III PZP 1/07 · Sąd Najwyższy

Uchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego

z dnia 22 marca 2007 r.

III PZP 1/07

Przewodniczący Prezes SN Walerian Sanetra, Sędziowie SN: Teresa

Flemming-Kulesza (sprawozdawca), Józef Iwulski (sprawozdawca, uzasadnienie),

Roman Kuczyński, Zbigniew Myszka, Małgorzata Wrębiakowska-Marzec, Andrzej

Wróbel.

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Iwony Kaszczyszyn, po rozpoznaniu na posiedzeniu w dniu 22 marca 2007 r. wniosku Rzecznika

Praw Obywatelskich z dnia 9 stycznia 2007 r. o podjęcie uchwały zawierającej rozstrzygnięcie następującego zagadnienia prawnego:

„Czy przeprowadzanie egzaminów maturalnych przez nauczycieli w charakterze egzaminatorów jest pracą w ramach limitu 40 godzin pracy tygodniowej, o jakim

mowa w art. 42 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela

(Dz.U. z 2006 r., Nr 97, poz. 674 ze zm.) w celu realizacji innych czynności i zajęć

wynikających z zadań statutowych szkoły, czy też pracą wykonywaną powyżej tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin (art. 35 ust. 2 Karty Nauczyciela) ?”

p o d j ą ł uchwałę:

Uczestnictwo nauczyciela w przeprowadzeniu egzaminu maturalnego

stanowi realizację zajęć dydaktycznych w rozumieniu art. 42 ust. 2 pkt 1 ustawy

z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (jednolity tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr

97, poz. 674 ze zm.), a zatem odpłatną pracę, która może być powierzona w celu

realizacji programu nauczania w godzinach ponadwymiarowych (art. 35 ust. 1 i

2 Karty Nauczyciela).

Uzasadnienie

Rzecznik Praw Obywatelskich, działając na podstawie art. 60 § 2 ustawy z

dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.)

oraz art. 16 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 14, poz. 147 ze zm.) skierował do Sądu Najwyższego wniosek, w którym zwrócił się o podjęcie uchwały mającej na celu wyjaśnienie przepisów prawnych, których stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie. W uzasadnieniu wniosku Rzecznik Praw Obywatelskich podniósł, że egzamin

maturalny jest egzaminem „zewnętrznym” w tym znaczeniu, iż jest przeprowadzany

na podstawie zestawów przygotowanych przez podmiot zewnętrzny wobec szkoły, a

jego wyniki są oceniane także poza szkołą. Chociaż przeprowadzenie egzaminów

maturalnych należy do okręgowych komisji egzaminacyjnych, to dyrektorzy szkół

oraz nauczyciele mają w nich znaczący udział. W ocenie Rzecznika Praw Obywatelskich, bezsporne jest, że co do wykonywania zajęć w wymiarze większym niż wynikający z tygodniowego wymiaru czasu pracy nauczycieli, niemożliwe jest odwoływanie się do przepisów Kodeksu pracy dotyczących godzin nadliczbowych, gdyż przepisy ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (jednolity tekst: Dz.U. z

2006 r. Nr 97, poz. 674 ze zm.) zawierają w tym zakresie szczególną regulację, normującą kompleksowo czas pracy i wynagrodzenie nauczycieli. Godziny ponadwymiarowe, w odróżnieniu od godzin nadliczbowych przewidzianych w Kodeksie pracy, to

godziny zrealizowane ponad obowiązujący nauczyciela tygodniowy wymiar zajęć

dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych. Godziny te nie są związane z

przekroczeniem normy czasu pracy nauczycieli określonej w art. 42 Karty Nauczyciela i obejmującej także inne czynności oraz zajęcia wynikające z zadań statutowych

szkoły. Rzecznik podkreślił, że etatowi nauczyciele szkół angażowani do egzaminów

maturalnych otrzymują jednorazowo dodatki motywacyjne w wysokości wyższej niż

otrzymywanej dotychczas. Jednakże z niektórymi nauczycielami komisje egzaminacyjne nawiązują umowy o dzieło. Rzecznik Praw Obywatelskich zauważył, że liczna

grupa nauczycieli uczestniczących w egzaminach maturalnych skierowała pozwy do

sądów pracy o zapłatę dodatku za pracę w godzinach ponadwymiarowych. Na tle

takich samych stanów faktycznych orzecznictwo sądów nie jest jednolite, na dowód

czego Rzecznik przedstawił orzeczenia sądów z obszaru właściwości Sądu Okręgowego w Krakowie, zgodnie z którymi przeprowadzenie egzaminów maturalnych nie

jest realizacją programu nauczania oraz orzeczenia sądów w Białymstoku, Krośnie,

Poznaniu i Łomży, zgodnie z którymi praca przy egzaminach maturalnych jest pracą

dydaktyczną, przewidzianą w art. 42 ust. 2 pkt 1 Karty Nauczyciela.

W opinii Rzecznika Praw Obywatelskich, przekonująca jest argumentacja sądów, które uznają pracę nauczycieli przy egzaminach maturalnych za pracę dydaktyczną, z jednoczesnym prawem do wypłaty dodatku za pracę w godzinach ponadwymiarowych. Zdaniem Rzecznika, żadne przepisy prawa, w tym Karta Nauczyciela

oraz ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (jednolity tekst: Dz.U. z

2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.), nie przewidują dla nauczycieli mających status

egzaminatora, jakichkolwiek form zatrudnienia w okręgowych komisjach egzaminacyjnych. Bezpodstawne jest więc zawieranie z egzaminatorami umów o pracę lub

umów o dzieło. Rzecznik uważa, że praca nauczyciela-egzaminatora podczas

matury jest pracą dydaktyczną. W czasie całego procesu edukacji w liceach

ogólnokształcących nauczyciel przeprowadza sprawdziany wiedzy w formie pisemnej

i ustnej, a egzamin maturalny jest specyficzną formą sprawdzianu wiedzy uzyskanej

przez uczniów, co wynika wprost z § 50 ust. 1 rozporządzenia Ministra Edukacji

Narodowej i Sportu z dnia 7 września 2004 r. w sprawie warunków i sposobu

oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania

sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych (Dz.U. Nr 199, poz. 2046 ze

zm.). Ponadto, nauczyciel legitymujący się wpisem na listę egzaminatorów i

wyznaczony przez dyrektora szkoły do udziału w egzaminie maturalnym, realizuje

polecenie służbowe wykonania dodatkowej pracy. Ta praca w godzinach

ponadwymiarowych jest jego obowiązkiem, skoro została zarządzona zgodnie z

prawem. Rekompensata w postaci zwiększenia przez organy prowadzące szkoły

jednorazowo dodatku motywacyjnego dla nauczycieli przeprowadzających egzaminy

maturalne jest tylko w pewnym stopniu zaspokojeniem ich roszczeń, gdyż

zasadniczo ten dodatek jest przyznawany nauczycielom za osiągnięcia dydaktyczne,

wychowawcze i opiekuńcze oraz za doskonalenie zawodowe i samokształcenie.

Rzecznik Praw Obywatelskich nie podzielił poglądu, jakoby przeprowadzenie

egzaminu dojrzałości było zadaniem statutowym szkoły niebędącym jednocześnie

elementem procesu dydaktycznego. W jego ocenie, egzamin ten jest zakończeniem

całego procesu dydaktycznego, którego formę i zasady przeprowadzania określają

szczegółowo właściwe przepisy. Dlatego angażowanie nauczycieli w charakterze

egzaminatorów ponad obowiązujące ich pensum nauczycielskie jest pracą w

godzinach ponadwymiarowych, co uprawnia ich do dodatku za pracę w godzinach

ponadwymiarowych, o którym mowa w art. 35 ust. 2 Karty Nauczyciela.

Prokurator Prokuratury Krajowej wniósł o podjęcie uchwały, w której stwierdzi

się, że przeprowadzenie egzaminu maturalnego przez nauczyciela mieści się w pojęciu realizacji zajęć dydaktycznych w rozumieniu art. 42 ust. 2 pkt 1 Karty Nauczyciela, a zatem stanowi pracę w godzinach ponadwymiarowych, o jakiej jest mowa w

art. 35 ust. 1 i 2 tej ustawy. W uzasadnieniu stanowiska Prokurator wskazał, że dla

prawidłowej wykładni art. 42 ust. 2 pkt 1 oraz art. 35 ust. 1 i 2 Karty Nauczyciela, a

zwłaszcza użytego w tych przepisach pojęcia „zajęcia dydaktyczne”, poza wykładnią

gramatyczną, konieczne jest odwołanie się do wykładni celowościowej. Prowadzenie

przez nauczyciela, na polecenie dyrektora szkoły, egzaminów maturalnych jest bezspornie pracą nauczycielską, a więc jeśli praca ta jest wykonywana w czasie przekraczającym pensum, to powinna być dodatkowo wynagradzana. Skoro nauczanie poszczególnych przedmiotów w szkole (cały proces dydaktyczny) ma na celu takie

przygotowanie uczniów, aby w wyniku sprawdzianu ich wiedzy na egzaminie maturalnym mogli uzyskać potwierdzenie ich umiejętności i wiedzy przez uzyskanie

świadectwa dojrzałości, to użyte w art. 42 ust. 2 pkt 1 Karty Nauczyciela pojęcie

„realizacja zajęć dydaktycznych” obejmuje nie tylko nauczanie w toku nauki w szkole,

lecz również sprawdzian zdobytej przez uczniów wiedzy podczas egzaminu

maturalnego. Warunkiem przyznania nauczycielowi dodatku motywacyjnego za

udział w komisji egzaminacyjnej jest uzyskiwanie szczególnych osiągnięć w realizacji

zadań wynikających ze statutu Centralnej lub okręgowych komisji egzaminacyjnych.

W ocenie Prokuratora, dodatek motywacyjny nie jest więc równoznaczny z

wynagrodzeniem nauczyciela za udział w pracach komisji, lecz jest składnikiem

takiego wynagrodzenia w postaci uznaniowego dodatku do wynagrodzenia

zasadniczego. Dlatego w przypadku przekroczenia limitu godzin wskazanego w art.

42 ust. 1 Karty Nauczyciela, w wynagrodzeniu nauczyciela należy uwzględniać

dodatkowy czas pracy świadczony na polecenie dyrektora szkoły podczas egzaminu

maturalnego.

Sąd Najwyższy w składzie powiększonym zważył, co następuje:

Analiza wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich pozwala na stwierdzenie, że

rozbieżności zaistniałe w orzecznictwie sądów powszechnych dotyczą egzaminów

maturalnych, a nie egzaminów dojrzałości. Egzaminy dojrzałości przeprowadza się

bowiem dla absolwentów dawnych ośmioletnich szkół podstawowych i szkół średnich

ponadpodstawowych. Egzaminy maturalne (nowe matury) zdają natomiast absolwenci sześcioletnich szkół podstawowych, trzyletnich gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych. Wynika to z przepisów wskazanego rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 7 września 2004 r. w sprawie warunków i sposobu oceniania,

klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych.

Rozważania należy rozpocząć od ogólnego przedstawienia zasad dotyczących czasu pracy nauczycieli. W pierwotnym brzmieniu art. 42 Karty Nauczyciela

ustanowiono dla nauczycieli zatrudnionych w pełnym wymiarze czasu pracy normy

tygodniowego, obowiązkowego wymiaru zajęć dydaktycznych (wychowawczych),

prowadzonych bezpośrednio z uczniami lub wychowankami w poszczególnych typach szkół (placówek). W liceach ogólnokształcących norma ta wynosiła 18 godzin.

Zgodnie z pierwotnym brzmieniem art. 42 ust. 4 Karty Nauczyciela, nauczyciel,

oprócz prowadzenia zajęć dydaktyczno-wychowawczych w obowiązującym go wymiarze tygodniowym, był zobowiązany do wykonywania prac związanych bezpośrednio z organizacją procesu dydaktyczno-wychowawczego i opiekuńczego w ramach

przysługującego mu wynagrodzenia zasadniczego oraz do prowadzenia za dodatkową odpłatnością innych dodatkowych zajęć dydaktyczno-wychowawczych. Wskutek zmiany tego przepisu dokonanej w 1991 r., przydziału nauczycielowi prac i zajęć,

poza ich tygodniowym wymiarem, dokonywał dyrektor szkoły po zasięgnięciu opinii

rady pedagogicznej. Ustawą z dnia 5 czerwca 1992 r. o zmianie ustawy - Karta Nauczyciela (Dz.U. Nr 53, poz. 252) zmieniono w istotny sposób art. 42 Karty Nauczyciela przez wprowadzenie normy 40 godzin czasu pracy tygodniowo jako maksymalnej normy czasu pracy. Jednocześnie wprowadzono wyższy niż 18-godzinny wymiar

zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych, zróżnicowany w zależności

od nauczanych przedmiotów. Dla nauczycieli szkół podstawowych i ponadpodstawowych wynosił on od 21 do 25 godzin. W kolejnej nowelizacji dokonanej ustawą z dnia

14 czerwca 1996 r. o zmianie ustawy - Karta Nauczyciela (Dz.U. Nr 87, poz. 396)

sprecyzowano, że w ramach nieprzekraczalnej tygodniowej 40-godzinnej normy

czasu pracy nauczyciela zatrudnionego w pełnym wymiarze zajęć, nauczyciel powinien realizować trzy typy zajęć: 1) zajęcia dydaktyczne, wychowawcze i opiekuńcze

prowadzone bezpośrednio z uczniami, 2) inne czynności i zajęcia wynikające z za-

dań statutowych szkoły oraz 3) zajęcia i czynności związane z przygotowaniem się

do zajęć, samokształceniem i doskonaleniem zawodowym. Prowadzi to do wniosku,

że nauczycieli obowiązuje tygodniowy wymiar godzin zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych prowadzonych bezpośrednio z uczniami lub wychowankami albo na ich rzecz (tak zwane pensum), uregulowany w art. 42 ust. 3 Karty Nauczyciela, a ponad tę normę nauczyciel może pracować - w godzinach ponadwymiarowych - jedynie „w szczególnych wypadkach podyktowanych wyłącznie koniecznością

realizacji programu nauczania lub zapewnienia opieki w placówkach opiekuńczo-wychowawczych”. Praca w godzinach ponadwymiarowych jest wynagradzana dodatkowo według stawki osobistego zaszeregowania nauczyciela, z uwzględnieniem dodatku za warunki pracy. Pracy w godzinach ponadwymiarowych nie stanowi natomiast praca wykonywana zgodnie z planem zajęć, który w pewnych okresach roku

szkolnego nie wyczerpuje obowiązującego tego nauczyciela tygodniowego wymiaru

godzin zajęć dydaktycznych. W takiej sytuacji nauczyciel powinien nauczać odpowiednio większą liczbę godzin w innych okresach danego roku szkolnego (art. 42 ust.

5b Karty Nauczyciela).

Należy uznać, że rzeczywisty, występujący w sprawie problem prawny sprowadza się do oceny, czy przeprowadzanie przez nauczyciela egzaminów maturalnych jest prowadzeniem zajęć dydaktycznych, o których mowa w art. 42 ust. 2 pkt 1

oraz w art. 35 ust. 1 i 2 Karty Nauczyciela, czy też jest wykonywaniem innych czynności i zajęć wynikających z zadań statutowych szkoły, o których mowa w art. 42 ust.

2 pkt 2 Karty Nauczyciela. Aktualne regulacje prawne nie określają, w jaki sposób

nauczycielowi mają być przydzielone godziny ponadwymiarowe. W pierwotnym

brzmieniu art. 35 ust. 4 Karty Nauczyciela godziny te mogły być przydzielone tylko w

planie organizacyjnym szkoły. Zostało to zmienione na mocy wskazanej ustawy z

dnia 14 czerwca 1996 r. i obecnie godziny ponadwymiarowe mogą być przydzielone

w sposób dowolny, a więc także w formie polecenia ich wykonywania. Powoduje to,

że prowadzenie egzaminów maturalnych jest realizacją polecenia wykonania zadań

na rzecz pracodawcy nauczyciela (szkoły), co tym samym wyklucza inne formy wynagradzania nauczycieli-egzaminatorów, poza wynagrodzeniem za pracę z tytułu

pozostawania w stosunku pracy ze szkołą. Jednoznacznym potwierdzeniem tego

wniosku była treść § 10 ust. 2 nieobowiązującego już rozporządzenia Ministra

Edukacji Narodowej z dnia 29 września 2000 r. w sprawie dodatków oraz

wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe i godziny doraźnych zastępstw dla

nauczycieli zatrudnionych w szkołach prowadzonych przez organy administracji

rządowej, a także w sprawie dodatku motywacyjnego i służbowego dla nauczycieli

zatrudnionych na stanowiskach wymagających kwalifikacji pedagogicznych urzędach

organów administracji rządowej, Centralnej Komisji Egzaminacyjnej, okręgowych

komisjach egzaminacyjnych oraz w jednostkach organizacyjnych sprawujących

nadzór pedagogiczny (Dz.U. Nr 83, poz. 943). Zgodnie z tym przepisem, pracodawca

ustalał nauczycielowi mianowanemu lub dyplomowanemu wysokość dodatku

motywacyjnego z tytułu zatrudnienia w okręgowej komisji egzaminacyjnej. Dodatek

motywacyjny bez wątpienia stanowi składnik wynagrodzenia za pracę, a skoro ustalał

go pracodawca, to była to część wynagrodzenia za pracę nauczyciela w szkole,

mimo że nazwa dodatku sugerowała, że przysługuje on z tytułu „zatrudnienia w

komisji egzaminacyjnej”. Rozporządzenie to zostało zastąpione rozporządzeniem

Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 28 stycznia 2005 r. w sprawie dodatków

do wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli mianowanych i dyplomowanych

zatrudnionych na stanowiskach, na których wymagane są kwalifikacje pedagogiczne,

w Centralnej Komisji Egzaminacyjnej i okręgowych komisjach egzaminacyjnych

(Dz.U. Nr 22, poz. 180). Stosownie do § 3 ust. 3 tego rozporządzenia, wysokość

dodatku motywacyjnego dla nauczyciela ustala dyrektor odpowiednio Centralnej lub

okręgowej komisji egzaminacyjnej, a dla dyrektora Centralnej lub okręgowej komisji

egzaminacyjnej - minister właściwy do spraw oświaty i wychowania. Nie zmienia to

jednak charakteru dodatku motywacyjnego jako świadczenia wynikającego ze

stosunku pracy, a nie można przyjąć, by taki stosunek nawiązywał się pomiędzy

nauczycielem i komisją egzaminacyjną.

Ze sformułowania art. 35 ust. 1 Karty Nauczyciela wynika, że

przeprowadzanie zajęć dydaktycznych jako praca w godzinach ponadwymiarowych

musi być wykonywane w ramach programu nauczania szkoły („w szczególnych

wypadkach, podyktowanych wyłącznie koniecznością realizacji programu

nauczania”). Jednakże, w Karcie Nauczyciela ani w ustawie o systemie oświaty nie

ma definicji pojęć „zajęcia dydaktyczne” i „program nauczania”. Z porównania treści

art. 35 ust. 1 z art. 42 ust. 2 pkt 1 i pkt 2 Karty Nauczyciela wynika, że „program

nauczania” jest pojęciem węższym niż „statutowe zadania szkoły”. Z tego płynie

wniosek, że istnieją czynności, które mieszczą się w ramach statutowych zadań

szkoły, a które nie są realizacją programu nauczania. Takie czynności nie mogą być

zakwalifikowane jako zadania dydaktyczne (art. 35 ust. 1 i art. 42 ust. 2 pkt 1 Karty

Nauczyciela), natomiast mogą być uznane za inne czynności i zajęcia wynikające z

zadań statutowych szkoły (art. 42 ust. 2 pkt 2 Karty Nauczyciela). Jednakże teza, że

przeprowadzanie egzaminów maturalnych jest innym zajęciem wynikającym z zadań

statutowych szkoły, niebędącym realizacją programu nauczania, budzi poważne

wątpliwości w świetle art. 64 ust. 1 ustawy o systemie oświaty, zgodnie z którym,

podstawowymi formami działalności dydaktyczno-wychowawczej szkoły są

obowiązkowe i dodatkowe zajęcia edukacyjne. Działalność dydaktycznowychowawcza szkoły to zajęcia dydaktyczne (wychowawcze), o których mowa w art.

35 ust. 2 i art. 42 ust. 2 pkt 1 Karty Nauczyciela, co prowadzi do wniosku, że „zajęcia

edukacyjne” zawsze powinny być kwalifikowane jako „zajęcia dydaktyczne”.

Tymczasem w art. 42 ust. 2 pkt 2 Karty Nauczyciela zajęcia edukacyjne wymienia się

jako inne czynności i zajęcia wynikające z zadań statutowych szkoły. Na tle tych

przepisów występuje zatem daleko posunięta nieostrość pojęć, a także użycie

zwrotów wieloznacznych, niezdefiniowanych i niedookreślonych. W takiej sytuacji nie

jest możliwe oparcie się wyłącznie na wykładni językowej (gramatycznej), bowiem,

gdy treść przepisów jest wieloznaczna, to ich ścisłe rozumienie nie może prowadzić

do jednoznacznych rezultatów interpretacyjnych.

Należy więc odwołać się do innych metod wykładni, zwłaszcza wykładni funkcjonalnej i systemowej. Sprawdzanie wyników nauczania w drodze egzaminu maturalnego w zakresie nabytej wiedzy stanowi element procesu edukacyjnego i dydaktycznego, a więc jego przeprowadzenie mieści się w pojęciu „zajęcia dydaktyczne”.

W taki też sposób został zdefiniowany egzamin maturalny w § 50 ust. 1 wskazanego

rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 7 września 2004 r., według którego jest to forma oceny poziomu wykształcenia ogólnego oraz sprawdzenia

wiadomości i umiejętności, ustalonych w standardach wymagań będących podstawą

przeprowadzania egzaminu maturalnego. W związku z tym, istota rozważanego zagadnienia prawnego sprowadza się do oceny, czy takie zajęcia dydaktyczne można

zakwalifikować jako „wykonywane w ramach programu nauczania szkoły”.

Zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy o systemie oświaty, szkoły publiczne umożliwiają uzyskanie świadectw lub dyplomów państwowych przez zapewnienie bezpłatnego nauczania w zakresie ramowych planów nauczania (art. 7 ust. 1 pkt 1) i realizację programu nauczania uwzględniającego podstawę programową kształcenia ogólnego (art. 7 ust. 1 pkt 4 lit. a). Według art. 9 ust. 3 lit. b tej ustawy, trzyletnie licea

ogólnokształcące to szkoły, których ukończenie umożliwia uzyskanie świadectwa doj-

rzałości po zdaniu egzaminu maturalnego (tak samo art. 9 ust. 3 lit. c-f). Wynika z

tego, że egzamin maturalny odbywa się po ukończeniu szkoły, ale cały proces nauczania (realizowany przez program nauczania) nakierowany jest na umożliwienie

uczniowi uzyskania świadectwa dojrzałości po zdaniu egzaminu maturalnego. Bez

wątpienia, jednym ze statutowych zadań szkoły jest umożliwienie zdania egzaminu

maturalnego przez jej uczniów. Zdanie egzaminu maturalnego jest jednak także realizacją programu nauczania szkoły, skoro tak określony został główny cel tego programu.

Według art. 183c § 1 k.p., pracownicy mają prawo do jednakowego wynagrodzenia za jednakową pracę lub za pracę o jednakowej wartości, a zgodnie z art. 78 §

1 k.p. wynagrodzenie za pracę powinno być tak ustalone, by odpowiadało w szczególności rodzajowi wykonywanej pracy i wymaganym kwalifikacjom, a także uwzględniało ilość i jakość świadczonej pracy. Z przepisów tych wynika nie tylko zasada jednakowego wynagrodzenia za jednakową pracę, ale też zasada zróżnicowania wynagrodzenia w przypadku świadczenia różnej pracy (pracy o różnej wartości). Oznacza

to, że pracownicy wykonujący dodatkowe czynności powinni z tego tytułu otrzymać

zwiększenie wynagrodzenia w stosunku do pracowników niewykonujących takich

dodatkowych czynności. Jest to istotne zwłaszcza w sytuacji, gdy dodatkowe czynności wymagają szczególnych (podwyższonych) kwalifikacji zawodowych (wykształcenia, doświadczenia zawodowego). Tylko w przypadku uzyskania dodatkowego wynagrodzenia z tytułu wykonywania dodatkowych czynności może być zrealizowane dobrowolne ich świadczenie na odpowiednio wysokim poziomie, z uwzględnieniem zasad słuszności i sprawiedliwości. Nauczyciele przeprowadzający egzaminy

maturalne niewątpliwie wykonują dodatkowe czynności, które powinny wpływać na

zwiększenie ich wynagrodzenia za pracę. Mogło to być zrealizowane przez

przyznanie im dowolnego składnika wynagrodzenia za pracę (np. dodatku

motywacyjnego). Jednakże obowiązujące przepisy powołanego rozporządzenia

Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z 28 stycznia 2005 r. regulują ten dodatek jako

świadczenie uznaniowe, co wynika chociażby z jego § 3 ust. 1 pkt 1, który stanowi,

że warunkiem przyznania nauczycielowi dodatku motywacyjnego jest uzyskiwanie

szczególnych osiągnięć w realizacji zadań wynikających ze statutu Centralnej lub

okręgowej komisji egzaminacyjnej. Możliwość przyznania tego dodatku nie realizuje

zatem zasady dodatkowego wynagrodzenia za dodatkową pracę.

Prowadzi to do wniosku, że przeprowadzanie egzaminów maturalnych przez

nauczycieli-egzaminatorów jest wykonywaniem obowiązków pracowniczych w ramach zatrudnienia w szkole i z tego względu nie powinno być wynagradzane odrębnie, poza wynagrodzeniem przysługującym nauczycielowi ze stosunku pracy. Skoro

uczestnictwo nauczycieli w tych egzaminach jest realizacją zajęć dydaktycznych w

ramach programu nauczania, a nie wykonywaniem innych czynności i zajęć wynikających z zadań statutowych szkoły (art. 42 ust. 2 pkt 2 Karty Nauczyciela), to należy

uznać, że jest ono objęte zakresem pojęcia godzin ponadwymiarowych, o którym

mowa w art. 42 ust. 2 pkt 1 i art. 35 ust. 1 Karty Nauczyciela. Takie rozumienie wskazanych przepisów realizuje ogólne zasady prawa pracy; sprawiedliwego

wynagradzania, adekwatnego do ilości i jakości pracy, a zarazem uwzględniającego

różnice w przypadku świadczenia różnej pracy (pracy różnej wartości).

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy podjął uchwałę jak w sentencji.