III RN 19/01 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 6 marca 2002 r.

III RN 19/01

Cudzoziemcowi wpisanemu do rejestru osób niepożądanych w Polsce

nie przysługuje skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego na decyzję o

odmowie wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, choćby w placówce

straży granicznej okazał ważną wizę wystawioną przez polskiego konsula za

granicą.

Przewodniczący SSN Andrzej Wasilewski, Sędziowie SN: Józef Iwulski,

Andrzej Kijowski (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Waldemara

Grudzieckiego, po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2002 r. sprawy ze skargi Francesco

C. na decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia 22 października 1999

r. [...] w przedmiocie unieważnienia wizy, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra

Sprawiedliwości [...] od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z

dnia 27 czerwca 2000 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i odrzucił skargę.

Uzasadnienie

Francesco C., obywatel Republiki W., legitymujący się wizą pobytową z prawem do pracy wydaną cudzoziemcowi przez Konsula Rzeczypospolitej Polskiej w R.

w dniu 13 września 1999 r. [...], zamierzał wjechać do Polski w dniu 14 września

1999 r. Podczas kontroli granicznej ujawniono jednak, że jego dane osobowe znajdują się w wykazie osób, których pobyt w Polsce jest niepożądany, przy czym wpis

ten jako końcową datę swego obowiązywania wskazywał dzień 22 maja 2004 r. W

związku z tym Komendant Placówki Kontrolnej Straży Granicznej w C. decyzją z dnia

14 września 1999 r. [...] wydaną na podstawie art. 80 pkt 2 oraz art. 13 ust. 1 pkt 9

ustawy z dnia 25 czerwca 1997 r. o cudzoziemcach (Dz.U. Nr 114, poz.739 ze zm.)

unieważnił tę wizę, ze względu na naruszenie przez cudzoziemca art. 13 ust. 1 pkt 1,

5 i 9 powołanej ustawy.

Komendant Główny Straży Granicznej po rozpatrzeniu odwołania Francesco

C. wydał decyzję z dnia 22 października 1999 r. [...] o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu Komendant Główny Straży Granicznej wskazał, że Francesco C. został z Polski wydalony decyzją Wojewody Ś., utrzymaną następnie w

mocy przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, co zgodnie z art. 64 ust. 1

ustawy o cudzoziemcach stanowiło podstawę do wpisania odpowiednich danych

osobowych do wykazu cudzoziemców, których pobyt na terytorium RP jest niepożądany.

W skardze na powyższą decyzję ostateczną Francesco C. podniósł zarzut naruszenia art. 13 ust. 1 i 5 ustawy o cudzoziemcach, gdyż zakwestionował fakt wydalenia go z terytorium Polski, będący przesłanką umieszczenia go we wspomnianym

wykazie, a także twierdzenie o rzekomym przewożeniu przez niego przez granicę

broni oraz materiałów wybuchowych i promieniotwórczych. W odpowiedzi na skargę

Komendant Główny Straży Granicznej domagał się jej odrzucenia na podstawie

przepisu art. 19 pkt 5 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz.368 ze zm.), wyłączającego dopuszczalność skargi sądowoadministracyjnej w sprawach wiz i zezwoleń na przekroczenie przez cudzoziemca

granicy państwa oraz zgody na ich wydanie, zezwoleń na zamieszkanie na czas

oznaczony, azylu i wydalenia z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z wyjątkiem

przypadków dotyczących cudzoziemców przebywających legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 27 czerwca 2000 r. [...] uchylił

zaskarżoną decyzję wraz z poprzedzającą ją decyzją Komendanta Granicznej Placówki Straży Granicznej w C. z dnia 14 września 1999 r. W motywach tego rozstrzygnięcia Naczelny Sąd Administracyjny dokonał wykładni art. 19 pkt 5 ustawy o NSA

wyrażając pogląd, że przepis ten jest tak skonstruowany, iż najpierw wymienia sześć

wyłączonych spod kontroli sądowoadministracyjnej kategorii spraw dotyczących cudzoziemców, po czym wyłączenie to ogranicza przez objęcie nim jedynie cudzoziemców przebywających w Polsce nielegalnie. Przepis ograniczający drogę do sądu nie

może jednak podlegać wykładni rozszerzającej, wobec czego sprawy wizowe cudzoziemców przebywających w Polsce nielegalnie są objęte art. 19 pkt 5 ustawy o NSA

tylko wtedy, gdy pomiędzy „nielegalnym przebywaniem w Polsce” a toczącą się

„sprawą wizową” występuje czasowo - przestrzenny związek. Powołanego przepisu

nie można zatem rozumieć w ten sposób, jakoby dotyczył on cudzoziemca, który kiedykolwiek przebywał w Polsce nielegalnie (brak wówczas czasowego związku ze

sprawą, której dotyczy spór) albo który – jak skarżący – chce dopiero wjechać do

Polski na podstawie posiadanej ważnej wizy, gdyż wtedy brak po jego stronie przesłanki „nielegalnego przebywania na terytorium Polski” zarówno z przyczyn faktycznych (cudzoziemiec nie wjechał jeszcze do Polski, jak też prawnych (brak elementu

nielegalności zachowania cudzoziemca posiadającego ważną wizę). Z tej przyczyny

zarzut Komendanta Głównego Straży Graniczne, kwestionujący w niniejszej sprawie

dopuszczalność drogi sądowoadministracyjnej jest, zdaniem NSA, bezzasadny.

Powyższy wyrok Minister Sprawiedliwości zaskarżył rewizją nadzwyczajną,

zarzucając rażące naruszenie art. 27 ust. 2 w związku z art. 19 pkt 5 ustawy o NSA

w związku z art. 13 ust. 1 pkt 9 ustawy o cudzoziemcach i na podstawie art. 57 ust. 2

ustawy o NSA domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku oraz odrzucenia skargi.

W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej podniesiono, że z językowej wykładni art. 19

pkt 5 ustawy o NSA wynika, iż Naczelny Sąd Administracyjny jest właściwy w sprawach skarg na decyzje w przedmiocie unieważnienia wiz cudzoziemców przebywających na terytorium RP legalnie. Natomiast sytuacji cudzoziemców nielegalnie przebywających w Polsce ustawodawca – wbrew twierdzeniom NSA - nie różnicuje „przy

uwzględnieniu przesłanki zaistnienia bądź niezaistnienia jakiegokolwiek związku czasowo-przestrzennego”. Ze względu na przesłankę dopuszczalności wniesienia skargi

do sądu administracyjnego na decyzję o unieważnieniu wizy konieczne zatem było

ustalenie, czy skarżący na terytorium RP przebywał legalnie.

W tej kwestii jest niesporne, że Wojewoda Ś. decyzją z dnia 22 maja 1999 r.

[...] wydalił Francesco C. z terytorium RP na podstawie art. 52 ust. 1 pkt 2 w związku

z art. 13 ust. 5 i 9 ustawy o cudzoziemcach, utrzymaną w mocy przez Ministra Spraw

Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia 17 września 1999 r. [...]. W wyniku

skargi Francesco C. obie te decyzje zostały przez Naczelny Sąd Administracyjny

uchylone wyrokiem z dnia 29 lutego 2000 r. [...]. Na rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku w sprawie o unieważnienie wizy pełnomocnik skarżącego wyjaśnił przy

tym, że po wydaniu decyzji o wydaleniu z terytorium RP Francesco C. wyjechał z

Polski i w R. uzyskał nową wizę, którą unieważniono na granicy w dniu 14 września

1999 r., odmawiając mu wjazdu na terytorium RP. W dacie wydania decyzji o unie-

ważnieniu wizy skarżący nie przebywał więc w Polsce legalnie, co wyłączało możliwość rozpoznania przez NSA skargi na tę decyzję.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rewizja nadzwyczajna jest zasadna, gdyż zaskarżony wyrok opiera się na rażąco błędnej wykładni art. 19 pkt 5 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.). Przepis ten wyłącza dopuszczalność skargi sądowoadministracyjnej w sprawach „wiz i zezwoleń na przekroczenie przez cudzoziemca granicy państwa oraz zgody na ich wydanie, zezwoleń na

zamieszkanie na czas oznaczony, azylu i wydalenia z terytorium Rzeczypospolitej

Polskiej, z wyjątkiem przypadków dotyczących cudzoziemców przebywających legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej”. Sześć cytowanych kategorii spraw dotyczących cudzoziemców nie podlega więc w zasadzie kontroli NSA, chyba że sprawa

dotyczyłaby cudzoziemca przebywającego w Polsce legalnie. Punkt wyjścia przy

ocenie dopuszczalności skargi sądowoadministracyjnej w sprawie o unieważnienie

cudzoziemcowi wizy na podstawie jednej z przesłanek określonych w art. 13 ust. 1

ustawy z dnia 25 czerwca 1997 r. o cudzoziemcach (Dz.U. Nr 114, poz.739 ze zm.)

stanowi zatem kwestia legalności jego pobytu na terytorium RP.

Odmówienie Francesco C., obywatelowi Republiki W., wjazdu na terytorium

RP i unieważnienie mu wizy wydanej przez Konsula RP w R. nastąpiło w dniu 14

września 1999 r., czyli w dacie, w której jego pobyt na terytorium RP, a ściślej - na

granicy tegoż terytorium, nie był legalny. Co prawda Francesco C. formalnie dysponował ważną wizą, lecz stało się tak jedynie wskutek nieświadomości Konsula RP w

R. co do faktu wpisania skarżącego do rejestru osób niepożądanych w Polsce, o

czym on sam powiadamiać - ze zrozumiałych względów – nie był zainteresowany.

Wpis do wspomnianego rejestru był zaś skutkiem wydalenia Francesco C. z terytorium RP decyzją Wojewody Ś. z dnia 22 maja 1999 r. wydaną na podstawie art. 13

ust. 1 pkt 5 i 9 w związku z art. 52 ust. 1 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach i utrzymaną

w mocy przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w dniu 17 września 1999

r. Natomiast Naczelny Sąd Administracyjny obie te decyzje uchylił wyrokiem z dnia

29 lutego 2000 r. Wynika stąd, że decyzja o wydaleniu z terytorium RP nie była w

momencie unieważnienia wizy decyzją ostateczną, lecz decyzje w tych sprawach

podlegają natychmiastowemu wykonaniu (art. 13 ust. 6 ustawy o cudzoziemcach).

Dlatego skarżący dopiero po dniu 29 lutego 2000 r. mógłby się uważać za cudzoziemca legalnie przebywającego na terytorium RP, a tym samym legitymowanego do

występowania na drogę sądowoadministracyjną w sprawach wizowych.

Z dotychczasowych wywodów wynika, że dla ograniczenia zakresu zastosowania art. 19 pkt 5 ustawy o NSA, a więc dla dopuszczenia wyjątkowo sądowoadministracyjnej kontroli decyzji wizowych, doniosłość mają jedynie sytuacje legalnego

przebywania cudzoziemca na terytorium RP. Innymi słowy, dla cudzoziemców nielegalnie przebywających w Polsce, nie wyłączając cudzoziemca, który w celu pobytu

na polskim terytorium stawił się na granicy państwowej w placówce straży granicznej,

nie może się w ogóle w sprawach wizowych otworzyć droga sądowoadministracyjna,

wobec czego nie ma też znaczenia, czy pomiędzy „nielegalnym przebywaniem w

Polsce” a toczącą się „sprawą wizową” istnieje albo nie istnieje czasowo-przestrzenny związek.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 393 15 KPC w

związku z art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania

cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej – Prawo upadłościowe i

Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego,

ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw

(Dz.U. Nr 43, poz.189 ze zm.) orzekł jak w sentencji.