III RN 108/98 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 6 stycznia 1999 r.

III RN 108/98

Niewykonanie przez Radę Ministrów obowiązku wynikającego z kompetencji do wydania rozporządzenia zapewniającego prawidłowe wykonanie

ustawy (art. 146 ust. 4 pkt 1 i 2 w związku z art. 92 Konstytucji RP) narusza

konstytucyjne zasady funkcjonowania demokratycznego państwa prawnego

(art. 2 i 7 Konstytucji RP), a tym samym może stanowić delikt konstytucyjny.

Przewodniczący SSN: Kazimierz Jaśkowski, Sędziowie SN: Walerian Sanetra,

Andrzej Wasilewski (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 6 stycznia 1999 r. sprawy ze skargi

Wojewody K. na postanowienie Społecznej Komisji Rewindykacyjnej z dnia 23

kwietnia 1997 r. [...] w przedmiocie odmowy ponownego rozpoznania sprawy zwrotu

majątku utraconego przez związki zawodowe w wyniku wprowadzenia stanu wojennego, na skutek rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego [...]

od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 stycznia

1998 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i oddalił skargę.

Uzasadnienie

Społeczna Komisja Rewindykacyjna orzeczeniem z dnia 26 marca 1997 r. [...]

wydanym na podstawie art. 5 ust. 1 oraz art. 1 ust. 1 i ust 2, art. 3 ust. 1, art. 3 1 ust.

2, ust. 4 i ust. 6, art. 32 ust. 2 i art. 33 ustawy z dnia 25 października 1990 r. o zwrocie

majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w wyniku

wprowadzenia stanu wojennego (jednolity tekst: Dz.U. z 1996 r. Nr 143, poz. 661 powoływanej dalej jako: ustawa rewindykacyjna): po pierwsze - zobowiązała Niezależny Samorządny Związek Zawodowy Pracowników Zespołu Opieki Zdrowotnej [...]

w M. do zapłaty na rzecz NSZZ „Solidarność” Komisji Zakładowej przy Zakładzie

Opieki Zdrowotnej [...] w M. kwoty 44,- zł z ustawowymi odsetkami oraz po drugie zobowiązała Wojewodę K. do zapłaty na rzecz NSZZ „Solidarność” - Komisji Zakładowej przy Zakładzie Opieki Zdrowotnej [...] w M. kwoty 16.176zł, w tym 10.000 zł w

gotówce, a pozostałej należności w kwocie 6.176 zł na zasadach i w trybie określonym w art. 32 ustawy rewindykacyjnej, wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wydania orzeczenia.

Wojewoda K. powołując się na art. 127 § 3 KPA zwrócił się do Społecznej

Komisji Rewindykacyjnej o ponowne rozpatrzenie sprawy i uchylenie powyższego

orzeczenia. W uzasadnieniu swego wniosku Wojewoda K. podniósł, że art. 3 2 ust. 3

ustawy rewindykacyjnej stanowi, iż Rada Ministrów w drodze rozporządzenia wydanego w porozumieniu z Ogólnopolskim Porozumieniem Związków Zawodowych i

Niezależnym Samorządnym Związkiem Zawodowym „Solidarność” określi zasady i

tryb regulowania między innymi takich zobowiązań, jak te, które stanowiły przedmiot

rozstrzygnięcia w powyższym orzeczeniu. Ponieważ jednak rozporządzenie takie nie

zostało wydane do chwili kiedy Społeczna Komisja Rewindykacyjna orzekała w

sprawie, Wojewoda K. wyraził opinię, że wydając to orzeczenia Komisja naruszyła

prawo, bowiem wydała je pomimo braku wymaganych podstaw prawnych w postaci

przepisów wykonawczych konkretyzujących postanowienia przedmiotowej ustawy, a

ponadto niewłaściwie zinterpretowała art. 32 w związku z art. 2 ustawy rewindykacyjnej. Jednakże Społeczna Komisja Rewindykacyjna postanowieniem z dnia 23 kwietnia 1997 r. odmówiła ponownego rozpoznania sprawy [...], stwierdzając, że orzeczenie z dnia 23 kwietnia 1997 r. jest zgodne z przepisami ustawy rewindykacyjnej. W

tej sytuacji Wojewoda K. w skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9

czerwca 1997 r. wniósł o uchylenie postanowienia Społecznej Komisji Rewindykacyjnej wydanego w dniu 23 kwietnia 1997 r. [...] w sprawie odmowy ponownego rozpoznania sprawy. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że w zaskarżonym orzeczeniu, które mylnie nazwano postanowieniem, nie została powołana podstawa prawna

jego wydania, a ponadto ani art. 5 ust. 1, ani też art. 32 ust 2 ustawy rewindykacyjnej

nie mogły stanowić podstawy prawnej wydania rozstrzygnięcia w przedmiotowej

sprawie, tym bardziej że brak było koniecznych przepisów wykonawczych, które

powinny zostać wydane na podstawie art. 32 ust. 3 ustawy rewindykacyjnej. Dlatego,

w opinii skarżącego, orzeczenie Komisji było przedwczesne i niewykonalne, co w

konsekwencji uzasadniało wniosek o stwierdzenie jego nieważności.

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 23 stycznia

1998 r. [...], stwierdził nieważność zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je orzeczenia Społecznej Komisji Rewindykacyjnej z dnia 26 marca 1997 r. w

części zobowiązującej Wojewodę K. do zapłaty 16.176 zł na rzecz Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność” przy Zespole Opieki Zdrowotnej [...] w M. W uzasadnieniu

tego wyroku podniesiono w szczególności, że jakkolwiek stosownie do uchwały

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 1997 r. (III ZP 34/97)

warunkiem dopuszczalności skargi na orzeczenie Społecznej Komisji Rewindykacyjnej jest uprzednie zwrócenie się do tej Komisji z wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa (art. 34 ust. 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym - Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm. - powoływana nadal jako: ustawa o

NSA), a niezwrócenie się z wnioskiem do Komisji o ponowne rozpatrzenie sprawy

(art. 127 § 3 KPA), to jednak biorąc pod uwagę, że wniosek Wojewody K. złożony

został w kwietniu 1997 r. (wedle daty prezentaty: w dniu 8 kwietnia 1997 r.), czyli

przed datą podjęcia wspomnianej uchwały przez Sąd Najwyższy, a przy tym wniesiony został w trybie art. 127 § 3 KPA i wyraźnie zmierzał do ponownego rozpatrzenia sprawy zakończonej orzeczeniem Społecznej Komisji Rewindykacyjnej z dnia 26

marca 1997 r. [...], co pozostawało w bezpośrednim związku i było zgodne z ówczesną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego w tego typu sprawach,

która znalazła wyraz w postanowieniu z dnia 7 marca 1997 r. (I SA 35/96), to Sąd ten

stanął na stanowisku, że ocena zgodności z prawem wniesienia skargi w rozpoznawanej sprawie powinna opierać się na art. 34 ust. 1 ustawy o NSA w związku z art.

127 § 3 KPA, a nie na art. 34 ust. 3 ustawy o NSA. W konsekwencji Naczelny Sąd

Administracyjny stwierdził nieważność zaskarżonego postanowienia Społecznej

Komisji Rewindykacyjnej z dnia 23 kwietnia 1997 r., które - w opinii tego Sądu - zarówno z uwagi na jego treść, jak i wymagania formalne, powinno mieć w istocie znamiona decyzji administracyjnej, bowiem złożony przez skarżącego w trybie art. 127 §

3 KPA wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy powinien być załatwiony w drodze

decyzji, a nie postanowienia (art. 138 § 1 KPA). Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił także uwagę na to, że w sentencji zaskarżonego postanowienia Społeczna Komisja Rewindykacyjna nie powołała podstawy prawnej jego wydania oraz błędnie

określiła datę wydanego uprzednio merytorycznego orzeczenia w niniejszej sprawie

(w postanowieniu podana została data „23 kwietnia 1997 r.”, tymczasem orzeczenie

merytoryczne zostało wydane w dniu „26 marca 1996 r.”), co również wskazywało na

to, że zaskarżone rozstrzygnięcie rażąco naruszyło wymagania prawne, jakim

powinna czynić zadość decyzja administracyjna. Oceniając natomiast przedmiotowe

rozstrzygnięcia Społecznej Komisji Rewindykacyjnej z punktu widzenia przepisów

prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że zostały

one wydane nie tylko bez podstawy prawnej, ale i z rażącym naruszeniem prawa

(art. 156 § 1 pkt 2 KPA), ponieważ jako podstawę prawną orzeczenia Komisji z dnia

26 marca 1997 r. powołano art. 5 ust. 1 oraz art. 1 ust. 1 i ust 2, art. 3 ust. 1, art. 3 1

ust 2, ust. 4 i ust. 6, art. 32 ust. 2 i art. 33 ustawy rewindykacyjnej. Tymczasem,

istotne znaczenie w sprawie mają przepisy art. 31 ust. 2, ust. 4 i ust. 6 oraz art. 32 ust

2 i ust. 3 ustawy rewindykacyjnej. Z przepisów tych wynika w szczególności, że

Skarb Państwa reprezentowany przez właściwych wojewodów ma obowiązek

zaspakajać roszczenia organizacji związkowych w zakresie określonym w art. 31 ust.

4 ustawy rewindykacyjnej, przy uwzględnieniu reguł kompensacji w formach

określonych w art. 32 ust. 1 ustawy rewindykacyjnej oraz przy równoczesnym

założeniu, że szczegółowe zasady i tryb regulowania zobowiązań Skarbu Państwa, o

których mowa w art. 31 ust. 4 i ust. 5 ustawy rewindykacyjnej, określone zostaną w

drodze rozporządzenia Rady Ministrów (art. 32 ust. 3 ustawy rewindykacyjnej).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zakres wynikającego z art. 32 ust. 3

ustawy rewindykacyjnej upoważnienia do wydania rozporządzenia przez Radę

Ministrów wskazuje na to, że do czasu wydania tego rozporządzenia Społeczna

Komisja Rewindykacyjna nie może orzekać o zobowiązaniach Skarbu Państwa, o

których mowa w art. 31 ust. 4 i ust. 5, bowiem do tego czasu nie jest znany nie tylko

tryb, ale także szczegółowe zasady regulowania tych zobowiązań. Naczelny Sąd

Administracyjny stanął na stanowisku, że skoro art. 32 ust. 3 ustawy rewindykacyjnej

odnosi się wprost do zobowiązań wymienionych w art. 31 ust. 4 i ust. 5 ustawy

rewindykacyjnej, to wynika stąd, że Społeczna Komisja Rewindykacyjna nie może

orzekać także w odniesieniu do wartości zobowiązań Skarbu Państwa nie

przekraczających wartości określonych w art. 3 ust 2 ustawy rewindykacyjnej,

ponieważ nie są znane ani szczegółowe zasady, ani tryb regulowania takich

zobowiązań. Dlatego w rozpoznawanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny na

podstawie art. 156 § 1 pkt 2 KPA stwierdził nieważność orzeczenia Społecznej

Komisji Rewindykacyjnej z dnia 26 marca 1997 r., tym bardziej że orzeczenie to, w

części dotyczącej nałożonego na Wojewodę K. obowiązku, nie mogłoby zostać

wykonane do czasu wejścia w życie rozporządzenia Rady Ministrów, o którym mowa

w art. 32 ust. 3 ustawy rewindykacyjnej.

Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego [...] wniósł rewizję nadzwyczajną od powyższego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego [...], zarzucając mu rażące

naruszenie prawa, a w szczególności: naruszenie art. 5 ust. 1 ustawy rewindykacyjnej w wyniku ustalenia, że Społeczna Komisja Rewindykacyjna nie może orzekać o

zobowiązaniach Skarbu Państwa z tytułu różnic bądź nadpłat, o których mowa w art.

31 ust. 4 i ust. 5 tej ustawy, jeżeli przekroczą one wielkość określoną w ustawie, dopóki Rada Ministrów nie wyda na podstawie art. 32 ust. 3 ustawy rewindykacyjnej

rozporządzenia w sprawie szczegółowego trybu i zasad regulowania zobowiązań

Skarbu Państwa w tym zakresie; naruszenie art. 32 ust 2 ustawy rewindykacyjnej, w

wyniku jego błędnej interpretacji, która doprowadziła do wniosku, że zobowiązania

Skarbu Państwa przekraczające określone kwoty mają być w całości regulowane

wyłącznie w formach przewidzianych w art. 32 ust. 1 ustawy rewindykacyjnej; naruszenie przepisów regulujących właściwość Naczelnego Sądu Administracyjnego,

które nie przewidują możliwości wzruszania stanowiska organów publicznych w

wypadku odmowy uwzględnienia wezwania do usunięcia naruszenia prawa (art. 34

ust. 3 ustawy o NSA); naruszenie art. 22 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 22 ust. 3

ustawy o NSA wobec braku wskazania okoliczności, które mogłyby rzeczywiście

uzasadniać wydanie takiego rozstrzygnięcia, jak zawarte w sentencji zaskarżonego

wyroku. W konsekwencji powyższych zarzutów, rewizja nadzwyczajna zarzucił także

zaskarżonemu wyrokowi naruszenie interesu Rzeczypospolitej Polskiej, wobec tego

że w wyroku tym sformułowany został faktycznie „zakaz” realizowania przez Społeczną Komisję Rewindykacyjną ustawowych kompetencji tego organu w przedmiotowej sprawie oraz w innych podobnych sprawach, a także z uwagi na to, że w wyniku tego wyroku ulegnie powiększeniu kwota zobowiązania Skarbu Państwa (z tytułu

odsetek naliczanych od dnia wydania orzeczenia Społecznej Komisji Rewindykacyjnej do dnia zapłaty), wobec pozbawienia mocy tytułu prawnego zwolnienia się

Skarbu Państwa od tej części jego zobowiązania, która podlegała i podlega zaspokojeniu przez zapłatę w gotówce (w danym wypadku kwoty 10.000 zł). W tej sytuacji

w rewizji nadzwyczajnej sformułowany został alternatywnie wniosek albo o uchylenie

zaskarżonego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie i

przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania, albo o jego uchylenie

i oddalenie skargi Wojewody K. na rozstrzygnięcia Społecznej Komisji Rewindykacyj-

nej. W uzasadnieniu zarzutów rewizji nadzwyczajnej podniesiono w szczególności,

że skoro w chwili orzekania w niniejszej sprawie składowi orzekającemu Naczelnego

Sądu Administracyjnego znana była uchwała składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z dnia 5 listopada 1997 r. (III ZP 34/97, OSNAPiUS 1998 nr 4, poz.

105), to Naczelny Sąd Administracyjny powinien oceniać zgodność z prawem zaskarżonego postanowienia Społecznej Komisji Rewindykacyjnej z dnia 23 kwietnia

1997 r. wyłącznie w nawiązaniu do art. 34 ust. 3 ustawy o NSA, traktując wniosek

Wojewody K., skierowany do Społecznej Komisji Rewindykacyjnej, jako wezwanie do

usunięcia naruszenia prawa. W konsekwencji, przedmiotem wszczętego na podstawie skargi Wojewody K. z dnia 9 czerwca 1997 r. postępowania przed Naczelnym

Sądem Administracyjnym powinna być wyłącznie ocena legalności wydanego w niniejszej sprawie orzeczenia Społecznej Komisji Rewindykacyjnej z dnia 26 marca

1997 r., a nie wydane przez tę Komisję postanowienie z dnia 23 kwietnia 1997 r.

Rewizja nadzwyczajna wywodzi również, że błędne jest stanowisko Naczelnego

Sądu Administracyjnego, jakoby Społeczna Komisja Rewindykacyjna nie mogła

orzekać o zobowiązaniach Skarbu Państwa przekraczających (w zależności od tego,

czy podmiotem uprawnionym jest zakładowa organizacja związkowa, czy organizacja

zakładowa szczebla ponadzakładowego) odpowiednio 10.000 zł i 100.000 zł dopóki

nie zostanie wydane rozporządzenie Rady Ministrów na podstawie art. 3 2 ust. 3

ustawy rewindykacyjnej. Błąd ten, w opinii rewizji nadzwyczajnej, wynika stąd, że

Naczelny Sąd Administracyjny zdaje się utożsamiać kompetencję Społecznej Komisji

Rewindykacyjnej do orzekania o ewentualnych zobowiązaniach Skarbu Państwa z

tytułu różnic i nadpłat, o których mowa w art. 31 ust. 4 i ust. 5 ustawy rewindykacyjnej

(art. 5 ust. 1 ustawy rewindykacyjnej) oraz kompetencje właściwych miejscowo

wojewodów do realizacji tego typu zobowiązań w imieniu Skarbu Państwa (art. 3 1 ust.

6 ustawy rewindykacyjnej). Z kolei art. 32 ust. 1 i ust 2 ustawy rewindykacyjnej mówią

o formach, w jakich może dojść do realizacji zobowiązań Skarbu Państwa z tytułu

wspomnianych wyżej różnic lub nadpłat, z tym zastrzeżeniem, że jeżeli kwota zobowiązania miałaby przekraczać odpowiednio 10.000 zł w stosunku do zakładowej organizacji związkowej lub 100.000 zł w stosunku do organizacji związkowej szczebla

ponadzakładowego, względnie w stosunku do organizacji społecznej, to odpowiednie

nadwyżki ponad te kwoty mogą być spłacane jedynie w formach określonych w art.

32 ust. 1 ustawy rewindykacyjnej. Przy czym, w opinii rewizji nadzwyczajnej, dla

prawidłowej interpretacji powyższych przepisów prawnych istotne znaczenie ma w

szczególności sformułowanie końcowego fragmentu art. 3 ust 2 ustawy rewindykacyjnej. Analiza przedstawionej regulacji prawnej prowadzi w rezultacie do wniosku,

że: po pierwsze - zobowiązania Skarbu Państwa, które nie przekraczają stosownych

kwot, określonych różnie w zależności od tego, który podmiot jest upoważniony do

ich otrzymania (art. 32 ust 2 ustawy rewindykacyjnej), mają być realizowane wyłącznie w formie gotówkowej; po drugie - zobowiązania Skarbu Państwa przekraczające

kwoty, o których mowa w art. 32 ust 2 ustawy rewindykacyjnej, mają być realizowane

w formie gotówkowej do wysokości odpowiednio 10.000 zł lub 100.000 zł oraz w formie rzeczowej lub w formie obligacji w odniesieniu do tej części zobowiązania, która

stanowi nadwyżkę odpowiednio w stosunku do wymienionych wyżej kwot. I w ten

sposób - zdaniem rewizji nadzwyczajnej - prawidłowo zinterpretowała powyższe

przepisy Społeczna Komisja Rewindykacyjna, wydając orzeczenie w przedmiotowej

sprawie. Natomiast Społeczna Komisja Rewindykacyjna nie posiada kompetencji do

określania w wydawanych orzeczeniach formy kompensowania zobowiązań Skarbu

Państwa stanowiących, stosownie do postanowienia art. 32 ust 2 ustawy rewindykacyjnej, odpowiednie nadwyżki ponad kwotę 10.000 zł lub 100.000 zł. Obowiązku

takiego nie może nałożyć na tę Komisję również rozporządzenie, jakie zostanie wydane przez Radę Ministrów na postawie upoważnienia wynikającego z art. 3 2 ust. 3

ustawy rewindykacyjnej, bowiem rozporządzenie to ma określić jedynie „szczegółowe

zasady i tryb regulowania zobowiązań Skarbu Państwa, o których mowa w art. 3 1 ust.

4 i 5” ustawy rewindykacyjnej. Wreszcie w rewizji nadzwyczajnej podkreślono, że

zaskarżony nią wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego ma o tyle doniosłe

znaczenie, że dał on początek określonej linii orzecznictwa Naczelnego Sądu

Administracyjnego w tego rodzaju sprawach (co między innymi znalazło następnie

wyraz także w wyroku NSA z dnia 4 lutego 1998 r., I SA 1006/97 oraz w wyroku NSA

z dnia 19 marca 1998 r., I SA 1429/97). Tymczasem rozstrzygnięcia te, w opinii rewizji nadzwyczajnej, są sprzeczne nie tylko z literą prawa, ale i z oczywistymi intencjami ustawodawcy, zmierzającego do możliwie szybkiego ustalenia i realizacji istniejących zobowiązań Skarbu Państwa wobec organizacji związkowych i innych organizacji społecznych, które utraciły mienie w wyniku wprowadzenia stanu wojennego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona.

Stosownie do uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 5

listopada 1997 r., III ZP 34/97 (OSNAPiUS 1998 nr 4, poz. 105), od mającego walor

prawny decyzji administracyjnej orzeczenia Społecznej Komisji Rewindykacyjnej,

która nie jest organem naczelnym administracji w rozumieniu przepisów Kodeksu

postępowania administracyjnego, nie służy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy

składany w trybie określonym w art. 127 § 3 KPA, lecz skarga do Naczelnego Sądu

Administracyjnego, którą można wnieść po uprzednim zwróceniu się do właściwego

organu z wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa (art. 34 ust. 3 ustawy z dnia 11

maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym - Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm. powoływana nadal jako: ustawa o NSA). W tej sytuacji, z formalnoprawnego punktu

widzenia, wniesiony przez stronę „wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy” powinien

być potraktowany przez Społeczną Komisję Rewindykacyjną jako zwrócenie się

strony z „wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa” (art. 34 ust. 3 ustawy o NSA).

Dlatego Społeczna Komisja Rewindykacyjna postąpiła właściwie, wydając postanowienie z dnia 23 kwietnia 1997 r. (art. 8 ustawy z dnia 25 października 1990 r. o

zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w

wyniku wprowadzenia stanu wojennego - jednolity tekst: Dz.U. z 1996 r. Nr 143, poz.

661 ze zm. - powoływanej dalej jako: ustawa rewindykacyjna - w związku z art. 134

KPA), w którym odmawiając ponownego rozpoznania sprawy uzasadniła to tym, że

orzeczenie Komisji „jest zgodne z postanowieniami znowelizowanej ustawy rewindykacyjnej”. W konsekwencji oznacza to, że w rozpoznawanej sprawie brak było podstaw prawnych do przeprowadzenia przez Naczelny Sąd Administracyjny postępowania w celu zbadania legalności postanowienia Społecznej Komisji Rewindykacyjnej z dnia 23 kwietnia 1997 r., a tym bardziej do stwierdzenia jego nieważności, jako

wydanego bez podstawy prawnej lub też z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1

pkt 2 KPA). Należało natomiast przyjąć, że skarga strony dotyczy orzeczenia Społecznej Komisji Rewindykacyjnej z dnia 26 marca 1997 r. i wyłącznie to orzeczenie

powinno być w danym wypadku przedmiotem kontroli w postępowaniu sądowoadministracyjnym.

Społeczna Komisja Rewindykacyjna jest organem właściwym do rozstrzygania

w sprawach o zwrot majątku lub środków finansowych na podstawie przepisów

ustawy rewindykacyjnej (art. 4, art. 5 i art. 7 ustawy rewindykacyjnej). Art. 31 ust. 4

ustawy rewindykacyjnej przesądza przy tym co do zasady, że Skarb Państwa (w

imieniu Skarbu Państwa występują wojewodowie właściwi ze względu na siedzibę

organizacji uprawnionej do uzyskania zwrotu majątku lub środków finansowych - art.

31 ust. 6 ustawy rewindykacyjnej) obowiązany jest wypłacić podmiotom uprawnionym

na podstawie art. 2 ust. 3 i ust. 3a oraz na podstawie art. 3 tej ustawy różnicę pomiędzy należnymi im kwotami a kwotami, które związki zawodowe i organizacje

społeczne są obowiązane zwrócić na podstawie odpowiednio art. 31 ust. 1 - 3 ustawy

rewindykacyjnej. Skarb Państwa obowiązany jest również do wyrównania nadpłaty,

jeżeli organizacje zobowiązane do zwrotu wypłaciły organizacjom uprawnionym do

uzyskania zwrotu majątku kwoty wyższe aniżeli kwoty wynikające z art. 31 ust. 1 - 3

ustawy rewindykacyjnej (art. 31 ust. 5 w związku z art. 31 ust. 6 ustawy rewindykacyjnej). Równocześnie w art. 32 ust. 1 ustawy rewindykacyjnej określone zostały formy

rekompensowania różnic lub nadpłat wymienionych w art. 31 ust. 4 i ust. 5 ustawy

rewindykacyjnej, które stosować należy w stosunku do nadwyżki zobowiązania

Skarbu Państwa wówczas, gdy wartość należna z tytułu różnicy wyrównania lub

nadpłaty, miałaby przekraczać 10.000 zł w stosunku do zakładowej organizacji

związkowej lub 100.000 zł w stosunku do organizacji związkowej szczebla ponadzakładowego względnie organizacji społecznej (art. 32 ust 2 ustawy rewindykacyjnej). Co oznacza, że należności z tytułu różnicy, wyrównania lub nadpłaty, które

nie stanowią tzw. nadwyżek (a więc nie przekraczają wartości odpowiednio - 10.000

zł w wypadku zakładowej organizacji związkowej oraz 100.000 zł w wypadku organizacji związkowej szczebla ponadzakładowego lub organizacji społecznej) powinny

być realizowane wyłącznie w formie gotówkowej i to zarówno wówczas, gdy cała

należność od Skarbu Państwa nie przekracza odpowiednio wartości 10.000 zł lub

100.000 zł, jak i wtedy, gdy wartości te zostały w konkretnym wypadku przekroczone.

Tak więc, w świetle przedstawionej regulacji prawnej, zaskarżone orzeczenie

Społecznej Komisji Rewindykacyjnej z dnia 27 marca 1997 r. jest w pełni zgodne z

obowiązującym prawem. Nie jest również trafny pogląd prawny sformułowany w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, wedle którego, pomimo że omawiana ustawa ustaliła powyższe zasady, to jednak w art. 32 ust. 3 zobowiązała równocześnie Radę Ministrów do określenia w drodze rozporządzenia „szczegółowych zasad i trybu regulowania zobowiązań Skarbu Państwa” i w konsekwencji Społeczna Komisja Rewindykacyjna nie może orzekać o zobowiązaniach Skarbu Państwa powstałych na

zasadzie art. 31 ust. 4 i 5 tej ustawy do czasu wydania tego rozporządzenia, bowiem

nie jest znany nie tylko tryb, ale i szczegółowe zasady regulowania tych zobowiązań.

Należy zważyć przede wszystkim, że w wydanym na podstawie art. 3 ust. 3 ustawy

rewindykacyjnej rozporządzeniu Rada Ministrów określić ma jedynie „szczegółowe

zasady i tryb regulowania zobowiązań Skarbu Państwa”, z czego wynika, że postanowienia tego rozporządzenia nie będą stanowiły materialnoprawnej podstawy orzekania w sprawie zakresu zobowiązań Skarbu Państwa oraz form kompensowania

tych należności, a w szczególności różnic lub nadpłat ponad wartości określone w

art. 32 ust. 2 w związku z art. 32 ust. 1 i art. 2 ust. 4 ustawy rewindykacyjnej, które

określone zostały wprost w ustawie. Natomiast postanowienia rozporządzenia wydanego na podstawie art. 32 ust. 3 ustawy rewindykacyjnej określić mają wyłącznie zasady i tryb regulowania zobowiązań Skarbu Państwa, w zakresie, w jakim nie zostały

one już przesądzone w samej ustawie (art. 32 ust 2 ustawy rewindykacyjnej - a

contrario). Wprawdzie okoliczność, że Rada Ministrów dotychczas nie wydała rozporządzenia, o którym mowa w art. 32 ust. 3 ustawy rewindykacyjnej, nie uniemożliwia

orzekania przez Społeczną Komisję Rewindykacyjną w sprawach zwrotu majątku na

podstawie ustawy rewindykacyjnej, jak to wywodzi w zaskarżonym wyroku Naczelny

Sąd Administracyjny, tym niemniej fakt ten w istotny sposób utrudnia, a w określonym zakresie wręcz uniemożliwia realizację postanowień ustawy rewindykacyjnej, co

powoduje naruszenie praw uprawnionych podmiotów, a tym samym konstytucyjnych

zasad funkcjonowania demokratycznego państwa prawnego (art. 2 i art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz.U. Nr 78, poz. 483). Bezczynność Rady Ministrów w zakresie realizacji kompetencji do wydania rozporządzenia niezbędnego w celu zapewnienia wykonania ustawy stanowi delikt konstytucyjny (art. 146 ust. 4 pkt 1 i pkt 2 w związku z art. 92 Konstytucji Rzeczypospolitej

Polskiej) i objęty jest odpowiedzialnością konstytucyjną przed Trybunałem Stanu (art.

198 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 236 ust 2

Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz.

483) oraz art. 39315 KPC w związku art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie

Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania

administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 43, poz. 189 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.