III RN 47/96 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 4 grudnia 1996 r.

III RN 47/96

Stosownie do art. 113 § 1 w związku z art. 359 KPC sąd nie jest związany

własnymi orzeczeniami wydanymi w sprawie odmowy zwolnienia od kosztów, a w

przypadku braku stosownych zaświadczeń niezbędnych do wyczerpującej oceny,

powinien wezwać stronę do uzupełnienia braku i dopiero po wyjaśnieniu

wszystkich okoliczności wydać stosowne postanowienie.

Przewodniczący SSN: Jerzy Kwaśniewski, Sędzia SN: Janusz Łętowski, Sędzia

NSA: Jerzy Sulimierski (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 1996 r. sprawy ze skargi N.I. Luben N. w P. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł w W. z dnia 7 grudnia 1995 r.

[...] w przedmiocie wymiaru cła, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prezesa Naczelnego

Sądu Administracyjnego w Warszawie [...] od postanowień Naczelnego Sądu

Administracyjnego-Ośrodka Zamiejscowego w Poznaniu z dnia 25 kwietnia 1996 r. i

dnia 21 maja 1996 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżone postanowienia i przekazał sprawę Naczelnemu Sądowi

Administracyjnemu-Ośrodkowi Zamiejscowemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania

Uzasadnienie

Prowadzący Przedsiębiorstwo N.I. - Luben N. w P. w dniu 21 grudnia 1995 r.

złożył skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodka Zamiejscowego w

Poznaniu na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 7 grudnia 1995 r. [...] w

przedmiocie wymiaru cła.

Naczelny Sąd Administracyjny-Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu wezwał

skarżącego do uiszczenia opłaty sądowej w wysokości 1.196,20 zł. Skarżący wniósł o

zwolnienie od ponoszenia tych kosztów ze względu na brak środków finansowych.

Przedłożył wyciąg i blokadę konta bankowego, deklarację PIT-5 oraz oświadczył, że nie

posiada majątku, a także iż w 1995 r. nie przeprowadził operacji gospodarczych.

Wydając postanowienie z dnia 6 lutego 1996 r. Sąd Administracyjny oddalił przedmiotowy wniosek, uznając złożone dokumenty dotyczące stanu finansowego firmy za

niewystarczające oraz ze względu na brak wymaganych w tych sprawach oświadczeń o

stanie majątkowym oraz dochodach skarżącego, bilansu i rachunku wyników za ostatni

rok, a także danych co do majątku firmy.

Strona ponownie zwróciła się o zwolnienie od kosztów, przedkładając wykaz

majątku właściciela firmy, bilans za 1994 r. oraz ponownie deklarację PIT-5, wyciąg

bankowy i blokadę konta, oświadczając również, że bilans za 1995 r. jest w trakcie

opracowywania i weryfikacji.

Sąd dysponując już uzupełnionymi przez stronę dokumentami postanowieniem z

dnia 27 lutego 1996 r. ponownie oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów argumentując

przy tym, że z załączonego do akt wykazu majątku i z pozostałych dokumentów

wprawdzie wynika, iż skarżący nie posiada żadnych wartościowych przedmiotów

majątkowych, ani środków finansowych, jednakże nie wyjaśnił jakie są jego źródła

utrzymania, skąd czerpie środki na własne utrzymanie oraz na opłacenie pełnomocnika

procesowego i utrzymanie pełnomocnika reprezentującego firmę. W konsekwencji Sąd

uznał, że oświadczenie skarżącego o jego stanie majątkowym, rodzinnym i dochodach

nie może być uznane za wystarczające do zwolnienia od kosztów sądowych.

Pismem z dnia 22 marca 1996 r. właściciel firmy ponownie wniósł o zwolnienie

od kosztów wyjaśniając, że jest na utrzymaniu żony-nauczycielki i że pełnomocnik firmy

oraz pełnomocnik procesowy wykonują swe czynności nieodpłatnie. Skarżący załączył

oświadczenia obydwu pełnomocników w tym przedmiocie oraz własne oświadczenie, że

jest z dwojgiem małoletnich dzieci na utrzymaniu żony.

Sąd postanowieniem z dnia 25 kwietnia 1996 r. oddalił wniosek, uznając, że nie

zmieniły się okoliczności faktyczne, które były podstawą wydania postanowień z dnia 6 i

27 lutego 1996 r.

W piśmie z dnia 10 maja 1996 r. skarżący kolejny raz zwrócił się do Sądu z takim

samym wnioskiem w niniejszej sprawie. Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 21

maja 1996 r. odrzucił skargę i oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów, uzasadniając

tym, iż @sytuacja firmy nie uległa żadnej istotnej zmianie, a blokada kont nie uzasadnia

uwzględnienia wniosku, gdyż nie przesądza o jej obecnej sytuacji finansowej". Zdaniem

Sądu, uiszczenie opłaty może również nastąpić z bieżących wpływów firmy, które nie

przechodzą przez konta bankowe, bądź z własnych zasobów finansowych właściciela

firmy.

Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego na skutek wystąpienia strony

skarżącej w oparciu o art. 57 ust. 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie

Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368, Nr 104, poz. 515) w dniu 23 października

1996 r. wniósł rewizję nadzwyczajną od postanowień Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodka Zamiejscowego w Poznaniu z dnia 25 kwietnia 1996 r. i z dnia 21

maja 1996 r., [...] wydanych w sprawie ze skargi N.I.-Luben N. w P. na decyzję Prezesa

Głównego Urzędu Ceł z dnia 7 grudnia 1995 r. [...] w przedmiocie wymiaru cła,

zarzucając tym postanowieniom rażące naruszenie art. 113 § 1 i 2 KPC w związku z art.

59 wyżej powołanej ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona. Przede wszystkim z akt sprawy wynika

- na co zwrócił również uwagę rewidujący - iż strona skarżąca (N.I.-Luben N.) nie jest

osobą prawną, ani też organizacją w rozumieniu art. 113 § 2 KPC - a zatem oddalenie

wniosku strony o zwolnienie od kosztów sądowych na podstawie art. 113 § 2 KPC jest

wadliwe. Odmowa uwzględnienia wniosków zawarta w postanowieniach z dnia 6 lutego

i 27 lutego 1996 r. była spowodowana niewystarczającymi oświadczeniami skarżącego.

Dysponując jednak uzupełnionym po dniu 27 lutego 1996 r. [...] materiałem

dowodowym: wyciągami z konta bankowego i jego blokadą, deklaracją na zaliczkę

miesięczną na podatek dochodowy, wykazem majątku, oświadczeniami skarżącego o

nieprzeprowadzeniu w 1995 r. żadnej operacji gospodarczej, o pozostawaniu na

utrzymaniu żony - nauczycielki, z dwojgiem nieletnich dzieci, a także oświadczeniami

pełnomocników o nieodpłatnym świadczeniu pracy w omawianym okresie ze względu

na brak środków u skarżącego na ich opłacenie, Sąd - wbrew twierdzeniom zawartym w

postanowieniach z dnia 25 i 21 maja 1996 r. - w istocie nie rozważył wniosku na tle

zebranego materiału w sprawie.

Wątpliwości w tym przedmiocie rodzi złożenie uzupełniających danych przez

skarżącego, stosownie do ujawnionych i opisanych przez Sąd braków w postanowieniach z dnia 6 i 27 lutego 1996 r. Sąd dysponując również znajdującą się w aktach

sprawy kserokopią pisma złożonego do Urzędu Skarbowego, iż firma skarżącego zawiesiła działalność z dniem 1 stycznia 1996, dysponował danymi dającymi podstawę

ponownego rozważenia zmiany orzeczenia w przedmiocie zwolnienia strony od kosztów.

W tych okolicznościach, stosownie do treści art. 359 KPC, Sąd nie był związany

wydanymi postanowieniami z dnia 6 i 27 lutego 1995 r. Jeśli zaś zdaniem Sądu strona

nie złożyła innego zaświadczenia niezbędnego dla wyczerpującej oceny - na podstawie

art. 113 § 1 KPC - niemożności wyłożenia przez nią kosztów procesu, Sąd powinien

wezwać stronę do uzupełnienia takiego braku i dopiero po wyjaśnieniu wszystkich

okoliczności, wydać stosowne postanowienie. W opisanej wyżej sytuacji stwierdzić

trzeba, że zaskarżone postanowienia z dnia 25 kwietnia 1996 r. i 21 maja 1996 r.

rażąco naruszały art. 113 § 1 KPC, prowadząc do ograniczenia realizacji konstytucyjnego prawa strony do sądu. To zaś skutkowało na podstawie art. 10 ustawy z

dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń

Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu

układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w

sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 43, poz.189) w związku z

art. 393 § 1 KPC uchylenie zaskarżonych postanowień i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania przez sąd administracyjny.