III RN 43/97 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 24 września 1997 r.

III RN 43/97

Odrzucenie, bez uprzedniego wezwania do uiszczenia wpisu stałego,

skargi wniesionej do NSA przez adwokata jest możliwe tylko wtedy, gdy sama

treść skargi wskazuje, że jest ona niedopuszczalna.

Przewodniczący SSN: Jerzy Kwaśniewski, Sędziowie SN: Janusz Łętowski

(sprawozdawca), Andrzej Wasilewski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 24 września 1997 r. na posiedzeniu

jawnym sprawy ze skargi Spółki z o.o. "I." w W. na postanowienie Izby Skarbowej w W.

z dnia 24 października 1996 r. [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności

odwołania, na skutek rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego [...]

od postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 stycznia

1997 r. [...]

p o s t a n o w i ł:

u c h y l i ć zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego wniósł w dniu 24 czerwca 1997 r. rewizję

nadzwyczajną od postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z

dnia 24 stycznia 1997 r. [...] odrzucającego skargę Spółki z o.o. "I." z siedzibą w W. na

postanowienie Izby Skarbowej w W. z dnia 24 października 1996 r. [...] w przedmiocie

stwierdzenia niedopuszczalności odwołania.

Powyższemu postanowieniu zarzucił rażące naruszenie prawa przez obrazę

następujących przepisów prawa:

1) art. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i wywodzonych z tego przepisu

zasad: prawa obywateli (podmiotów gospodarczych) do sądu i zaufania do państwa i

prawa,

2) art. 36 ust. 1-3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.),

3) art. 17 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach

cywilnych (Dz. U. Nr 24, poz. 100 ze zm.) w związku z art. 36 ust. 3 ustawy o NSA

wobec braku dostatecznych podstaw do zastosowania tegoż przepisu w przedmiotowej

sprawie,

4) § 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 października 1995 r. w sprawie

wpisu od skarg na decyzje administracyjne oraz inne akty i czynności z zakresu administracji publicznej (Dz. U. Nr 117, poz. 563),

5) § 24 ust. 1 i § 26 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej

z dnia 28 września 1995 r. w sprawie struktury organizacyjnej Naczelnego Sądu

Administracyjnego i regulaminu jego działania (Dz. U. Nr 112, poz. 540).

W konsekwencji wniósł o uchylenie powyższego postanowienia.

Stan faktyczny przedstawiał się następująco:

Spółka z o.o. "I." z siedzibą w W., wniosła skargę do NSA w Warszawie na postanowienie Izby Skarbowej w W. z dnia 25 października 1996 r. [...] w przedmiocie

stwierdzenia niedopuszczalności odwołania. Zgodnie z § 3 ust. 2 rozporządzenia Rady

Ministrów z dnia 3 października 1995 r. w sprawie wpisu od skarg na decyzje

administracyjne oraz inne akty i czynności z zakresu administracji publicznej (Dz. U. Nr

117, poz. 563) od skargi tej powinien być pobrany wpis stały w wysokości 10 zł.

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdzając, że skarga jest wniesiona

przez adwokata, a w sprawie powinien być uiszczony wpis stały, powołując się na art.

17 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych w

związku z art. 36 ust. 3 ustawy o NSA, odrzucił tę skargę kwestionowanym niniejszą

rewizją nadzwyczajną postanowieniem z dnia 24 stycznia 1997 r. Stwierdzając, iż

postanowienie to narusza wymienione wyżej przepisy, Pierwszy Prezes Sądu

Najwyższego uzasadnia swe stanowisko w następujący sposób: W art. 36 ust. 1-3

ustawy o NSA stwierdzono, że od skargi do NSA pobiera się wpis, a Rada Ministrów,

powołując się na upoważnienie zawarte w powyższym przepisie w dniu 3 października

1995 r. wydała powołane wyżej rozporządzenie, w którym określiła wysokość wpisów

stałych i stosunkowych od skarg w poszczególnych rodzajach spraw, a także

zaznaczyła w § 7, że przewodniczący wydziału (prezes ośrodka zamiejscowego) wzywa

do uiszczenia wpisu po wniesieniu skargi.

Literalna wykładnia tego ostatniego przepisu powinna prowadzić do ustalenia, że

bez względu na to, od kogo pochodzi skarga i czy od danej skargi pobierany jest wpis

stały, czy stosunkowy, obowiązkiem przewodniczącego wydziału (prezesa ośrodka

zamiejscowego) NSA jest wezwanie podmiotu wnoszącego skargę do uiszczenia wpisu,

chyba że wpis został już uiszczony. Tak również stanowi się w § 24 ust. 1 i § 26 ust. 1

rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 września 1995 r. w

sprawie struktury organizacyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego i regulaminu jego

działania. Stanowią one, że po wpłynięciu skargi przewodniczący wydziału (prezes

ośrodka zamiejscowego) dokonuje niezwłocznie wstępnego badania skargi i wzywa do

uiszczenia wpisu, chyba że strona uiściła już wpis bez wezwania albo zgłosiła wniosek

o zwolnienie jej od kosztów sądowych lub nie ma obowiązku uiszczenia wpisu, jak

również, że odrzucenie skargi bez uprzedniego wezwania o uiszczenie wpisu lub bez

uprzedniego rozpoznania wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych jest

dopuszczalne tylko wówczas, gdy "już z treści skargi wynika, że podlega ona

odrzuceniu". Analiza powołanych wyżej przepisów prowadzi zatem do wniosku, że

odrzucenie skargi bez uprzedniego wezwania do uiszczenia wpisu możliwe jest tylko

wówczas, gdy sama treść skargi wskazuje na to, iż jest ona niedopuszczalna.

W sprawie niniejszej przedmiotem skargi do NSA było postanowienie organu II

instancji stwierdzające niedopuszczalność odwołania. Zgodnie z art. 16 pkt 2 ustawy o

NSA takie postanowienie jako kończące postępowanie w danej sprawie (por. art. 134

KPA) podlega co do zasady zaskarżeniu do NSA, a więc skarga na takie postanowienie

nie powinna być traktowana jako skarga, której treść uzasadnia jej odrzucenie bez

uprzedniego wezwania do uiszczenia wpisu. W art. 36 ust. 3 ustawy o NSA mówi się o

odpowiednim stosowaniu przepisów o kosztach w sprawach cywilnych w sprawach

skarg do NSA, ale należy to odesłanie rozumieć jako potrzebę stosowania tych

przepisów tylko w zakresie nie uregulowanym samodzielnie w ustawie o NSA i w

rozporządzeniu Rady Ministrów wydanym na podstawie art. 36 ust. 2 ustawy o NSA.

Jeżeli zatem Rada Ministrów zaznaczyła, że wpis jest uiszczany dopiero na wezwanie

przewodniczącego wydziału (prezesa ośrodka zamiejscowego) po wniesieniu skargi, to

za sprzeczną z wywodzonymi z art. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadami

prawa obywateli (podmiotów gospodarczych) do sądu oraz zaufania do Państwa i

prawa należy uznać praktykę odrzucania skarg do NSA z powodu nieuiszczenia wpisu

przez składającego skargę bez uprzedniego wezwania skarżącego przez podmiot

uprawniony do dokonania stosownego wezwania po wpłynięciu skargi do NSA. Kierując

się zaufaniem do jednoznacznych przepisów prawa - w tym przypadku do § 7

wymienionego rozporządzenia Rady Ministrów, a także powołanych wyżej przepisów

rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 28 września 1995 r. - każdy, a w

szczególności adwokat lub radca prawny, mając nawet świadomość tego, że od danej

skargi pobierany jest wpis stały, może czekać na wezwanie do uiszczenia określonego

wpisu ze strony przewodniczącego wydziału (prezesa ośrodka zamiejscowego) NSA. Z

tego punktu widzenia stanowisko prezentowane w kwestionowanym postanowieniu

należy uznać za nieprawidłowe. Rewidujący dodaje, że ponieważ sprawa niniejsza nie

wydaje się być jednostkową wypada przyjmować, że rozstrzygnięcie, jakie zajmie Sąd

Najwyższy wobec rewizji nadzwyczajnej, będzie miało doniosłe znaczenie dla praktyki

NSA, a także dla pojmowania wymienionych wyżej zasad konstytucyjnych. Zdaniem

wnoszącego niniejszą rewizję nadzwyczajną, nawet gdyby były wątpliwości co do tego,

czy dopuszczalne jest odrzucenie skargi wnoszonej do NSA przez adwokata lub radcę

prawnego, od której jest pobierany wpis stały, z tego powodu, że dana skarga nie

została opłacona w momencie jej wniesienia, to wątpliwości te powinny być

rozstrzygane przez pryzmat zasady prawa do sądu, a więc także ze wskazaniem na

uzależnienie dopuszczalności odrzucenia skargi do NSA od wykazania przez skład

orzekający, iż w sprawie, w której skarga jest dopuszczalna, wezwanie do uiszczenia

wpisu okazało się bezskuteczne.

W sprawie niniejszej doszło do odrzucenia skargi bez uprzedniego wezwania

wnoszącego skargę adwokata do uiszczenia wpisu w sprawie podlegającej kognicji

NSA, a więc z oczywistą obrazą, między innymi, § 7 wymienionego rozporządzenia

Rady Ministrów.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rewizję nadzwyczajną należy uznać za uzasadnioną, a argumenty w niej zawarte są przekonujące. Ustawa o NSA w art. 36 wyraźnie stanowi, iż od skargi do NSA

pobiera się wpis, a wysokość oraz zasady pobierania tego wpisu określi Rada

Ministrów, co nastąpiło w drodze rozporządzenia wydanego przez ten organ w dniu 3

października 1995 r. Oznacza to, że przepisy szczególne dotyczące wysokości i pobierania kosztów w postępowaniu przed NSA obowiązują w uregulowanym przez nie

podmiotowym zakresie w sposób bezpośredni, zaś przepisy dotyczące kosztów pobieranych w sprawach cywilnych stosować można tylko odpowiednio tam, gdzie brakuje

bezpośredniej regulacji. W tej sytuacji należy przyjąć, że zgodnie z powyższymi

zasadami ogólnie obowiązującą w postępowaniu sądowo-administracyjnym regułą jest

obowiązek wezwania strony do uiszczenia należnego wpisu, chyba iż z treści skargi

wynika, że powinna ona zostać odrzucona. Nie stosuje się zaś w tym zakresie

przepisów ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych ustalających nieco inne

reguły postępowania w powyższych sprawach (art. 17), gdy strona reprezentowana jest

przez adwokata, a w sprawie należy uiścić stały wpis. Rozstrzygnięcie to - można

zauważyć na marginesie - zgodne jest również z zasadą "in dubio pro adione"

wynikającą, między innymi, z przepisu art. 6 ratyfikowanej przez Polskę Europejskiej

Konwencji o Prawach Człowieka. Zasada ta powoduje, że w wypadkach wątpliwych

należy wypowiadać się na rzecz otwarcia drogi do merytorycznego rozstrzygnięcia jej

sprawy przez niezawisły sąd.

Biorąc te okoliczności pod uwagę Sąd Najwyższy postanowił, jak w sentencji.