1 ustawy

o zatrudnieniu i rehabilitacji osób niepełnosprawnych. Trafny jest pogląd Ministra

Sprawiedliwości, że powyższa decyzja dotyczyła wskazanego w decyzji podmiotu

gospodarczego, tj. określonego przedsiębiorstwa zatrudniającego osoby niepełnosprawne, a nie wchodzących w jego skład, jako wewnętrzne jednostki organizacyjne,

poszczególnych zakładów, w których osoby niepełnosprawne wykonują pracę. Zgodnie bowiem z przepisem art. 3 pkt 2 ustawy zakładem pracy chronionej jest zakład

pracy spełniający warunki określone w art. 19, zaś zakładem pracy jest zakład pracy

w rozumieniu Kodeksu pracy (art. 3 pkt 1 ustawy). W świetle przepisu art. 3 Kodeksu

pracy, który wprowadził pojęcie pracodawcy w miejsce zakładu pracy w znaczeniu

podmiotowym, należy przyjąć, że zakładem pracy jest jednostka organizacyjna, w

tym przypadku Przedsiębiorstwo Handlowo-Produkcyjno-Usługowe „I.” Irena S.W. i

Marek W. Spółka cywilna, zatrudniająca pracowników, nie zaś części tych jednostek,

które nie mają uprawnienia do zatrudniania pracowników, a w których osoby niepełnosprawne świadczą pracę. W konsekwencji należy przyjąć, że status zakładu pracy

chronionej może uzyskać jednostka organizacyjna zatrudniająca pracowników, nie

zaś poszczególne części składowe tej jednostki. Za stanowiskiem tym przemawia

także treść przepisu art. 19 ust. 1a ustawy, zgodnie z którym wskaźniki, o których

mowa w art. 19 ust. 1 ustawy są odnoszone do ogólnej liczby zatrudnionych przez

osobę prawną, jednostkę organizacyjną nie posiadającą osobowości prawnej lub

osobę fizyczną. Oznacza to, że status zakładu pracy chronionej może uzyskać zakład pracy zatrudniający ogół pracowników, a nie część tego zakładu, w którym zatrudnieni są pracownicy niepełnosprawni i który nie ma uprawnień do zatrudniania

pracowników.

Biorąc powyższe pod rozwagę Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.