III RN 113/00 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 17 września 2001 r.

III RN 113/00

Uprzedzenie żołnierza zawodowego przez właściwy organ wojskowy o

zamiarze zwolnienia z zawodowej służby wojskowej (art. 77 ust. 3 ustawy z dnia

30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, jednolity tekst:

Dz.U. z 1997 r. Nr 10, poz. 55 ze zm.) może nastąpić w czasie niezdolności do

służby z powodu choroby.

Przewodniczący SSN Andrzej Wróbel, Sędziowie SN: Katarzyna Gonera,

Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 17 września 2001 r. sprawy ze skargi

Mirosława H. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 czerwca 1999 r. [...] w

przedmiocie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości [...] od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego

w Warszawie z dnia 19 listopada 1999 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i oddalił skargę.

Uzasadnienie

W zaskarżonym rewizją nadzwyczajną wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 listopada 1999 r. - stosownie do jego uzasadnienia - przyjęto co

następuje:

Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrzył skargę Mirosława H. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 czerwca 1999 r., którą Minister ten utrzymał w

mocy swą decyzję z dnia 17 maja 1999 r. o zwolnieniu [...] Mirosława H. z dniem 29

października 1999 r. z zawodowej służby wojskowej i przeniesieniu go do rezerwy na

podstawie art. 76 ust. 1 pkt 1 lit. d w związku z art. 77 ust. 3 ustawy z dnia 30

czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z

1997 r. Nr 10, poz. 55 ze zm.). W uzasadnieniu tej decyzji powołane zostały w pierwszym rzędzie przesłanki zastosowania powołanych przepisów ustawy o służbie wojs-

kowej żołnierzy zawodowych to jest, że Mirosław H. nabył prawo do zaopatrzenia

emerytalnego z tytułu wysługi lat i osiągnięcia wieku 57 lat. Ponadto Minister Obrony

Narodowej powołał się na określone okoliczności, które uwzględniał przy podejmowaniu decyzji. [...] Mirosław H. pozostawał od 29 marca 1999 r. do dyspozycji Ministra Obrony Narodowej w związku z rozformowaniem Zespołu Głównych Inspektorów

MON, w którym poprzednio pełnił służbę. Mając zaś pełne uprawnienia emerytalne i

odpowiedni wiek umożliwiający zwolnienie ze służby, został objęty programami restrukturyzacji Sił Zbrojnych przewidującymi ograniczenie stanowisk służbowych,

zwłaszcza oficerów starszych i generałów stosownie do „Założeń rządowego programu modernizacji Sił Zbrojnych w latach 1998-2002” oraz „Programu Integracji z

Organizacją Traktatu Północnoatlantyckiego i Modernizacji Sił Zbrojnych RP w latach

1998-2012”.

W decyzji tej podano także, iż zgodnie z art. 77 ust. 3 przytoczonej ustawy, w

dniu 14 kwietnia 1999 r. została przeprowadzona z Mirosławem H. rozmowa uprzedzająca o zamiarze zwolnienia z zawodowej służby wojskowej wskutek nabycia

prawa do zaopatrzenia emerytalnego z tytułu wysługi lat i osiągnięcia granicy wieku

w posiadanym stopniu wojskowym (art. 76 ust. 1 pkt 1 lit. d powołanej ustawy). Rozmowę tę przeprowadził Dyrektor Departamentu Kadr i Szkolnictwa Wojskowego w

obecności Szefa Oddziału Rozmieszczenia Kadr Instytucji MON. Po zapoznaniu Mirosława H. z celem rozmowy oraz poinformowaniu go o zamiarze zwolnienia z zawodowej służby wojskowej po sześciu miesiącach od dnia przeprowadzenia rozmowy, stwierdził on, że przebywa na zwolnieniu lekarskim (co potwierdził przedstawionym zwolnieniem stwierdzającym niezdolność do wykonywania obowiązków służbowych w okresie od 9 kwietnia 1999 r. do 22 kwietnia 1999 r.), a następnie opuścił

gabinet dyrektora nie podpisawszy notatki z przeprowadzonej rozmowy. W tym stanie rzeczy uznano, że zainteresowany został poinformowany o zamiarze zwolnienia,

czym wyczerpano wymóg z powołanego art. 77 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej

żołnierzy zawodowych.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego [...] Mirosław H. domagał

się uchylenia powyższej decyzji zarzucając , iż z naruszeniem art. 77 ust. 3 ustawy z

30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych nie przeprowadzono

rozmowy na temat planowanego zwolnienia ze służby. Od dnia 9 kwietnia 1999 r.

przebywał na zwolnieniu lekarskim i w dniu 14 kwietnia jadąc na wizytę lekarską

wstąpił do Biura Kadr MON z uwagi na telefoniczną prośbę mjr. P. W Biurze Kadr

oświadczono mu, że zamierzają z nim rozmawiać służbowo. Wówczas oznajmił, że

przebywa na zwolnieniu lekarskim i ma wysoką temperaturę. W związku z tym [...] B.

zasugerował inny termin rozmowy służbowej, po 23 kwietnia 1999 r., ale taka rozmowa już się nie odbyła. Poza tym skarżący zarzucił, iż występuje rozbieżność między wskazaną podstawą zwolnienia z art. 76 ust. 1 pkt 1 lit. d ustawy z dnia 30

czerwca 1970 r., a uzasadnieniem decyzji, w której jest mowa o likwidacji zajmowanego stanowiska służbowego i braku możliwości wyznaczenia na stanowisko równorzędne – co przewiduje art. 78 ust. 2 pkt 2 tej ustawy.

Minister Obrony Narodowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie

powołując się na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nie można podzielić zarzutu skarżącego co do sprzeczności między wskazaną w zaskarżonej decyzji podstawą zwolnienia z zawodowej służby wojskowej (art. 76 ust. 1 pkt 1 lit. d ustawy), a uzasadnieniem decyzji. Wskazane bowiem zostały przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, a

mianowicie nabycie prawa do zaopatrzenia emerytalnego i osiągnięcie przez generała 57 lat, a w dalszej części uzasadnienia decyzji przytoczono jedynie dodatkowe

argumenty uzasadniające – zdaniem organu wojskowego – tę fakultatywną podstawę

zwolnienia, a mianowicie rozformowanie Zespołu Głównych Inspektorów MON. Pomimo to – według NSA - skarga podlegała uwzględnieniu wobec naruszenia art. 77

ust. 3 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.

Przepis ten ma charakter ochronny, gdyż ustawodawca uznał za niezbędne uprzedzenie żołnierza o planowanym zwolnieniu ze służby wojskowej, celem umożliwienia

mu zorganizowania życia osobistego i zawodowego związanego z tym zwolnieniem.

Określił też czasowy limit ochronny na co najmniej sześć miesięcy. Ten okres

ochronny nie podlega skróceniu. Stąd też nie można uznać za prawidłowe przeprowadzenie takiej rozmowy w okresie usprawiedliwionej nieobecności żołnierza w służbie spowodowanej chorobą. Tak zaś było w przypadku skarżącego, który – jak wynika z dokumentacji lekarskiej Wojskowego Instytutu Medycyny Lotniczej – był niezdolny do służby od 9 kwietnia 1999 r., a w dniu przeprowadzonej rozmowy (14

kwietnia 1999 r.) odczuwał silne dolegliwości bólowe i miał wysoką gorączkę – 38,8o

C. W konsekwencji powyższego stanowiska Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem

z dnia 19 listopada 1999 r. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję

z dnia 17 maja 1999 r.

Minister Sprawiedliwości w rewizji nadzwyczajnej od powyższego wyroku zarzucił rażące naruszenie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995

r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74., poz. 368 ze zm.) oraz art. 77

ust. 3 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych i

na podstawie art. 57 ust. 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi.

W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej wskazano, że nie budzą zastrzeżeń

ustalenia faktyczne, a w szczególności, że rozmowa z [...] Mirosławem H. o zamiarze

zwolnienia go z zawodowej służby wojskowej wskutek osiągnięcia wieku, o którym

mowa w art. 76 ust. 1 pkt 1 lit. d ustawy, została przeprowadzona w okresie usprawiedliwionej nieobecności skarżącego spowodowanej chorobą, co wynika z dokumentacji lekarskiej Wojskowego Instytutu Medycyny Lotniczej stwierdzającej, że był

on niezdolny do służby od 9 kwietnia 1999 r., a ponadto w dniu przeprowadzenia

rozmowy – 14 kwietnia 1999 r. odczuwał silne dolegliwości bólowe i miał wysoką gorączkę. Natomiast nie można się zgodzić z zawartą w wyroku oceną prawną tej

sytuacji faktycznej w świetle art. 77 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy

zawodowych. Według Ministra Sprawiedliwości odmiennie od uregulowań przyjętych

w Kodeksie pracy, usprawiedliwiona nieobecność żołnierza spowodowana chorobą

nie jest czynnikiem uniemożliwiającym podejmowanie działań w zakresie zwalniania

z zawodowej służby wojskowej. Dotyczy to również informowania go o takim zamiarze przewidzianego w art. 77 ust. 3 ustawy, który nie zabrania organowi wojskowemu

uprzedzenia o zamiarze zwolnienia z zawodowej służby wojskowej w okresie usprawiedliwionej nieobecności żołnierza spowodowanej chorobą. Wskazać w szczególności należy na treść art. 75 ust. 1 pkt 2 ustawy stwierdzającego, iż choroba żołnierza powodująca niezdolność do zawodowej służby wojskowej stanowi bezwzględną

przesłankę zwolnienia z wojska i to w trybie natychmiastowym, po stwierdzeniu przez

wojskową komisję lekarską niezdolności do zawodowej służby wojskowej. Zwolnienie

ze służby następuje wówczas bez jakiegokolwiek okresu ochronnego, nawet w przypadku pozostawania żołnierza w stanie obłożnej choroby (także w trakcie leczenia

szpitalnego). Fakt ten w żaden sposób nie ogranicza organom wojskowym możliwości działania w zakresie zwalniania żołnierza z zawodowej służby wojskowej. Podkreślenia ponadto wymaga, że przeprowadzenie rozmowy uprzedzającej o zamiarze

zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, przewidziane w art. 77 ust. 3 ustawy ma

jedynie charakter informacyjny, a nie konstytutywny. W wyniku jej przeprowadzenia

nie zmienia się status prawny żołnierza zawodowego, a dopiero decyzja o zwolnieniu

zmienia jego sytuację prawną. Skoro więc – jak przyjął Naczelny Sąd Administracyjny – skarżący powiadomiony został w dniu 14 kwietnia 1999 r. przez właściwy organ

wojskowy o zamiarze zwolnienia z zawodowej służby wojskowej wskutek osiągnięcia

wieku, o którym mowa w art. 76 ust. 1 pkt 1 lit. d ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o

służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, brak jest podstaw do przyjęcia, że nie zostały spełnione przesłanki z art. 77 ust. 3 ustawy.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Stosownie do art. 77 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych

w razie zamiaru zwolnienia żołnierza zawodowego z zawodowej służby wojskowej

przez właściwy organ wojskowy wskutek osiągnięcia wieku stwarzającego taką możliwość (art. 76 ust. 1 pkt 1), należy go o tym uprzedzić co najmniej na sześć miesięcy

przed planowanym terminem zwolnienia.

Odnosząc treść tego przepisu do stanu faktycznego sprawy, tak jak on się

przedstawia w niekwestionowanej w tym zakresie podstawie faktycznej wyroku NSA,

nie może budzić wątpliwości, iż w trakcie rozmowy służbowej w dniu 14 kwietnia

1999 r. [...] Mirosław H. został uprzedzony o planowanym zwolnieniu go z zawodowej

służby wojskowej, które następnie – stosownie do decyzji Ministra Obrony Narodowej

– nastąpiło z dniem 29 października 1999 r., to jest po upływie 6 miesięcy od uprzedzającej to zwolnienie informacji. O ile nie budziło wątpliwości to, że okoliczności

przeprowadzonej w dniu 14 kwietnia 1999 r. "rozmowy służbowej” o planowanym

zwolnieniu Mirosława H. ze służby, poddają się kwalifikacji prawnej jako uprzedzenie

o zamiarze zwolnienia ze służby, o którym mowa w powołanym wyżej przepisie, to

powstał problem co do skuteczności prawnej przedmiotowego „uprzedzenia” ze

względu na to, że wtedy, gdy się ono dokonywało, uprzedzony o zamiarze zwolnienia

ze służby Mirosław H. był chory i niezdolny do służby. Rozważając ten problem, który

okazał się jedynym spornym problemem prawnym w świetle wyroku Naczelnego

Sądu Administracyjnego, należy zauważyć, że według tego wyroku tylko sam fakt

choroby zainteresowanego ma znaczenie. Naczelny Sąd Administracyjny nie ustalił

natomiast ażeby choroba [...] Mirosława H. spowodowała jakieś istotne zakłócenie

percepcji przekazanego mu „uprzedzenia”, którego treścią był komunikat, że Minister

Obrony Narodowej zamierza po okresie 6 miesięcy zwolnić go ze służby na podsta-

wie kompetencji określonej w art. 76 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Ze stanowiska przedstawionego w zaskarżonym wyroku wynika zatem, iż

przedmiotowe „uprzedzenie”, chociaż nastąpiło, to jednak nie wywarło skutku prawnego wobec choroby i niezdolności do służby zainteresowanego. Sąd Najwyższy

uznał, że w rewizji nadzwyczajnej właściwie określono zakres spornego zagadnienia

prawnego i zasadnie zarzucono, iż stanowisko zaskarżonego wyroku wynika z bezpodstawnego, swoistego dowartościowania „uprzedzenia”, o którym mowa w art. 77

ust. 3 powołanej ustawy o warunek, którego nie ma w przepisach prawa. W zaskarżonym wyroku nie wskazano żadnego przepisu prawa, który ustalałby zakaz dokonywania „uprzedzenia” o zamiarze zwolnienia ze służby wojskowej, o którym mowa

w art. 77 ust. 3 ustawy, ze względu na chorobę żołnierza. Słusznie w związku z tym

podniesiono w rewizji nadzwyczajnej, że do stosunków służbowych żołnierzy zawodowych nie ma zastosowania regulacja, określająca warunki rozwiązania umowy o

pracę za wypowiedzeniem (por. art. 41 Kodeksu pracy).

Nie jest także przekonywające stanowisko zaskarżonego wyroku, że zakaz

uprzedzania o planowanym zwolnieniu żołnierza zawodowego w okresie jego niezdolności do służby z powodu choroby może być wyprowadzony wprost z art. 77 ust.

3. Takie stanowisko nie ma oparcia w treści przepisu, zaś wspomniana wyżej regulacja prawna stosunku pracy wskazuje, że w odniesieniu do wypowiadania umów o

pracę potrzebne było normatywne uregulowanie zakazu wypowiadania umowy o

pracę w czasie usprawiedliwionej nieobecności pracownika w pracy. Wynikająca z

art. 77 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych instytucja uprzedzenia o zamiarze zwolnienia ze służby spełnia określoną funkcję ochronną dla żołnierza, sprowadzającą się do zakomunikowania mu – w określonym terminie – o zamiarze zwolnienia ze służby na podstawie art. 76 ust. 1 pkt 1 ustawy. Z punktu widzenia

treści takiego komunikatu i jego celu istotne jest, żeby dotarł on w przewidzianym do

tego terminie do zainteresowanego żołnierza w taki sposób, aby mógł być zrozumiany, co w rozważanym przypadku miało miejsce.

Z powyższych przyczyn, skoro wykazana została podstawa rewizji nadzwyczajnej dotycząca wyłącznie naruszenia prawa materialnego, Sąd Najwyższy orzekł

przy zastosowaniu art. 39315 KPC w związku z art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r.

o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 189 ze zm.).