III RN 38/02 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 18 lipca 2002 r.

III RN 38/02

W sprawach ze stosunku służbowego sędziego w stanie spoczynku właściwa jest droga sądowa przed sądem pracy.

Przewodniczący SSN Roman Kuczyński (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Beata Gudowska, Barbara Wagner.

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lipca 2002 r. sprawy

ze skargi Mariana W. na uchwałę Kolegium Sądu Okręgowego w R. w przedmiocie

wyrażenia zgody na podjęcie dodatkowego zatrudnienia, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego [...] od wyroku Naczelnego

Sądu Administracyjnego-Ośrodka Zamiejscowego w Rzeszowie z dnia 18 lipca 2001

r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i odrzucił skargę.

Uzasadnienie

Prezes Sądu Okręgowego w R. pismem z dnia 4 grudnia 2000 r. zawiadomił

Mariana W. (sędziego w stanie spoczynku), że na podstawie art. 68 § 1 - 3 oraz art.

683 Prawa o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. z 1994 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.) załatwił odmownie prośbę dotyczącą wyrażenia zgody na podjęcie zatrudnienia w charakterze radcy prawnego. Marian W. - traktując pismo Prezesa Sądu Okręgowego w

R. jako decyzję administracyjną - wniósł o jej zmianę i o wyrażenie zgody na podjęcie

zatrudnienia w charakterze radcy prawnego. Pismem Prezesa Sądu Okręgowego w

R. z dnia 15 stycznia 2001 r. [...] Marian W. zawiadomiony został, iż Kolegium Sądu

Okręgowego postanowiło jednogłośnie uchwałą podjętą w dniu 10 stycznia 2001 r. –

w trybie art. 41 § 1 pkt 9 Prawa o ustroju sądów powszechnych - nie uwzględnić odwołania od decyzji z dnia 4 grudnia 2000 r. w przedmiocie odmowy wyrażenia zgody

na podjęcie dodatkowego zatrudnienia w charakterze radcy prawnego. W skardze do

Naczelnego Sądu Administracyjnego Marian W. wniósł o uchylenie uchwały Kole-

gium Sądu Okręgowego w R. z dnia 10 stycznia 2001 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Prezesa Sądu Okręgowego w R. z dnia 4 grudnia 2000 r. w sprawie odmowy

wyrażenia zgody na podjęcie dodatkowego zatrudnienia, względnie o stwierdzenie

ich nieważności. W uzasadnieniu skargi wskazał na naruszenie art. 2, 32 i 65 Konstytucji RP, art. 1, 6, 7, 9, 10, 28, 77, 107 i 127 KPA, a także art. 68 Prawa o ustroju

sądów powszechnych. Wskazał ponadto, że ani decyzja Prezesa Sądu Okręgowego,

ani uchwała Kolegium Sądu Okręgowego w R. nie zawierają uzasadnienia i w

związku z tym trudno jest się zorientować, jakimi motywami kierowano się przy ich

podejmowaniu. Zdaniem sędziego Mariana W., w stosunku do sędziego w stanie

spoczynku stosuje się odpowiednio przepis art. 68 § 1 Prawa o ustroju sądów

powszechnych, który stanowi, że sędzia nie może podejmować dodatkowego

zatrudnienia bez uprzedniej zgody prezesa właściwego sądu. Jest to zatem decyzja

uznaniowa i mimo braku uzasadnienia decyzji należy domniemywać, że wyłączono

możliwość podjęcia przez sędziego w stanie spoczynku jakiegokolwiek zatrudnienia.

Takie stanowisko stanowi - zdaniem skarżącego - zaprzeczenie art. 68 tego Prawa,

które nawet w stosunku do sędziów w stanie czynnym przewiduje taką możliwość.

Naczelny Sąd Administracyjny-Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie wyrokiem

z dnia 18 lipca 2001 r. uchylił uchwałę Kolegium Sądu Okręgowego z dnia 10 stycznia 2001 r. i poprzedzające ją decyzje Prezesa Sądu Okręgowego w R. z dnia 4

grudnia 2000 r. i 15 stycznia 2001 r. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazał,

że Naczelny Sąd Administracyjny jest właściwy w sprawach skarg na decyzje

administracyjne i inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej

dotyczące przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku

wynikających z przepisów prawa wymienione w art. 16 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 11

maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.).

W myśl art. 20 ust. 3 tej ustawy przez akty lub czynności z zakresu administracji

publicznej należy rozumieć wszelkie akty, czynności podejmowane przez organy

wymienione w ust. 2, które nie mają charakteru cywilnoprawnego. W uzasadnieniu

orzeczenia Naczelny Sąd Administracyjny poparł stanowisko wyrażone w orzeczeniu

z dnia 21 maja 1998 r., II SA 330/98 i uznał, iż czynność Prezesa Sądu Okręgowego

odmawiająca sędziemu w stanie spoczynku zgody na podjęcie zatrudnienia nie jest

czynnością o charakterze cywilnoprawnym z zakresu prawa pracy, a nosi znamiona

czynności wymienionej w art. 16 ust, 1 pkt 4 ustawy o NSA, czyli czynności z zakresu

administracji publicznej. Publicznoprawny akt w sprawie zgody na podjęcie

dodatkowego zatrudnienia przez sędziego w stanie spoczynku podlega - zdaniem

Sądu - kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ponadto Sąd, uchylając

uchwałę Kolegium Sądu Okręgowego w R. i poprzedzającą ją decyzję Prezesa Sądu

Okręgowego w R. wskazał w uzasadnieniu orzeczenia, że zaskarżona uchwała, jak i

poprzedzająca ją decyzja z dnia 4 grudnia 2000 r., poza wskazaniem w swej treści

przepisu stanowiącego podstawę prawną rozstrzygnięć, nie zawierają uzasadnienia,

co nie pozwala na zbadanie czy przy wydaniu zaskarżonej uchwały spełniona została

powinność uwzględnienia słusznego interesu strony, jeśli nie stoi temu na

przeszkodzie interes społeczny.

Powyższy wyrok zaskarżył rewizją nadzwyczajną Prezes Naczelnego Sądu

Administracyjnego zarzucając naruszenie art. 19 pkt 1 oraz art. 27 ust. 2 ustawy z

dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368

ze zm.) w związku z art. 68 i 683 ustawy z dnia 20 czerwca - Prawo o ustroju sądów

powszechnych, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy

Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu-Ośrodkowi Zamiejscowemu w Rzeszowie

do ponownego rozpoznania.

Prezes NSA podniósł, że żaden przepis prawa nie wskazuje wyraźnie organu,

przed którym sędzia w stanie spoczynku może dochodzić roszczeń wobec pracodawcy. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że jest on właściwy w tych sprawach

wskazując na inne niż określone w punkcie 1 - 3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub

obowiązków wynikających z przepisów prawa. Tymczasem problem ten był już

przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego w wyroku z dnia 6 stycznia 1999 r., III RN

180/98, jaki zapadł na skutek rewizji nadzwyczajnej Rzecznika Praw Obywatelskich

wniesionej od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, oddalającego skargę w

przedmiocie wyrażenia zgody na dodatkowe zatrudnienie sędziego SN w stanie

spoczynku. Sąd Najwyższy w swoim orzeczeniu stwierdził, że przepis art. 16 ust. 1

pkt 4 powołanej ustawy o NSA nie ma zastosowania w odniesieniu do żądań

sędziego w stanie spoczynku wnoszonych wobec pracodawcy. Uznał jednak, że

niewątpliwie sędziemu takiemu przysługuje droga sądowa, co wynika wprost z art. 45

ust. 1 Konstytucji RP. Wskazał ponadto, że przy istniejącej luce prawnej (nieokreślenie w przepisach, jaki sąd jest właściwy) należy stosować odpowiednie przepisy

stanowiące, iż w sprawach o roszczenia ze stosunku służbowego sędziemu przysługuje droga sądowa (art. 69 § 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. Prawo o ustroju

sądów powszechnych). Przez drogę sądową w sprawie o roszczenie - zdaniem Sądu

Najwyższego - należy rozumieć drogę przed sądem powszechnym. Jeżeli przepis

szczególny nie stanowi inaczej, to właściwy do rozpoznania sprawy jest sąd powszechny. Na rzecz takiego stanowiska - zdaniem Sądu Najwyższego - przemawia to,

że sędzia orzekający w stanie czynnym może dochodzić swoich roszczeń przed

sądem pracy. Sędzia w stanie spoczynku pozostaje nadal w stosunku służbowym i

nie ma żadnego szczególnego przepisu prawa, który by przekazywał sprawy z tego

stosunku do właściwości NSA. Zgodnie zaś z art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 11 maja

1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, Sąd odrzuca skargę wniesioną po

upływie terminu do jej wniesienia, niedopuszczalną z innych przyczyn, a także gdy

nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków skargi. Stosownie do art. 18 pkt 1

powołanej ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym Sąd ten nie jest właściwy

w sprawach należących do właściwości innych sądów. Wnoszący rewizję nadzwyczajną podzielił pogląd, że jeżeli istnieje przepis szczególny uprawniający pracownika do złożenia skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego, to właściwa jest droga

administracyjnosądowa, jeżeli zaś takiego przepisu brak, bądź istnieje przepis

exprssis verbis wskazujący na sąd powszechny, to właściwy jest sąd powszechny.

Tak więc rozstrzygnięcie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który rozpoznał

sprawę merytorycznie, uznając tym samym swoją właściwość do rozpoznania sprawy

z zakresu wyrażenia zgody na podjęcie dodatkowego zatrudnienia przez sędziów w

stanie spoczynku, jest rażącym naruszeniem powołanego na wstępie art. 19 pkt 1

ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym w związku z art. 68 i art. 68 3 ustawy z

dnia 20 czerwca 1985 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona. Trafnie powołuje się ona na wyrok

Sądu Najwyższego - z dnia 6 stycznia 1999 r., III RN 180/98 (OSNAPiUS z 1999 r. nr

21, poz. 670). W wyroku tym Sąd Najwyższy zajmował się kwestią dopuszczalności

drogi sądowej przed Naczelnym Sądem Administracyjnym i stosowania regulacji dotyczących stanu spoczynku w aspekcie prawa do podejmowania zatrudnienia przez

sędziów w stanie spoczynku. Wprawdzie sprawa dotyczyła sędziego Sądu Najwyższego w stanie spoczynku, jednakże Sąd Najwyższy, ze względu na stosowanie w

tym względzie do sędziów Sądu Najwyższego przepisów ustawy z dnia 20 czerwca

1985 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych dokonał analizy przepisów art. 68 i 683

tego Prawa, na których naruszenie wnioskodawca wskazywał w swej skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W konkluzji Sąd Najwyższy uznał, że roszczenia

ze stosunku służbowego, w jakim pozostaje sędzia po przeniesieniu w stan spoczynku są roszczeniami, które mogą być dochodzone przed sądem pracy. Stanowisko to

podziela skład orzekający w niniejszej sprawie, zostało ono też zaakceptowane w

Komentarzu do Prawa o ustroju sądów powszechnych i ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa pod redakcją J.Gudowskiego (Warszawa 2002 r, s. 318). „Sędzia w

stanie spoczynku pozostaje w stosunku służbowym, a prezes właściwego sądu wykonuje wobec niego czynności władcze wynikające z tego stosunku w zakresie określonym w ustawach. Stosunek między sędzią sądu powszechnego a właściwym sądem nie podlega więc kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego, albowiem istnieje domniemanie właściwości sądu powszechnego, a nie ma przepisu szczególnego przekazującego sprawy z tego stosunku do właściwości Naczelnego Sądu Administracyjnego” (w dalszych wywodach komentatorzy odnieśli się też do dopuszczalności wykonywania przez sędziego w stanie spoczynku zawodu adwokata lub radcy

prawnego - uwaga 7 do art. 105 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych, Dz.U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.).

Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 393 16 KPC orzekł

jak w sentencji.