III PZ 4/14 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III PZ 4/14

POSTANOWIENIE

Dnia 15 maja 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Maciej Pacuda (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Halina Kiryło

SSN Roman Kuczyński

w sprawie z powództwa P. W.

przeciwko […] Komendy […] Oddziału […] w S.

o przywrócenie do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 15 maja 2014 r.,

zażalenia powoda na postanowienie Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w G.

z dnia 30 sierpnia 2013 r., sygn. akt VI Pa […],

1. oddala zażalenie,

2. przyznaje radcy prawnemu M. M. od Skarbu Państwa –

Sądu Okręgowego w G. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych

powiększoną o obowiązującą stawkę podatku od towarów

i usług tytułem kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu

zażaleniowym.

UZASADNIENIE

Sąd

Okręgowy

–

Sąd

Pracy

i

Ubezpieczeń

Społecznych

w

G. postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2013 r. odrzucił wniesioną przez powoda P. W.

skargę o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem

Sądu Okręgowego w G. z dnia 6 listopada 2003 roku.

W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd Okręgowy przypomniał, że

rozpoznanie skargi o wznowienie postępowania odbywa się dwuetapowo.

W pierwszym z etapów, po sprawdzeniu, czy skarga spełnia wymogi formalne

przewidziane w art. 409 k.p.c., sąd na posiedzeniu niejawnym bada terminowość

wniesienia skargi oraz to, czy opiera się ona na ustawowej podstawie wznowienia.

Stwierdzając, że warunki te nie są spełnione, sąd odrzuca skargę (art. 410

§ 1 k.p.c.). W przypadku zaś, gdy skarga jest wniesiona w terminie i została oparta

na ustawowej podstawie wznowienia (art. 401 do 404 k.p.c.) sąd przechodzi

do drugiego etapu rozpoznania skargi - badania jej merytorycznej zasadności,

połączonego z rozpoznaniem sprawy na nowo w granicach zakreślonych przez

podstawę wznowienia (art. 412 § 1 i 2 k.p.c.).

Uwzględniając powyższe, Sąd drugiej instancji stwierdził, iż skarżący

niniejszym postępowaniu oparł skargę o wznowienie postępowania na podstawie

restytucyjnej, przewidzianej w art. 403 § 2 k.p.c., tj. na wykryciu takich okoliczności

faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy,

a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu.

Weryfikacja przytoczonych przez skarżącego okoliczności doprowadziła jednakże

Sąd do ustalenia, iż nie odpowiadają one ustawowym podstawom wznowienia

postępowania. Przede wszystkim bowiem podstawy wznowienia postępowania

z art. 403 § 2 k.p.c. nie może stanowić pismo Sądu Rejonowego w G. z dnia

26 lutego 2013 r. mające charakter informacyjny, wskazujący jedynie na możliwość

wniesienia skargi o wznowienie postępowania, w związku z powoływanymi przez

powoda okolicznościami zawartymi w piśmie z dnia 18 lutego 2013 r. Ponadto brak

dokumentu potwierdzającego pełnomocnictwo dla zastępcy Komendanta […] E. W.,

zaniechanie

przesłuchania

świadka

A.T.

oraz

brak

poinformowania

Ogólnopolskiego Związku Zawodowego […] o zamiarze rozwiązania z powodem

stosunku pracy i nieprawidłowe wręczenie wypowiedzenia umowy o pracę były już

przedmiotem rozpoznania tak Sądu pierwszej instancji, jak i Sądu odwoławczego.

Wskazane przez skarżącego okoliczności i dowody nie stanowią zatem nowych

okoliczności i nowych środków dowodowych w rozumieniu art. 403 § 2 k.p.c.

Zgodnie bowiem z postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego 2013 r.,

IV CZ 179/12 „nowe środki dowodowe mogą być podstawą skargi o wznowienie

postępowania, jeżeli istniały w czasie prawomocnie zakończonego postępowania,

jednak nie były znane stronie i z tego powodu nie mogły być przez nią

wykorzystane w tym postępowaniu.”. „Wykrycie”, o którym mowa w art. 403

§ 2 k.p.c., odnosi się natomiast do okoliczności i dowodów w poprzednim

postępowaniu w ogóle nieujawnionych i wówczas nieujawnialnych, bo nieznanych

stronie i dla niej niedostępnych. Nie dotyczy to pojęcie również takich okoliczności,

które strona mogła powołać w prawomocnie zakończonym postępowaniu, mając ku

temu obiektywnie istniejącą możliwość.

Ponadto Sąd Okręgowy podniósł, że ma rację pozwana, zarzucając, iż

skarga powoda została wniesiona po upływie przepisanego terminu, ponieważ

art. 408 k.p.c. stanowi, że po upływie lat pięciu od uprawomocnienia się wyroku

nie można żądać wznowienia, z wyjątkiem wypadku, gdy strona była pozbawiona

możności działania lub nie była należycie reprezentowana. Oznacza to, że

niezależnie od daty, w której skarżący dowiedział się o podstawie wznowienia,

po upływie 5 lat od uprawomocnienia się wyroku, nie jest możliwe wznowienie

postępowania w tej sprawie.

Sąd Okręgowy zauważył równocześnie, że skarga P. W. została wniesiona

po upływie 5 lat od uprawomocnienia się wyroku w jego sprawie. W związku z tym,

iż wyrok w sprawie skarżącego o przywrócenie do pracy uprawomocnił się w dniu

6 listopada 2003 r., uprawnienie powoda do wznowienia postępowania wygasło

z dniem 7 listopada 2008 r. Skarżący złożył natomiast skargi o wznowienie

postępowania w dniach 29 marca 2012 r. oraz 24 kwietnia 2013 r., a więc „daleko”

po upływie wskazanego w art. 408 k.p.c. terminu.

Powód P. W. wniósł do Sądu Najwyższego zażalenie od postanowienia

Sądu Okręgowego, zaskarżając to postanowienie w całości i zarzucając mu

naruszenie: (-) art. 410 § 1 k.p.c. w zw. z art. 403 § 2 k.p.c., przez jego

zastosowanie i odrzucenie skargi w sytuacji, gdy w sprawie pojawiły się nowe

okoliczności faktyczne, które mają wpływ na wynik sprawy, a z których powód

nie mógł skorzystać w poprzednim postępowaniu ; (-) art. 410 § 1 k.p.c.

w zw. z art. 407 § 1 k.p.c., przez jego zastosowanie i odrzucenie skargi w sytuacji,

gdy powód dochował terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania.

Mając na uwadze powyższe podstawy zażalenia, powód wniósł o zmianę

zaskarżonego postanowienia w całości i uwzględnienie skargi w całości oraz o

przyznanie pełnomocnikowi ustanowionemu

z urzędu

kosztów zastępstwa

procesowego według norm przepisanych z tytułu udzielnej z urzędu pomocy

prawnej, które nie zostały opłacone w całości lub części.

W uzasadnieniu zażalenia żalący się odniósł się do zarzutu naruszenia

art. 410 § 1 k.p.c. w zw. z art. 407 § 1 k.p.c. Jego zdaniem, Sąd dokonał naruszenia

wskazanego przepisu, przez jego zastosowanie i odrzucenie skargi w sytuacji, gdy

powód dochował terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania. W

ocenie powoda momentem, w którym dowiedział się on o wystąpieniu

przedmiotowych przesłanek, jest dzień 26 lutego 2013 r., kiedy to został

poinformowany przez Sąd Rejonowy w G. o zaistnieniu przesłanek do wniesienia

skargi o wznowienie postępowania i fakcie, że wskazane okoliczności mogą

stanowić przesłankę do wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym

wyrokiem. W tych okolicznościach, jego zdaniem, należy uznać, iż trzymiesięczny

termin wskazany w „art. 408 § 1 k.p.c.” do wniesienia skargi rozpoczął swój bieg

w dniu 26 lutego 2013 r. Zatem powód, składając skargę w dniu 24 kwietnia

2013 r., dochował przedmiotowego terminu i brak jest przesłanki do odrzucenia

przedmiotowej skargi.

Odnosząc się do kolejnego zarzutu tj. naruszenia art. 410 § 1 k.p.c. w zw. z

art. 403 § 2 k.p.c., żalący się wskazał, że Sąd drugiej instancji dokonał jego

naruszenia, dokonując merytorycznej oceny przedstawionych nowych okoliczności

faktycznych przedstawionych przez stronę powodową.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie jest nieuzasadnione, w związku z czym podlega oddaleniu.

Wstępnie Sąd Najwyższy uważa za niezbędne przypomnieć, iż zgodnie z

treścią art. 399 k.p.c. można żądać wznowienia postępowania, które zostało

zakończone prawomocnym wyrokiem, jedynie w wypadkach przewidzianych w

dziale VI Kodeksu postępowania cywilnego. Wynika to z faktu, iż skarga o

wznowienie postępowania jest nadzwyczajnym środkiem pozwalającym na

wzruszenie prawomocnych orzeczeń sądowych, korzystających co do zasady z

powagi rzeczy osądzonej (art. 366 k.p.c.) i wiążących nie tylko strony postępowania

i sąd, który wydał to orzeczenie, ale również inne sądy oraz inne organy państwowe

i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także

inne osoby (art. 365 § 1 k.p.c.). Dlatego skarga o wznowienie postępowania musi

podlegać szczególnym rygorom, zarówno w zakresie formy, jak i treści

(zawartości). Jak bowiem trafnie stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 17 lipca

2006 r., I PK 5/06 (Wokanda 2006 nr 11, s. 33), skarga o wznowienie postępowania

nie jest narzędziem służącym zapewnianiu jednolitości orzeczeń, nawet w

sprawach o roszczenia oparte na jednakowych podstawach faktycznych i

prawnych. Możliwość ponownego rozpoznania prawomocnie zakończonej sprawy

na skutek skargi o wznowienie postępowania otwiera się tylko wówczas, gdy

zaistnieje jedna z ustawowych podstaw wymienionych w Kodeksie postępowania

cywilnego. Wypada więc podkreślić, iż przepisy określające warunki, w których

może nastąpić uchylenie lub zmiana prawomocnego wyroku muszą być, jako

wyjątek od wspomnianej reguły, interpretowane ściśle.

Stosownie do art. 409 k.p.c. skarga o wznowienie postępowania powinna

czynić zadość warunkom pozwu oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego

orzeczenia, podstawę wznowienia i jej uzasadnienie, okoliczności stwierdzające

zachowanie terminu do wniesienia skargi oraz wniosek o uchylenie lub zmianę

zaskarżonego orzeczenia. Oceny, czy wymienione wymogi formalne skargi zostały

spełnione, sąd właściwy do rozpoznania skargi dokonuje na posiedzeniu

niejawnym, a następnie na podstawie art. 410 § 1 k.p.c. odrzuca ją, jeżeli została

wniesiona po upływie przepisanego terminu, była niedopuszczalna lub nieoparta na

ustawowej podstawie. Warunkiem możliwości rozpatrywania zasadności skargi jest

przy tym łączne spełnienie wszystkich przesłanek wskazanych w cytowanym

przepisie. Brak nawet jednej z nich sprawia zaś, że rozpatrywanie sprawy nie jest

możliwe. Dlatego też stwierdzenie braku spełnienia choćby jednej z przesłanek

wymienionych w art. 410 § 1 k.p.c. powoduje odrzucenie skargi.

Możliwość wniesienia skargi o wznowienie postępowania ograniczona jest

dwoma terminami.

Pierwszy jest wymieniony w art. 407 § 1 k.p.c., zgodnie z którym skarga o

wznowienie postępowania winna zostać wniesiona w terminie trzymiesięcznym.

Termin ten liczy się zaś od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie

wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie możności działania lub brak

należytej reprezentacji – od dnia, w którym o wyroku dowiedziała się strona, jej

organ lub jej przedstawiciel ustawowy. W obu przypadkach wspomniany termin nie

może jednak rozpocząć się przed uprawomocnieniem się wyroku, od którego

wnoszona jest skarga, co jest o tyle oczywiste, że przedmiot skargi, po myśli

cytowanego wcześniej art. 399 k.p.c., zawsze stanowi orzeczenie prawomocne.

Stosownie do art. 407 § 2 k.p.c., w sytuacji określonej w art. 4011 k.p.c. skargę

wnosi się w terminie trzech miesięcy od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału

Konstytucyjnego, a jeżeli w chwili wydania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego

orzeczenie, o którym mowa w art. 4011, nie było jeszcze prawomocne na skutek

wniesienia środka odwoławczego, który został następnie odrzucony, termin biegnie

od dnia doręczenia postanowienia o odrzuceniu, zaś w wypadku wydania go na

posiedzeniu jawnym – od dnia ogłoszenia tego postanowienia.

Z kolei, stosownie do art. 408 k.p.c., po upływie pięciu lat od

uprawomocnienia się wyroku nie można żądać wznowienia, z wyjątkiem wypadku,

gdy strona była pozbawiona możności działania lub nie była należycie

reprezentowana.

Zestawienie terminów określonych w art. 407 k.p.c. i art. 408 k.p.c. należy

przy tym rozumieć w ten sposób, że art. 408 k.p.c. wprowadza drugi – pięcioletni –

termin obowiązujący przy wnoszeniu skargi o wznowienie postępowania, który

określa czas, w którym wniosek o wznowienie postępowania w ogóle może być

skutecznie złożony. Ustawodawca przyjął w ten sposób, iż trzymiesięczny termin do

wniesienia skargi przewidziany w art. 407 k.p.c. określa czasową dopuszczalność

żądania wznowienia postępowania, opierającą się na powiązaniu przyczyny

wznowienia ze świadomością jej istnienia, natomiast termin wymieniony w art. 408

k.p.c. wskazuje czas, w którym – przy zachowaniu terminu z art. 407 k.p.c. – w

ogóle dopuszczalne jest żądanie wznowienia postępowania. Prekluzyjny charakter

terminu określonego w art. 408 k.p.c. nie tylko uniemożliwia przy tym wniesienie po

jego upływie skargi o wznowienie postępowania, ale także może powodować

skrócenie terminów wskazanych w art. 407 k.p.c., ponieważ upływ terminu

pięcioletniego

może

uniemożliwić

wykorzystanie

w

pełni

(lub

w

ogóle)

trzymiesięcznego terminu do wniesienia skargi. W takim przypadku należy przyjąć,

że termin pięcioletni wyznacza granice dopuszczalności skargi o wznowienie

postępowania. Termin pięcioletni nie obowiązuje tylko wtedy, gdy skarga o

wznowienie postępowania opiera się na zarzucie niemożności działania lub braku

należytej reprezentacji (art. 401 pkt 2 k.p.c.). W tych wypadkach (które nie

zachodzą wszak w niniejszej sprawie ze względu na powołaną przez żalącego się

podstawę wznowienia, to jest art. 403 § 2 k.p.c.) nie ma terminu ograniczającego w

sposób

bezwzględny

dopuszczalność

wniesienia

skargi

o

wznowienie

postępowania, a jedynym terminem ograniczającym jej wniesienie jest termin

trzymiesięczny wynikający z art. 407 § 1 k.p.c. Prekluzyjność terminu pięcioletniego

sprawia również, iż wyłącza on możliwość wnoszenia skargi o wznowienie wtedy,

gdy podstawy do wznowienia postępowania zaistniały dopiero po jego upływie. W

takich

przypadkach

bezprzedmiotowe

będzie

więc

rozpoczęcie

biegu

trzymiesięcznego terminu, gdyż wniesienie skargi i tak jest już niedopuszczalne

(por. m.in. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 18 lipca 1968 r., III CZP 59/68,

OSNCP 1969 nr 7-8, poz.124, czy też postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12

grudnia 2002 r., AO 23/02, niepublikowane). W przeciwieństwie do terminu z

art. 407 k.p.c., termin z art. 408 k.p.c. nie może również zostać przywrócony z

wykorzystaniem procedury zawartej w art. 168 – 172 k.p.c.

Taka właśnie sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie. Proste

porównanie daty ogłoszenia sentencji zaskarżonego wyroku (6 listopada 2003 r.) z

datą wniesienia skargi (29 marca 2012 r. i 24 kwietnia 2013 r.) wyraźnie wskazuje

na ewidentne uchybienie przez powoda pięcioletniemu ustawowemu terminowi z

art. 408 k.p.c., który upłynął już w dniu 7 listopada 2008 r., a więc około 3,5 roku

przed wniesieniem pierwszej skargi. W skardze o wznowienie postępowania jej

autor nie powoływał się przy tym na podstawę wznowienia z przyczyn nieważności,

w szczególności nie wskazywał na pozbawienie go możności działania bądź brak

należytej reprezentacji.

Przedstawione wyżej okoliczności sprawiają zatem, że już tylko z powodu ich

zaistnienia (uchybienia terminowi określonemu w art. 408 k.p.c.) występują warunki

do zastosowania w niniejszej sprawie art. 410 § 1 k.p.c., co uczynił Sąd Okręgowy.

Na marginesie należy również zauważyć, że jak słusznie uznał Sąd

Okręgowy,

wskazane przez skarżącego okoliczności i dowody nie stanowią

nowych okoliczności i nowych środków dowodowych w rozumieniu art. 403 § 2

k.p.c., gdyż były one już przedmiotem rozpoznania tak Sądu pierwszej, jak i drugiej

instancji. Tego rodzaju konstatacji nie można uznać, wbrew wskazanym w

zażaleniu zarzutom, za merytoryczną ocenę tych dowodów, ponieważ takowej

dokonał już Sąd, wydając wyrok w sprawie z dnia 6 listopada 2003 r.

Natomiast z niezrozumiałych względów powód w zażaleniu zarzuca Sądowi

naruszenie art. 407 § 1 k.p.c., przeprowadzając przy tym szczegółowy wywód

mający na celu udowodnienie dochowania przez niego trzymiesięcznego terminu.

Jest to zupełnie bezcelowe z tej przyczyny, że powołany przepis w ogóle nie ma

zastosowania w sprawie, gdyż Sąd nie kwestionował dotrzymania przez żalącego

się trzymiesięcznego terminu wskazanego w art. 407 § 1, a odrzucenie skargi

nastąpiło przede wszystkim z powodu niedochowania terminu określonego w

art. 408 k.p.c.

Kierując się przedstawionymi motywami i opierając się na treści art. 398 14

k.p.c. w związku z art. 3944 § 3 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł zatem o oddaleniu

zażalenia. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego nastąpiło na

podstawie art. 108 § 1 k.p.c. oraz § 2 ust. 3, § 15 pkt 1 i § 12 ust. 2 pkt 2 w związku

z § 11 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w

sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb

Państwa

kosztów

pomocy

ustanowionego z urzędu.

aw

prawnej

udzielonej

przez

radcę

prawnego