III PZP 3/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III PZP 3/13

POSTANOWIENIE

Dnia 2 lipca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Maciej Pacuda

SSN Krzysztof Staryk

Protokolant Anna Matura

w sprawie z powództwa P. K. i innych

przeciwko E. Spółce Akcyjnej w P.

o zapłatę odszkodowania z tytułu nienależytego wyliczenia stażu pracy dla celów

nieodpłatnego nabycia akcji,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 2 lipca 2013 r.,

zagadnienia prawnego przekazanego postanowieniem Sądu Okręgowego - Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w G.

z dnia 16 kwietnia 2013 r.,

„czy okres zatrudnienia uprawnionych pracowników w spółce

wydzielonej

ze

spółki

powstałej

w

wyniku

komercjalizacji

przedsiębiorstwa państwowego podlega wliczeniu do stażu pracy od

którego zależy ilość należnych im akcji (art. 36 w związku z art. 38B

ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 roku o komercjalizacji i prywatyzacji

(tekst jednolity z 2013 roku, poz. 216)?”

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Przedstawione w sentencji postanowienia zagadnienie prawne powstało w

związku z rozpoznawaniem przez Sąd Okręgowy w G. apelacji powodów w sprawie

przeciwko E. SA w P. o odszkodowanie z tytułu zaniżonej liczby nieodpłatnie

przekazanych im akcji, ze względu na wadliwe wyliczenie stażu pracy

warunkującego liczbę tych akcji.

Na podstawie art. 36 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o

komercjalizacji i prywatyzacji (jednolity tekst: Dz.U. z 2013 r., poz. 216, dalej jako

ustawa

z

1996

r.)

w

ramach

prywatyzacji

pośredniej

pracownicy

komercjalizowanego przedsiębiorstwa państwowego mają prawo do nieodpłatnego

nabycia 15% akcji objętych przez Skarb Państwa, zaś ich podział między

pracowników zależy od okresu zatrudnienia w tym przedsiębiorstwie, jego

poprzedniku i w spółce powstałej w wyniku komercjalizacji tego przedsiębiorstwa

państwowego. Natomiast na mocy art. 38b ust. 1 tej ustawy, przepisy art. 36

stosuje się odpowiednio do nieodpłatnego nabywania akcji przez uprawnionych

pracowników w przypadku połączenia spółki powstałej w wyniku komercjalizacji z

inną spółką, podziału tej spółki, jej przekształcenia lub wniesienia przez Skarb

Państwa jej akcji do innej spółki.

Powodowie byli pracownikami pozwanej Spółki do dnia 30 czerwca 2007 r. i

z tego tytułu są pracownikami uprawnionymi do nieodpłatnego nabycia akcji w

liczbie stosownej do okresu zatrudnienia (art. 36 ust. 1 i 4 ustawy z 1996 r.). Byli oni

zatrudnieni w wyodrębnionej organizacyjnie części pozwanej Spółki, która przeszła

do Spółki z o.o. E. Operator. Podstawą przejścia była uchwała nadzwyczajnego

zgromadzenia

wspólników

Spółki

E. Operator

o

podwyższeniu

kapitału

zakładowego, co nastąpiło przez przeniesienie przez Spółkę E. SA zorganizowanej

części przedsiębiorstwa prowadzącej działalność dystrybucyjną w zamian za

udziały w Spółce E. Operator. Dnia 25 czerwca 2007 r. obie Spółki zawarły umowę,

na mocy której E. SA zobowiązała się udzielić pracownikom zatrudnionym w części

przedsiębiorstwa przechodzącej do E. Operator urlopów bezpłatnych na podstawie

art. 1741 k.p. na okres 10 lat, zaś E. Operator zobowiązała się do zatrudniania ich

na niezmienionych warunkach. Ponadto, dnia 29 czerwca 2007 r. zostało zawarte

porozumienie zbiorowe między związkami zawodowymi działającymi w E. SA i

obiema Spółkami, które przewidywało, że za zgodą pracowników posiadających

prawo do nieodpłatnego nabycia akcji, zostaną im udzielone przez E. SA urlopy

bezpłatne na podstawie art. 1741 k.p. w celu wykonywania pracy w E. Operator z

zachowaniem i kontynuacją wszystkich uprawnień wynikających z ciągłości stażu

pracy u obu pracodawców. Także dnia 29 czerwca 2007 r. E. SA udzieliła

powodom takiego urlopu bezpłatnego, przy czym w porozumieniach o ich

udzieleniu postanowiono, że okres urlopu bezpłatnego wlicza się do stażu pracy w

E. SA przy ustaleniu prawa do nieodpłatnego nabycia akcji. Dnia 10 lutego 2010 r.

Skarb Państwa zbył część akcji, wskutek czego na mocy art. 38 ust. 2 ustawy z

1996 r. pracownicy nabyli prawo do nieodpłatnego nabycia akcji. Pozwana E. SA

sporządziła według stanu na ten dzień listę uprawnionych pracowników i liczbę

przypadających im akcji. Przy ustalaniu liczby akcji należnych powodom pozwana

nie uwzględniła okresów ich pracy w E. Operator. Odszkodowanie z tego tytułu jest

przedmiotem niniejszej sprawy.

Sąd Rejonowy oddalił powództwa. Stwierdził, że brak jest podstaw do

zaliczenia powodom okresu pracy w E. Operator, gdyż z dniem przejścia do tej

Spółki stała się ona ich pracodawcą na mocy art. 23 1 § 1 k.p. Przepis ten ma

charakter bezwzględnie obowiązujący i nie jest możliwe jego wyłączenie przez

indywidualne porozumienia stron stosunku pracy.

Przedstawiając zagadnienie prawne Sąd Okręgowy wskazał, że wymaga

rozważenia kwestia istnienia ustawowej podstawy zaliczenia powodom okresu

pracy u nowego pracodawcy do stażu pracy, na podstawie którego następuje

ustalenie liczby należnych im akcji. Sąd ten stwierdził, że nastąpił podział E. SA i

dlatego podstawą tą może być art. 38b ust. 1 ustawy z 1996 r. Wynika z niego, że

w przypadku podziału spółki powstałej w wyniku komercjalizacji, do nieodpłatnego

nabywania akcji przez uprawnionych pracowników stosuje się odpowiednio art. 36

tej ustawy. Sąd Okręgowy – po przeprowadzeniu analizy historycznej i

porównawczej – uznał, że art. 38b ust. 1 ustawy można rozumieć dwojako. Po

pierwsze, może być rozumiany jako przepis gwarantujący, że pracownicy nie tracą

prawa do akcji stając się pracownikami innego pracodawcy. Po drugie – i ku tej

możliwości skłania się Sąd Okręgowy – przepis ten może być rozumiany jako

przyznający prawo do akcji uprawnionym pracownikom, zatrudnionym w spółce

powstałej z podziału spółki poddanej komercjalizacji, dzięki uwzględnieniu

dodatkowego okresu zatrudnienia w tej spółce (tu: E. Operator) w okresie między

komercjalizacją a prywatyzacją spółki podlegającej podziałowi (tu: E. SA). Chodzi

więc o okres objęty żądaniem powodów (od 1 lipca 2007 r. do 10 lutego 2010 r.).

Sąd Okręgowy wskazał, że podział spółki reguluje Kodeks spółek

handlowych. W sprawie ma zastosowanie art. 529 § 1 pkt 4 tego Kodeksu

stanowiący, że podział może być dokonany przez przeniesienie części majątku

spółki dzielonej na istniejącą spółkę lub na spółkę nowo zawiązaną (podział przez

wydzielenie). Zdaniem Sądu Okręgowego podział nastąpił dnia 30 czerwca 2007 r.,

kiedy to E. SA przeniosła część swego majątku do istniejącej Spółki E. Operator.

Powodowie wnieśli o udzielenie odpowiedzi twierdzącej, zaś pozwana

wniosła o odmowę udzielenia odpowiedzi na pytanie Sądu Okręgowego. Obie

strony zgodnie stwierdziły, że zmiany organizacyjne, które nastąpiły w E. SA dnia

30 czerwca 2007 r. nie stanowiły podziału tej spółki w rozumieniu art. 529 § 1 k.s.h.,

lecz polegały na wniesieniu przez nią aportu w postaci zorganizowanej części

przedsiębiorstwa do E. Operator. Między tymi dwoma rodzajami przekształceń jest

istotna różnica, gdyż w razie podziału przez wydzielenie akcje lub udziały w spółce

przejmowanej obejmuje dotychczasowy akcjonariusz lub udziałowiec (tu: Skarb

Państwa), zaś w przypadku wniesienia aportu udziały lub akcje obejmuje wnoszący

aport (tu: E. SA). Wnosząc o udzielenie odpowiedzi twierdzącej powodowie

argumentują, że brak jest podstaw do różnicowania prawa do akcji w zależności od

tego, czy nastąpił podział spółki czy też pracownicy zmienili pracodawcę na skutek

wniesienia aportem tej zorganizowanej części przedsiębiorstwa w której byli

zatrudnieni, co przemawia za szeroką wykładnią art. 38b ustawy z 1996 r. Zdaniem

pozwanej w sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności przewidzianych w tym

przepisie, a w szczególności wniesienia aportu nie można utożsamiać z podziałem

spółki. Zagadnienie prawne przedstawione przez Sąd Okręgowy pozostaje zatem

bez związku ze sprawą rozpoznawaną przez ten Sąd, przez co nie spełnia

przesłanek określonych w art. 390 § 1 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 390 § 1 zdanie pierwsze k.p.c., jeżeli przy rozpoznawaniu

apelacji powstanie zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, sąd może

przedstawić to zagadnienie do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu, odraczając

rozpoznanie sprawy. Niezbędnym warunkiem udzielenia przez Sąd Najwyższy

odpowiedzi na przedstawione pytanie prawne jest prawidłowe ustalenie stanu

faktycznego i prawnego przez sąd drugiej instancji. Tylko wtedy bowiem spełniona

jest przesłanka związku między rozpoznawaniem apelacji a zagadnieniem

prawnym, które wymaga rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy. Pytanie prawne

Sądu Okręgowego opiera się na ustaleniu, że nastąpił podział E. SA na podstawie

art. 529 § 1 pkt 4 k.s.h. (podział przez wydzielenie) i z tego faktu Sąd wywodzi

swoje wątpliwości, czy do prawa powodów do nieodpłatnego nabycia akcji stosuje

się art. 38b ustawy z 1996 r., dotyczący tego prawa w razie podziału Spółki E. SA

powstałej w wyniku komercjalizacji przedsiębiorstwa państwowego. Tymczasem w

sprawie mamy do czynienia nie z podziałem spółki, lecz z podwyższeniem kapitału

zakładowego Spółki E. Operator Sp. z o.o. przez wniesienie do niej przez Spółkę E.

SA aportu w postaci zorganizowanej części przedsiębiorstwa, w zamian za co E.

SA objęła udziały E. Operator. W wyniku tej czynności nie powstała „spółka

wydzielona”, o której mowa w sentencji pytania prawnego, lecz zorganizowana

część przedsiębiorstwa, w której byli zatrudnieni powodowie, stała się częścią

istniejącej już uprzednio Spółki E. Operator.

Rozważając przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne Sąd

Najwyższy nie może wychodzić poza granice określone w art. 390 § 1 k.p.c. Zostały

zatem pominięte kwestie dotyczące ewentualnego istnienia innych podstaw

odpowiedzialności pozwanej, co w szczególności odnosi się do sugerowanej przez

powodów szerokiej interpretacji art. 38b ustawy z 1996 r., polegającej na

zastosowaniu tego przepisu także do wniesienia aportu w postaci zorganizowanej

części przedsiębiorstwa.

Z tych względów orzeczono jak w sentencji.