III PZ 6/10 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 8 września 2010 r.

III PZ 6/10

W postępowaniu ze skargi o wznowienie postępowania nie ulega zmianie

tok instancji. Właściwy do jej rozpoznania sąd drugiej instancji nie orzeka jako

sąd pierwszej instancji. Stąd też do zażalenia na postanowienie tego sądu odrzucające zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi stosuje się art. 394 1

§ 2 oraz art. 871 § 2 k.p.c.

Przewodniczący SSN Romualda Spyt (sprawozdawca), Sędziowie SN: Józef

Iwulski, Zbigniew Myszka.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 września

2010 r. sprawy z powództwa Zenona S. przeciwko Politechnice L. w L. o przywrócenie do pracy, na skutek zażalenia powoda na postanowienie Sądu OkręgowegoSądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z dnia 31 marca 2010 r. [...]

o d d a l a zażalenie.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy w Lublinie postanowieniem z dnia 31 marca 2010 r.

odrzucił zażalenie powoda Zenona S. na postanowienie Sądu Okręgowego-Sądu

Pracy w Lublinie z dnia 27 stycznia 2010 r. odrzucające skargę powoda o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem tego Sądu z dnia 15 maja

2007 r. [...].

W uzasadnieniu postanowienia Sąd Okręgowy stwierdził, że orzekając w niniejszej sprawie działa jako sąd drugiej instancji, zaś dopuszczalność zażalenia na

postanowienia sądu drugiej instancji regulowana jest treścią art. 3941 k.p.c., który

wskazuje katalog postanowień sądu drugiej instancji, podlegających zaskarżeniu do

Sądu Najwyższego w drodze zażalenia. Zgodnie z treścią art. 871 § 1 k.p.c. w postępowaniu przed Sądem Najwyższym obowiązuje zastępstwo stron przez adwokatów

lub radców prawnych. Zastępstwo to dotyczy także czynności procesowych związa-

nych z postępowaniem przed Sądem Najwyższym, podejmowanych przed sądem

niższej instancji.

Sąd Okręgowy podkreślił, że postanowienie z dnia 27 stycznia 2010 r. odrzucające skargę powoda o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym

wyrokiem zostało doręczone powodowi w dniu 10 lutego 2010 r. wraz z pouczeniem,

że służy od niego zażalenie do Sądu Najwyższego w terminie tygodniowym od dnia

doręczenia postanowienia, przy czym winno być ono sporządzone przez radcę prawnego bądź adwokata, co wynika z treści art. 3941 i art. 871 § 1 k.p.c. Tymczasem

wbrew temu pouczeniu zażalenie w sprawie niniejszej zostało sporządzone i wniesione przez Zenona S. osobiście, co czyni je niedopuszczalnym, a tym samym prowadzi do odrzucenia tego środka zaskarżenia.

Pełnomocnik powoda - adwokat Ewa W.-B. - wniosła na powyższe postanowienie zażalenie. Postanowieniu zarzuciła naruszenie przepisów postępowania: art.

370 k.p.c. w związku z art. 397 § 2 k.p.c. w związku z art. 871 k.p.c. - poprzez nietrafne uznanie, że powód w złożonym zażaleniu na postanowienie Sądu OkręgowegoSądu Pracy w Lublinie z dnia 27 stycznia 2010 r. nie zachował wymagań formalnych,

składając osobiście zażalenie niesporządzone przez fachowego pełnomocnika w

osobie adwokata lub radcy prawnego, pomimo braku takiego obowiązku wynikającego z przepisów ustawy, art. 3941 § 2 k.p.c. - poprzez błędną wykładnię tego przepisu

i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że powód winien złożyć zażalenie na postanowienie Sądu Okręgowego-Sądu Pracy w Lublinie z dnia 27 stycznia

2010 r. do Sądu Najwyższego i nietrafne stanowisko, iż Sąd Okręgowy rozpoznawał

niniejszą sprawę jako sąd drugiej instancji, art. 394 § 1 pkt 11 k.p.c. w związku z art.

397 § 2 zdanie pierwsze k.p.c. w związku z art. 367 § 2 k.p.c. - poprzez niezastosowanie tych przepisów i nieprzekazanie złożonego w dniu 17 lutego 2010 r. zażalenia

na postanowienie Sądu Okręgowego-Sąd Pracy w Lublinie z dnia 27 stycznia 2010 r.

do Sądu Apelacyjnego w Lublinie - właściwego do rozpoznania zażalenia jako Sąd

drugiej instancji

W uzasadnieniu podniesiono, że Sąd Okręgowy w Lublinie, na skutek stwierdzenia swej niewłaściwości przez Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie orzekał w niniejszej sprawie jako sąd pierwszej instancji, dlatego też

zgodnie z treścią przepisu art. 394 § 1 pkt 11 k.p.c. w związku z art. 397 § 2 zdanie

pierwsze k.p.c. w związku z art. 367 § 2 k.p.c. właściwym do rozpoznania zażalenia

jest Sąd Apelacyjny w Lublinie. Biorąc pod uwagę powyższą okoliczność, oczywiste

jest, iż przepis art. 871 § 2 k.p.c. nie ma zastosowania do złożonego w dniu 17 lutego

2010 r. zażalenia powoda.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie jest bezzasadne. Zgodnie z treścią art. 405 k.p.c. do wznowienia

postępowania z przyczyn nieważności oraz na podstawie przewidzianej w art. 401 1

właściwy jest sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, a jeżeli zaskarżono orzeczenia sądów różnych instancji, właściwy jest sąd instancji wyższej. Do wznowienia postępowania na innej podstawie właściwy jest sąd, który ostatnio orzekał co do istoty

sprawy. W uprzednim orzecznictwie ukształtował się między innymi pogląd, że oddalenie apelacji przez sąd drugiej instancji nie stanowi orzeczenia co do istoty

sprawy, a jest nim wyłącznie orzeczenie reformatoryjne (zmieniające) wskazane

normatywnie w art. 386 § 1 k.p.c. (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 5

grudnia 1996 r., I PKN 28/96, OSNAPUS 1997, nr 13, poz. 236 z dnia 11 kwietnia

2000 r., III CKN 172/00, LEX nr 146180, z dnia 26 lipca 2002 r., III AO 18/02,

OSNAPiUS 2002 nr 21, poz. 1, z dnia 2 lipca 2002 r., I PZ 47/02, OSNP 2004 nr 9,

poz. 159 i z dnia 9 lipca 2003 r., IV CO 7/03, LEX nr 560606). Równocześnie utrwaliło się w judykaturze stanowisko odmienne, uznające, że sąd drugiej instancji oddalający apelację jest sądem orzekającym co do istoty sprawy w rozumieniu art. 405

zdanie drugie k.p.c. Pogląd ten odwoływał się przede wszystkim do zasad systemu

apelacyjno-kasacyjnego, w którym sąd drugiej instancji jest zawsze sądem merytorycznym, także wtedy, gdy oddala apelację. Wyrażony został on, między innymi, w

postanowieniach Sądu Najwyższego z 5 marca 2001 r., III CO 17/01 (niepublikowane), z dnia 5 czerwca 2001 r., III CO 17/01 (niepublikowane), z dnia 22 grudnia 2003

r., III CO 24/03 (niepublikowane) i z dnia 21 kwietnia 2004 r., III CZP 11/04 (OSNC

2004 nr 12, poz. 206) oraz w uchwałach z dnia 23 marca 1999 r., III CZP 59/98

(OSNC 1999 nr 7-8, poz. 124), z dnia 13 stycznia 2005 r., III CZP 77/04 (OSNC 2005

nr 12, poz. 200) i z dnia 2 sierpnia 2006 r., III CZP 46/06 (OSNC 2007 nr 5, poz. 69).

Sąd Najwyższy opowiedział się jednocześnie za stanowiskiem, że orzeczenie oddalające apelację jest ostatnim orzeczeniem co do istoty sprawy, jeżeli w wyniku jego

zaskarżenia zostanie oddalona kasacja. Ostatecznie Sąd Najwyższy w uchwale z

dnia 3 kwietnia 2007 r., III CZP 137/06 (OSNC 2007 nr 9, poz. 125), rozstrzygając

wątpliwości co do znaczenia użytego w przepisie art. 405 sformułowania „sąd, który

ostatnio orzekał co do istoty sprawy”, przyjął, że sąd drugiej instancji, który oddalił

apelację, jest sądem orzekającym ostatnio co do istoty sprawy w rozumieniu art. 405

zdanie drugie k.p.c., właściwym do wznowienia postępowania na podstawach określonych w art. 403 k.p.c. Stąd też właściwym do rozpoznania skargi o wznowienie

postępowania z przyczyn restytucyjnych wniesionej przez skarżącego był Sąd drugiej

instancji - jako sąd orzekający co do istoty sprawy. Z tej przyczyny zapadło postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 13 października 2009 r. o przekazaniu skargi do

rozpoznania temu Sądowi według właściwości, co oczywiście nie oznacza, że Sąd

ten (Sąd Okręgowy) działał jako sąd pierwszej instancji. W postępowaniu ze skargi o

wznowienie postępowania nie ulega zmianie tok instancji; pozostaje on taki sam jak

w postępowaniu zakończonym prawomocnym wyrokiem. Skarga o wznowienie postępowania nie jest powództwem o ukształtowanie prawa, gdyż nie rozpoczyna nowego postępowania, ale stanowi kontynuację procesu zakończonego prawomocnym

wyrokiem, z zachowaniem statusu instancyjnego poszczególnych sądów biorących

udział w tym postępowaniu. Zatem zażalenie na postanowienie sądu drugiej instancji

odrzucające skargę o wznowienie postępowania przysługiwało do Sądu Najwyższego (3941 § 2 k.p.c.), z zachowaniem wymagań wynikających z przepisu art. 87 1 § 2

k.p.c. Ich niedochowanie uprawniało Sąd drugiej instancji do odrzucenia zażalenia w

oparciu o odpowiednio stosowany (na mocy art. 398

k.p.c.) art. 373 k.p.c. w

związku 397 § 2 k.p.c., co też Sąd drugiej instancji uczynił postanowieniem z dnia 31

marca 2010 r. To ostatnie postanowienie Sądu drugiej instancji stanowiło „postanowienie sądu drugiej instancji kończące postępowanie w sprawie” w myśl art. 394 1 § 2

k.p.c., na które przysługiwało zażalenie do Sądu Najwyższego, a więc również środek zaskarżenia obwarowany wymaganiem wniesienia go przez profesjonalnego

pełnomocnika, czego skarżący nie dochował, wnosząc osobiście zażalenie z dnia 17

lutego 2010 r. W konsekwencji zatem zaskarżone postanowienie ma oparcie w obowiązujących przepisach prawa (odpowiednio stosowany art. 373 k.p.c. w związku

397 § 2 k.p.c.).

Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy na mocy art. 394 1 § 3 k.p.c. w

związku z art. 39814 k.p.c. orzekł jak w sentencji.