III PZP 2/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III PZP 2/11

POSTANOWIENIE

Dnia 8 czerwca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Józef Iwulski

SSN Jerzy Kwaśniewski

Protokolant Halina Kurek

w sprawie z powództwa Ogólnopolskiego Związku Zawodowego Pielęgniarek i

Położnych w Warszawie - Zakładowej Organizacji Związkowej przy Okręgowym

Szpitalu Kolejowym SP ZOZ w L. działający na rzecz K[…]

przeciwko Okręgowemu Szpitalowi Kolejowemu Samodzielnemu Publicznemu ZOZ

w L.

o wynagrodzenie,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 8 czerwca 2011 r.,

zagadnienia prawnego Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w L. przekazanego postanowieniem

z dnia 5 kwietnia 2011 r.,

„czy

pielęgniarkom

zatrudnionym

w

Szpitalnym

Oddziale

Ratunkowym Okręgowego Szpitala Kolejowego SP ZOZ w L.

przysługuje

dodatek

w

wysokości

20%

stawki

godzinowej

wynagrodzenia zasadniczego za każdą godzinę pracy, na podstawie

art. 32ł ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki

zdrowotnej (tekst jednolity: Dz.U. z 2007 r. Nr 14 poz. 89)?”

postanawia:

1. na podstawie art. 39817 § 1 k.p.c. przekazać powiększonemu

składowi Sądu Najwyższego do rozstrzygnięcia następujące

zagadnienie prawne:

Czy pracownicy medyczni szpitalnego oddziału ratunkowego

są uprawnieni do dodatku do wynagrodzenia przewidzianego w

art. 32ł ust. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach

opieki zdrowotnej (jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 14, poz. 89

ze zm.);

2. odroczyć wydanie orzeczenia.

Uzasadnienie

Zagadnienie

Najwyższego

prawne

wyłoniło

przedstawione

się

przy

powiększonemu

rozpoznawaniu

składowi

zagadnienia

Sądu

prawnego

przedstawionego przez Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w

L. postanowieniem z dnia 6 czerwca 2011 r.,:

„czy pielęgniarkom zatrudnionym w Szpitalnym Oddziale Ratunkowym Szpitala

Kolejowego SP ZOZ w L. przysługuje dodatek w wysokości 20% stawki godzinowej

wynagrodzenia zasadniczego za każdą godzinę pracy, na podstawie art. 32ł ustawy

z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (tekst jednolity: Dz.U. z

2007 r. Nr 14, poz. 89)?”

Zgodnie z art. 32ł ustawy o z.o.z. pracownikom wykonującym zawód

medyczny zatrudnionym w zespole wyjazdowym pogotowia ratunkowego (pomocy

doraźnej) przysługuje dodatek w wysokości 30% stawki godzinowej wynagrodzenia

zasadniczego za każdą godzinę pracy (ust. 1); pracownikom wymienionym w ust. 1

zatrudnionym w pogotowiu ratunkowym (pomocy doraźnej) poza zespołem

wyjazdowym

przysługuje

dodatek

w

wysokości

20%

stawki

godzinowej

wynagrodzenia zasadniczego za każdą godzinę pracy (ust. 2). Jednostką odrębną

od pogotowia ratunkowego są szpitalne oddziały ratunkowe, utworzone na

podstawie ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym

(Dz.U. Nr 113, poz. 1207 ze zm.), a obecnie działające na podstawie nowej ustawy

z dnia 8 września 2006 r. o tym samym tytule (Dz.U. Nr 191, poz. 1410 ze zm.).

Przedstawiając stan prawny należy także wskazać, iż z dniem 1 lipca 2011 r.

ustawa o zakładach opieki zdrowotnej traci moc na podstawie art. 220 pkt 1 ustawy

z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz.U. Nr 112, poz. 654). Ta

ustawa nie przewiduje dodatków do wynagrodzenia dla pracowników medycznych

zatrudnionych w pogotowiu ratunkowym, wynikających przed jej wejściem w życie z

art. 32ł ustawy o z.o.z.

Sąd Rejonowy zasądził na rzecz 3 powódek od pozwanego Szpitala sporny

dodatek w nieprzedawnionej części za okres wskazany w pozwie, to jest do końca

października 2008 r. Od 1 listopada 2008 r. dodatek ten był bowiem wypłacany

pracownikom medycznym szpitalnego oddziału ratunkowego (czyli też powódkom),

spełniającym warunki z art. 32ł ustawy o z.o.z., na mocy zarządzenia dyrektora

Szpitala z 31 października 2008 r. Zdaniem Sądu Rejonowego ustawodawca

rozszerzył zakres stosowania art. 32ł ustawy o z.o.z. dodając w nawiasie, że prawo

do tych dodatków mają także ci pracownicy, którzy zajmują się udzielaniem

„pomocy doraźnej”. Powyższa ustawa nie definiuje natomiast pojęcia „pomoc

doraźna”. W uzasadnieniu uchwały z dnia 6 sierpnia 1987 r. (III PZP 26/87, OSNC

1989 nr 1, poz. 8) Sąd Najwyższy wskazał, że „pomoc doraźna” to bezzwłoczna

pomoc medyczna

udzielana

osobom,

które

uległy wypadkom

lub nagle

zachorowały. W załączniku nr 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 16 lipca

2004 r. w sprawie systemu resortowych kodów identyfikacyjnych dla zakładów

opieki zdrowotnej oraz szczegółowych zasad ich nadawania (Dz.U. Nr 170, poz.

1797) został wprowadzony pkt 3 nazwany „opieka doraźna” który wymienia m.in.

oznaczony kodem 3300 Szpitalny Oddział Ratunkowy.

Sąd Rejonowy podniósł, że w chwili uchwalenia art. 32ł tej ustawy nie istniały

jeszcze szpitalne oddziały ratunkowe. Sytuacja uległa zmianie po wejściu ustawy o

Państwowym Ratownictwie Medycznym, która stworzyła system Państwowego

Ratownictwa Medycznego, mający na celu zapewnienie pomocy każdej osobie

znajdującej się w stanie nagłego zagrożenia życia. W ramach tego systemu działają

zespoły ratownictwa medycznego i szpitalne oddziały ratunkowe. Zgodnie z art. 3

pkt 9 ustawy o Państwowym Ratownictwie Medycznym, szpitalny oddział ratunkowy

jest komórką organizacyjną szpitala w rozumieniu przepisów o zakładach opieki

zdrowotnej, stanowiącą jednostkę systemu, o której mowa w art. 32 ust. 1 pkt 1,

udzielającą świadczeń opieki zdrowotnej osobom w stanie nagłego zagrożenia

zdrowotnego, spełniającą wymagania określone w ustawie. Zgodnie z § 2 ust. 1

rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 15 marca 2007 r. w sprawie szpitalnego

oddziału ratunkowego (Dz.U. Nr 55, poz. 365) szpitalny oddział ratunkowy udziela

świadczeń opieki zdrowotnej polegających na wstępnej diagnostyce oraz podjęciu

leczenia w zakresie niezbędnym dla stabilizacji funkcji życiowych osób, które

znajdują się w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego. Pracownicy szpitalnego

oddziału ratunkowego nie muszą spełniać wymagań określonych w art. 3 pkt 6

ustawy o Państwowym Ratownictwie Medycznym,

gdyż z § 14 pkt 3

rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 15 marca 2007 r. w sprawie szpitalnego

oddziału ratunkowego wynika, że zasoby kadrowe tego oddziału to pielęgniarki lub

ratownicy medyczni w liczbie niezbędnej do zabezpieczenia prawidłowego

funkcjonowania oddziału. Ponadto z § 2 ust. 2 powołanego rozporządzenia Ministra

Zdrowia z dnia 15 marca 2007 r. wynika, że szpitalny oddział ratunkowy może

posiadać w swojej strukturze również zespoły ratownictwa medycznego.

W pozwanym Szpitalu działa wyodrębniona jednostka systemu Ratownictwa

Medycznego w postaci Szpitalnego Oddziału Ratunkowego, który wypełnia funkcję

pogotowia

ratunkowego,

natomiast

nie

ma

wyodrębnionego

pogotowia

ratunkowego, którego pracownicy mieliby ponad wszelką wątpliwość prawo do

dodatku na podstawie art. 32ł ustawy o z.o.z. Nie oznacza to jednak, że

pracownikom świadczącym taką samą pracę, ale w jednostce organizacyjnej o

innej nazwie, można odmówić uprawnienia do otrzymania takiego dodatku.

Sąd Okręgowy podniósł, że analiza zakresu czynności wykonywanych przez

pielęgniarki szpitalnego oddziału ratunkowego pozwanego Szpitala wskazuje, iż są

one tożsame z czynnościami wykonywanymi przez pielęgniarki zatrudnione poza

zespołem wyjazdowym pogotowia ratunkowego (pomoc doraźna). Różnica polega

jedynie na zatrudnieniu w innej jednostce organizacyjnej systemu zakładów opieki

zdrowotnej. Skoro zarówno oddziały ratunkowe jak i pogotowie ratunkowe

mieszczą się w jednym systemie publicznych zakładów opieki zdrowotnej, to

różnicowanie, polegające na nieprzyznaniu dodatku za wykonywanie tego samego

rodzaju pracy może być kwalifikowane jako naruszające zasady równouprawnienia

pracowników w zatrudnieniu (art. 183c k.p.). Zdaniem Sądu Okręgowego przepisy

płacowe podlegają jednak wykładni ścisłej i niedopuszczalna jest ich interpretacja

rozszerzająca, a przepis art. 32ł ust. 2 ustawy o z.o.z. odnosi się jednoznacznie do

pracowników wykonujących zawód medyczny w pogotowiu ratunkowym, poza

zespołem wyjazdowym (pomoc doraźna). Szpitalny oddział ratunkowy nie jest zaś

pogotowiem ratunkowym, mimo iż udziela pomocy doraźnej.

Nawiązując do poglądów Sądu Okręgowego należy podnieść, że w 2

wyrokach Sąd Najwyższy wypowiedział się co do rozważonego zagadnienia.

Chodzi tu o wyroki z 12 stycznia 2011 r., II PK 183/10 oraz z 24 maja 2011 r., III PK

69/10

(oba

niepubl.),

w

których

przyjęto,

że

pracownikom

medycznym

zatrudnionym w szpitalnym oddziale ratunkowym nie przysługuje dodatek do

wynagrodzenia przewidziany w art. 32ł ustawy o z.o.z.

W uzasadnieniu wyroku II PK 183/10 Sąd Najwyższy wskazał, że art. 32ł ust.

2 ustawy o z.o.z. jest przepisem płacowym, co oznacza brak możliwości

dokonywania wykładni per analogiam lub wykładni rozszerzającej. Przepis ten

wprost i jednoznacznie reguluje tylko prawo do dodatku dla pracowników

medycznych zatrudnionych w pogotowiu ratunkowym, a zwrot „pomoc doraźna”

stanowi jedynie doprecyzowanie kategorii tych pracowników, przez co wyłącza np.

dyspozytorów. Dalsza wykładnia przepisu nie jest konieczna. Celem wykładni

sensu stricto jest dokonanie wyjaśnienia terminów użytych przez ustawodawcę, aby

w dalszej kolejności ustalić treść normy. Skoro termin „pogotowie ratunkowe” jest

jednoznaczny, to nie ma powodu do poszukiwania dalszego znaczenia tego pojęcia

(clara non sunt interpretanda).

Według tego wyroku wniosek ten znajduje potwierdzenie w wykładni

systemowej i funkcjonalnej. Gdyby bowiem ustawodawca chciał zrównać w

prawach pracowników medycznych pracujących w pogotowiu ratunkowym z

pracownikami zatrudnionymi w szpitalnym oddziale ratunkowym, to miał okazję to

uczynić wielokrotnie, gdyż po uchwaleniu ustawy o Państwowym Ratownictwie

Medycznym (ustawa z 2006 r.) ustawa o zakładach opieki zdrowotnej była

nowelizowana kilkanaście razy. Co więcej, art. 28 ust. 2 ustawy o z.o.z. obowiązuje

od 1 stycznia 2007 r. i zmieniony został właśnie na podstawie art. 52 ustawy z dnia

8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym. Oznacza to, że

ustawa wprowadzająca szpitalne oddziały ratunkowe nie zlikwidowała pogotowia

ratunkowego. Pogotowie nadal pozostało w systemie opieki zdrowotnej i nadal

traktowane jest jak inny niż szpital zakład opieki zdrowotnej.

Podniesiono w tym wyroku, że z punktu widzenia funkcjonalnego szpitalny

oddział ratunkowy i pogotowie ratunkowe to dwie różne jednostki o różnych celach

aczkolwiek część zadań tych jednostek może się powielać. Pogotowie ratunkowe

funkcjonuje zatem obok szpitala. Zgodnie z art. 3 ust. 9 ustawy o Państwowym

Ratownictwie Medycznym szpitalny oddział ratunkowy jest komórką organizacyjną

szpitala w rozumieniu przepisów o zakładach opieki zdrowotnej, stanowiącą

jednostkę systemu ratownictwa medycznego, udzielającą świadczeń opieki

zdrowotnej osobom w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego. Na system ten

składają się oddziały szpitalne oraz zespoły ratownictwa medycznego. Pogotowie

ratunkowe może udzielać świadczeń zdrowotnych w ramach systemu ratownictwa

medycznego, jednak tylko jako pozaszpitalny zespół ratownictwa medycznego (art.

28 ust. 2 ustawy o z.o.z.).Nie oznacza to, że pogotowie jest szpitalnym oddziałem

ratunkowym i odwrotnie; szpitalny oddział ratunkowy jest pogotowiem ratunkowym.

Tym samym pracownicy szpitalnego oddziału ratownictwa nigdy nie będą

zatrudnieni w pogotowiu. W omawianym wyroku Sąd Najwyższy stwierdził ponadto,

że różnorodność celów i zadań, a zatem także rozmiaru pracy, jej skomplikowania i

natężenia powoduje, iż nieprzyznanie dodatku pracownikom szpitalnego oddziału

ratunkowego nie może być utożsamiane z dyskryminacją w wynagradzaniu. Prace

wykonywane w ramach szpitalnego oddziału ratunkowego i pogotowia ratunkowego

z uwagi na nietożsamy charakter usług świadczonych przez te placówki nie są do

końca porównywalne.

Motywując wystąpienie z pytaniem prawnym do składu powiększonego Sądu

Najwyższego należy zauważyć, że wykładnia językowa przepisu nie kończy

procesu jego wykładni, jeżeli inne jej metody prowadzą do rezultatu sprzecznego z

wykładnią językową. Potrzeba dalszej interpretacji przepisu może wynikać z

wykładni systemowej lub funkcjonalnej. W

rozpoznawanej sprawie

wykonywana

ratunkowego

przez

pracowników pogotowia

(poza

praca

zespołem

wyjazdowym) i pracowników szpitalnego oddziału ratunkowego, nawet jeśli nie jest

tożsama, to nie wykazuje tylu istotnych różnic, aby można ją nazwać pracą innego

rodzaju. Natomiast konieczność jednakowego wynagradzania pracy tego samego

rodzaju, zwłaszcza u pracodawców działających w ramach jednego systemu opieki

medycznej, wynika z zasady równości i niedyskryminacji. Ma ona oparcie w

Konstytucji (art. 23 i art. 33) oraz w Kodeksie pracy (art. 183c). Wykładnia

systemowa wymaga wykładni ustawy w zgodzie z Konstytucją, a także z

przepisami unijnymi dotyczącymi równego traktowania pracowników. Trzeba więc

rozważyć aktualność stosowanej od kilkudziesięciu lat zasady „ścisłej” wykładni

przepisów płacowych i podstaw jej stosowania.

Z tych względów orzeczono jak w sentencji.