III PZ 4/24 · Sąd Najwyższy

III PZ 4/24 POSTANOWIENIE Dnia 3 lipca 2024 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Leszek Bielecki w sprawie z powództwa B. L.‎przeciwko Starostwu Powiatowemu w P.‎o odszkodowanie,‎po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 3 lipca 2024 r.,‎zażalenia powódki na postanowienie Sądu Okręgowego w Poznaniu‎z dnia 9 stycznia 2024 r., sygn. akt VIII WSC (P) 9/23 VIII Pa 61/23, uchyla zaskarżone postanowienie.

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy w Poznaniu VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z 9 stycznia 2024 r., VIII WSC (P) 61/23, odrzucił skargę kasacyjną wniesioną przez odwołująca się B. L. od wyroku tego Sądu.W sprawie tej Sąd Okręgowy w Poznaniu wyrokiem z 31 lipca 2023 r., VIII Pa 61/23, na skutek apelacji organu rentowego, zmienił wyrok Sądu Rejonowego w Pile z 10 marca 2023 r. w ten sposób, że oddalił powództwo oraz orzekł o kosztach procesu.Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła w ustawowym terminie powódka.

Do skargi załączono 3 jej odpisy. Zarządzeniem doręczonym prawidłowo pełnomocnikowi powódki 29 listopada 2023 r. wezwano go do uzupełnienia, w terminie 7 dni, braków formalnych skargi kasacyjnej, poprzez nadesłanie jednego odpisu skargi kasacyjnej, pod rygorem jej odrzucenia. Zarządzenie to nie zostało wykonane.Sąd powołując się na art. 3984 k.p.c. stwierdził, że niedołączenie do skargi kasacyjnej odpisów w liczbie wymaganej przez art. 128 § 1 k.p.c. stanowi brak formalny, podlegający usunięciu w trybie przewidzianym w art. 3986 § 1 k.p.c., ze skutkiem określonym w art. 3986 § 2 k.p.c. Termin wyznaczony do usunięcia braku formalnego pisma jest niezachowany, jeżeli strona w zakreślonym terminie w ogóle nie podjęła czynności uzupełniającej lub wprawdzie ją podjęła, ale mimo to brak nie został w całości uzupełniony.W sprawie brak formalny w postaci niezałączenia wymaganej liczby odpisów skargi kasacyjnej (do skargi załączono jej 2 odpisy zamiast 3) nie został przez stronę powodową uzupełniony, co skutkować musiało odrzuceniem skargi kasacyjnej.W zażaleniu pełnomocnik odwołującej zarzucił naruszenia: (-) art. 3986 § 1 i 2 k.p.c. w związku z art. 3984 § 3 zdanie 2 k.p.c. i w związku z art. 233 § 1 k.p.c. przez sprzeczność dokonanych przez Sąd Okręgowy ustaleń faktycznych i wydanie wadliwego orzeczenia poprzedzonego niezasadnym wezwaniem pełnomocnika skarżącej do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej pomimo, że liczba odpisów załączonych do skargi była prawidłowa a Sąd Okręgowy potwierdził tę okoliczność w treści uzasadnienia zaskarżanego postanowienia, co w świetle dokonanych przez Sąd ustaleń faktycznych oznacza, że skarga nie była obarczona brakiem formalnym a wezwanie do uzupełnienia braków było bezpodstawne;‎(-) art. 3986 § 2 k.p.c. w związku z 3986 § 1 k.p.c. przez odrzucenie skargi kasacyjnej pomimo, że Sąd może odrzucić skargę jedynie w sytuacji określonej w art. 3986 § 2 k.p.c., a żadna okoliczność objęta hipotezą tego przepisu w niniejszej sprawie nie zaistniała; (-) art. 15zzs9 ust. 1 i 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem Covid-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (jednolity tekst:

Dz.U. z 2023 r., poz. 1327 ze zm., dalej jako ustawa o zwalczaniu Covid-19) w związku z art. 131 i § 132 ust. 1 Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 18 czerwca 2019 r. - Regulamin urzędowania sądów powszechnych (jednolity tekst: Dz.U. z 2022 r., poz. 2514 ze zm.) oraz § 3 pkt. 5, 7, 8 Regulaminu Portalu Informacyjnego Sądów Powszechnych z obszaru Apelacji […] przez błędne uznanie pisma umieszczonego w portalu, a nie odebranego w terminie 14 dni, za skutecznie doręczone pełnomocnikowi, podczas, gdy adres konta e-mail wskazany przez pełnomocnika w pierwszym piśmie procesowym nie został przez Sąd prawidłowo zweryfikowany, a pomimo to Sąd zarządził o udzieleniu dostępu do sprawy w systemie teleinformatycznym poprzez konto, które nie istniało, a nadto pomimo, że w systemie informatycznym sądów innych apelacji niż […] a także w Krajowym Rejestrze Adwokatów istniał prawidłowy adres elektroniczny, na który korespondencja była doręczana przez PI innych apelacji, a w konsekwencji na okoliczność ustalenia, że dostęp do sprawy nie został skutecznie udzielony i nie wystąpił skutek doręczenia korespondencji sądowej.Wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia, ewentualnie o jego zmianę polegającą na przywróceniu terminu na uzupełnienie braku skargi kasacyjnej przez złożenie do akt 1 egzemplarza odpisu skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania zażaleniowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie okazało się zasadne.Zgodnie z art. 233 § 1 k.p.c., sąd ocenia wiarogodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału.Stosownie do art. 3984 § 3, skarga kasacyjna powinna zawierać: wniosek o uchylenie lub uchylenie i zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia i zmiany.Zgodnie z art. 3986 § 1 i § 2, jeżeli skarga kasacyjna nie spełnia wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2 lub 3, przewodniczący w sądzie drugiej instancji wzywa skarżącego do usunięcia braków w terminie tygodniowym pod rygorem odrzucenia skargi.

Sąd drugiej instancji odrzuca skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu, skargę niespełniającą wymagań określonych w art. 3984 § 1, nieopłaconą oraz skargę, której braków nie usunięto w terminie lub z innych przyczyn niedopuszczalną.Stosownie do art. 15zzs9 ust. 1 i ust. 3 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2024 r., poz. 340), zwana dalej ustawą covidową, w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania tego z nich, który obowiązywał jako ostatni, w sprawach prowadzonych w sposób określony w art. 15zzs1, w pierwszym piśmie procesowym wnoszonym przez adwokata, radcę prawnego, rzecznika patentowego lub Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej podaje się adres poczty elektronicznej i numer telefonu przeznaczone do kontaktu z sądem.

Niewykonanie tego obowiązku stanowi brak formalny pisma. Datą doręczenia jest data zapoznania się przez odbiorcę z pismem umieszczonym w portalu informacyjnym. W przypadku braku zapoznania się pismo uznaje się za doręczone po upływie 14 dni od dnia umieszczenia pisma w portalu informacyjnym.Adekwatnie do § 131 i § 132 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 czerwca 2019 r. Regulamin urzędowania sądów powszechnych (jednolity tekst: Dz.U. z 2024 r., poz. 867), ograniczenia w udostępnianiu akt nie mają zastosowania w wydziałach prowadzących rejestry sądowe w odniesieniu do akt tych spraw, do których powszechną dostępność regulują odrębne przepisy.

Prezes sądu może zarządzić udostępnienie danych o sprawie, treści protokołów oraz pism sądowych i procesowych stronom lub uczestnikom postępowania nieprocesowego oraz ich przedstawicielom, pełnomocnikom i obrońcom za pośrednictwem kont w systemie teleinformatycznym.Zgodnie z § 2 pkt 1 i pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 października 2015 r. w sprawie trybu i sposobu dokonywania doręczeń elektronicznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2023 r., poz. 452), ilekroć w rozporządzeniu jest mowa o użytkowniku konta – rozumie się przez to osobę fizyczną, dla której założono konto w systemie teleinformatycznym obsługującym postępowanie sądowe ; koncie – rozumie się przez to zbiór danych, które identyfikują użytkownika konta, wraz z przyporządkowanymi zasobami systemu teleinformatycznego, który obsługuje postępowanie sądowe.Stosownie do § 3 pkt 5, 7 i 8 Regulaminu Portalu Informacyjnego Sądów Powszechnych z Obszaru Apelacji […] (Regulamin PI apelacji […] ([…].sa.gov.pl), weryfikacji uprawnienia Użytkownika do dostępu do sprawy, dokonuje kierownik właściwego sekretariatu wydziału Sądu lub wskazany przez niego pracownik.

Brak lub niezgodność danych adresowych w Portalu Informacyjnym z danymi znajdującymi się w aktach sprawy sądowej, może być przyczyną negatywnego rozpatrzenia wniosku o udzielenie dostępu do sprawy. Na Użytkowniku ciąży obowiązek samodzielnego aktualizowania danych adresowych w Portalu Informacyjnym. Status pełnomocnika zawodowego, Mediatora oraz Komornika, uprawniający do posiadania w Portalu Informacyjnym odpowiednio Konta pełnomocnika zawodowego, Konta mediatora albo Konta komornika, może być weryfikowany odpowiednio w systemie ROBUS lub KRM, w oparciu o dane udostępniane przez właściwe samorządy zawodowe lub podmioty zobowiązane do prowadzenia i udostępniania sądom właściwych list, rejestrów i wykazów profesjonalnych uczestników postępowań sądowych.

W przypadku negatywnej weryfikacji Użytkownik może utracić dostęp do spraw, do których dostęp posiadał jako Pełnomocnik zawodowy, Mediator albo Komornik. Wszyscy Użytkownicy Kont zależnych tracą w takim wypadku dostęp do spraw, do których dostęp został im przyznany, odpowiednio, przez Pełnomocnika zawodowego albo Komornika.W rozpoznawanej sprawie, poza kwestią dość rozciągniętej czasowo (około 1 miesiąca po wydaniu postanowienia z 9 stycznia 2024 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej) reakcji Sądu Okręgowego w postaci wydania postanowienia z 5 lutego 2024 r. o sprostowaniu oczywistej omyłki pisarskiej, wątpliwości Sądu Najwyższego wzbudziła kwestia doręczenia pełnomocnikowi Skarżącej wezwania do uzupełnienia braków skargi kasacyjnej w postaci dostarczenia jednego z jej odpisów.

Sąd odwoławczy uznał bowiem, że upływ terminu liczonego od umieszczenia w Portalu Informacyjnym wezwania do uzupełnienia braków, może stanowić podstawę do odrzucenia skargi kasacyjnej. Natomiast umieszczenie pisma w systemie teleinformatycznym jest uwarunkowane posiadaniem przez użytkownika konta w systemie teleinformatycznym. Tymczasem, jak wskazuje pełnomocnik Skarżącej w zażaleniu, w okresie, w którym Sąd Okręgowy w Poznaniu umieszczał pisma sądowe w systemie teleinformatycznym w zakładce „Moje doręczenia” nie istniało konto pełnomocnika Skarżącej ([…]).

W związku z tym, nieposiadanie konta w systemie teleinformatycznym oznacza, że umieszczenie pism sądowych nie wywołuje skutków doręczenia, od których można by było liczyć termin do wykonania wezwania do uzupełnienia skargi kasacyjnej. W tym zakresie zatem należy uznać zarzuty i wywody zażalenia za uzasadnione, co oznacza, że wezwanie do uzupełnienia ewentualnych braków skargi kasacyjnej należy uznać za nieskuteczne. W sprawie należy zwrócić uwagę, że kwestia oceny prawidłowości doręczenia nie była przedmiotem analizy przez Sąd, co można wnosić z treści uzasadnienia skarżonego postanowienia.Ubocznie również należy podnieść, że działanie systemów teleinformatycznych poszczególnych sądów nie przebiega i nie przebiegało bez zarzutu, w szczególności nie przebiegało bez zarzutu w okresie pandemii Covid-19, co było przedmiotem analiz.

Stosownie bowiem do podsumowania analizy w tym zakresie, (…) Choć Polska ma już kilkunastoletnie doświadczenie we wdrażaniu technologii umożliwiających komunikację na odległość z wymiarem sprawiedliwości, to niezmiennie zdecydowana większość spraw toczących się przed polskimi sądami rozpatrywana jest w sposób tradycyjny, tj. w oparciu na aktach w wersji papierowej, korespondencji za pośrednictwem tradycyjnej poczty oraz posiedzeniami wymagającymi osobistego stawiennictwa uczestników na sali rozpraw. Problemem jest również brak jednolitości w stosowanych rozwiązaniach informatycznych w poszczególnych sądach.

Nawet scentralizowane w obszarze sądownictwa powszechnego usługi dostępne przez internet takie jak Elektroniczne Postępowanie Upominawcze, Krajowy Rejestr Sądowy czy Księgi Wieczyste są rozproszone, a ich interfejsy i zasady użytkowania znacznie się od siebie różnią. Niewątpliwie utworzenie portali informacyjnych sądów powszechnych było ważnym krokiem w kierunku usprawnienia komunikacji sądu z obywatelami. System umożliwia użytkownikom samodzielny dostęp do informacji o stanie sprawy, w tym m.in. wgląd do informacji o podmiotach występujących w sprawie, monitorowanie czynności wykonywanych przez sąd, śledzenie terminarza rozpraw oraz zapoznawanie się z udostępnianymi dokumentami i protokołami elektronicznymi.

Dodatkowo, strony postępowań oraz pełnomocnicy mogą skorzystać z możliwości wnioskowania za pośrednictwem systemu np. o udostępnienie nagrania wideo z rozprawy, udziału w rozprawie odmiejscowionej czy udostępnienie wglądu do sprawy, jeśli nie pojawiła się ona automatycznie na koncie użytkownika. Z przeprowadzonego badania na grupie pełnomocników wynika, że mimo ogólnie pozytywnego zdania na temat portali informacyjnych większość użytkowników jest zdania, że połączenie wszystkich portali w jeden, większa systematyczność i dokładność w publikowaniu informacji oraz poszerzenie zakresu funkcjonalności sytemu mogłoby w znacznym stopniu ułatwić komunikację z sądami, skrócić czas prowadzenia postępowań oraz obniżyć ich koszty.

Największy niedosyt budzi ciągły brak możliwości składania wniosków i pism procesowych za pośrednictwem portalu, brak możliwości bezpośredniego kontaktu z sądem z poziomu systemu oraz brak dostępu do całych akt sprawy w formie zdigitalizowanej. Na poszerzenie zakresu funkcjonalności portali informacyjnych wpłynęła sytuacja pandemiczna wywołana COVID-19. Utrudniona w tym czasie komunikacja bezpośrednia wpłynęła na wprowadzenie, choć na razie tylko tymczasowo, przepisów umożliwiających e-doręczenia pism sądowych za pośrednictwem portalu.

Warto jednak w tym miejscu zwrócić też uwagę na fakt, że oprócz szans związanych z działaniem portali informacyjnych sądów powszechnych mogą one rodzić także pewne obawy o zachowanie prywatności stron postępowania i bezpieczeństwo danych sądowych, dlatego system ten wymaga stałego monitorowania i dalszego rozwoju (…), (por. E. Mikołajczuk, Analiza funkcjonowania portali informacyjnych sądów powszechnych, Pr.w Dział. 2021, nr 48, s. 228-249).Biorąc powyższe pod uwagę, orzeczono na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.[SOP][ms] ‎