III RN 208/00 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 6 lutego 2002 r.

III RN 208/00

Postępowanie w sprawie weryfikacji uprawnień kombatanckich, przeprowadzane na podstawie art. 25 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu

powojennego (jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.) oraz przepisów rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. w

sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących

pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień (Dz.U. Nr 116, poz. 745) może być prowadzone także po śmierci osoby, której uprawnień kombatanckich postępowanie dotyczy. W takim przypadku stroną postępowania weryfikacyjnego jest współmałżonek, który uzyskał po zmarłej osobie uprawnienia kombatanckie lub złożył

wniosek o ich przyznanie (art. 25 ust. 4-6 ustawy o kombatantach oraz § 2 ust. 2

powołanego rozporządzenia).

Przewodniczący SSN Kazimierz Jaśkowski, Sędziowie SN: Jerzy

Kwaśniewski, Andrzej Wasilewski (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Ryszarda Walczaka, po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2002 r. sprawy ze skargi Albiny M. na decyzję

Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia

26 lutego 1999 r. [...] w przedmiocie przyznania uprawnień dla wdowy, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości [...] od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodka Zamiejscowego w Szczecinie z dnia 12 kwietnia 2000 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i oddalił skargę.

Uzasadnienie

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W.

decyzją z dnia 26 lutego 1999 r. utrzymał w mocy swą uprzednio wydaną decyzję z

dnia 13 stycznia 1999 r. odmawiającą przyznania Albinie M. uprawnień wdowy po

kombatancie. W uzasadnieniu tej decyzji Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i

Osób Represjonowanych stwierdził, że w toku postępowania weryfikacyjnego ustalono, że zmarły mąż wnioskodawczyni – Józef M. pełnił służbę zawodową w strukturach informacji wojskowej, co – zgodnie z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a oraz art. 25 ust. 2

pkt 1 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach i niektórych osobach

będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (jednolity tekst: Dz.U. z

1997 r. Nr 142, poz. 950) – przesądzało o tym, że nie mógł on korzystać z uprawnień

kombatanckich, a w wypadku ich wcześniejszego przyznania, powinien był być ich

pozbawiony, o ile nie zostaną przedstawione dowody przeciwne, o których mowa w

art. 21 ust. 3 pkt 1 i pkt 2 ustawy o kombatantach. Zatem, Albinie M., jako wdowie po

kombatancie, przysługiwałyby uprawnienia pochodne w stosunku do uprawnień jej

zmarłego męża – Józefa M. (art. 20 ust.3 ustawy o kombatantach), ale w tym celu

musiałaby ona dowieść, że w rozpoznawanej sprawie miały miejsce okoliczności, o

których mowa jest w art. 21 ust. 3 pkt 1 i pkt 2 ustawy o kombatantach. Tymczasem,

w rozpoznawanej sprawie, wnioskodawczyni – Albina M. twierdzi wprawdzie, że jej

zmarły mąż – Józef M. uzyskał uprawnienia kombatanckie z tytułu działalności w Ruchu Oporu w okresie od dnia 14 kwietnia 1944 r. do dnia 16 sierpnia 1944 r., ale

twierdzenia tego nie poparła ona żadnymi dowodami wymaganymi stosownie do art.

21 ust. 3 pkt 1 i pkt 2 ustawy o kombatantach.

W wyniku skargi Albiny M. na powyższą decyzję, Naczelny Sąd Administracyjny-Ośrodek Zamiejscowy w Szczecinie wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2000 r. [...]

uchylił zaskarżoną decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia 26 lutego 1999 r. i poprzedzającą ją decyzję tego organu z dnia 13 stycznia 1999 r. W uzasadnieniu tego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że: „Skoro nie żyjący kombatant posiadał uprawnienia oparte na tytule wskazanym w art. 1 ust. 2, art. 2 oraz art. 4 ustawy kombatanckiej i nie został ich

pozbawiony za życia – po jego śmierci przysługują one wdowie (wdowcowi) z mocy

prawa – tj. art. 20 ust. 3 ustawy kombatanckiej. Brak jest podstawy prawnej do weryfikacji uprawnień zmarłych kombatantów i przenoszenia rezultatów takiej weryfikacji

na wdowy (wdowców)”.

Minister Sprawiedliwości pismem z dnia 5 grudnia 2000 r. [...] wniósł rewizję

nadzwyczajną od powyższego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodka

Zamiejscowego w Szczecinie z dnia 12 kwietnia 2000 r. [...], zarzucając temu wyro-

kowi rażące naruszenie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995

r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) oraz art. 20

ust. 3 i art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy o kombatantach, a w konsekwencji na podstawie art. 57 ust. 2 ustawy o NSA wniósł o

uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi. W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej podniesiono w szczególności, że w rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, iż zmarły – Józef M. w okresie od października 1952 r. do 29 stycznia 1957 r.

pełnił służbę wojskową w strukturach Informacji Wojskowej, a zatem spełniał przesłanki stanowiące podstawę pozbawienia go uprawnień kombatanckich (art. 25 ust. 2

pkt 1 lit. a oraz art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy o kombatantach). Natomiast skarżąca

wdowa po kombatancie – Albina M., która jest osobą wywodzącą na podstawie art.

20 ust. 3 ustawy o kombatantach swe prawa pochodne w stosunku do uprawnień

pierwotnych zmarłego męża – Józefa M., nie przedstawiła żadnych dowodów wymaganych stosownie do art. 21 ust. 3 pkt 1 i pkt 2 ustawy o kombatantach, które pozwalałyby na odstąpienie od decyzji o cofnięciu uprawnień kombatanckich jej zmarłemu mężowi z przyczyn wyżej określonych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rewizja nadzwyczajna jest zasadna. Zasady prawne weryfikacji uprawnień

kombatanckich określa art. 25 ustawy o kombatantach (w brzmieniu obowiązującym

w 1999 r.) oraz rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r.

w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień (Dz.U. Nr 116, poz. 745 – powoływane nadal jako rozporządzenie), które wydane zostało na podstawie art. 25 ust. 6 tej ustawy. Z przepisów tych

jednoznacznie wynika, że w sytuacji, gdy osoba, której uprawnień kombatanckich

dotyczy postępowanie weryfikacyjne, zmarła, stroną tego postępowania jest pozostały po niej współmałżonek, któremu – na podstawie art. 20 ust. 3 ustawy o kombatantach – przysługuje uprawnienie (uprawnienie pochodne) do korzystania z uprawnień kombatanckich po zmarłym współmałżonku (§ 2 oraz § 10 pkt 2 lit. b rozporządzenia). Oznacza to, że wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Naczelnego

Sądu Administracyjnego pogląd prawny, iż „brak jest podstawy prawnej do weryfikacji uprawnień zmarłych kombatantów i przenoszenia rezultatów takiej weryfikacji na

wdowy (wdowców)”, jest oczywiście niezgodny z obowiązującą ustawą o kombatantach i wydanym na jej podstawie rozporządzeniem.

W rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, że Józef M. w okresie od października 1952 r. do dnia 29 stycznia 1957 r. pełnił zawodową służbę wojskową w

strukturach Informacji Wojskowej i na tej podstawie – zgodnie z dyspozycją art. 25

ust. 2 pkt 1 lit. a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy o kombatantach (w

brzmieniu obowiązującym w 1999 r.) – Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i

Osób Represjonowanych w W. decyzją z dnia 13 stycznia 1999 r. pozbawił go

uprawnień kombatanckich. Jest również poza sporem, że Albina M. - wdowa po

zmarłym Józefie M., która w dniu 1 lutego 1999 r. wystąpiła do Kierownika Urzędu do

Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy o odmowie przyznania jej uprawnień kombatanckich po zmarłym

mężu, powołując się na działalność zmarłego męża w Ruchu Oporu w okresie od

dnia 14 kwietnia 1944 r. do dnia 16 sierpnia 1944 r., nie przedłożyła żadnych dowodów, wymaganych stosownie do dyspozycji art. 21 ust. 3 pkt 1 lub pkt 2 ustawy o

kombatantach oraz § 10 pkt 2 lit. b (in fine) rozporządzenia, które uzasadniałyby

zmianę decyzji pozbawiającej jej zmarłego męża – Józefa M. uprawnień kombatanckich, co w konsekwencji przesądziło o tym, że Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. decyzją z dnia 26 lutego 1999 r. utrzymał w

mocy swą uprzednią decyzję z dnia 13 stycznia 1999 r. o odmowie przyznania Albinie M. uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39315 KPC w

związku z art.10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania

cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i

Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego,

ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw

(Dz.U. Nr 43, poz.189 ze zm.) orzekł jak w sentencji.