III PZ 3/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III PZ 3/11

POSTANOWIENIE

Dnia 6 maja 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Halina Kiryło

SSN Maciej Pacuda

w sprawie z powództwa Z. G.

przeciwko Bankowi Spółdzielczemu w T.

o przywrócenie do pracy i wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 6 maja 2011 r.,

zażalenia powoda na postanowienie Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w L.

z dnia 13 stycznia 2011 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Powód Z. G. w sprawie przeciwko Bankowi Spółdzielczemu w T. o

przywrócenie do pracy i wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy wniósł

zażalenie na postanowienie Sądu Okręgowego – Sądu Pracy w L. z dnia 13

stycznia 2011 r., którym oddalono jego wniosek o uzupełnienie wyroku tego Sądu z

dnia 16 listopada 2010 r., w zakresie rozstrzygnięcia o żądaniu powoda

przywrócenia do pracy. Wyrokiem tym na skutek apelacji pozwanego zmieniono

wyrok Sądu Rejowego – Sądu Pracy w B. z dnia 30 czerwca 2010 r., w ten sposób,

że w miejsce przywrócenia powoda do pracy i zasądzenia wynagrodzenia za czas

pozostawania bez pracy, zasądzono odszkodowanie za niezgodne z prawem

rozwiązanie stosunku pracy.

W zażaleniu powód zarzucił naruszenie art. 386 § 1 k.p.c. przez brak

orzeczenia co do istoty sprawy w wyroku Sądu Okręgowego w L. z dnia 16

listopada 2010 r. oraz art. 351 § 1 k.p.c. przez błędne przyjęcie przez Sąd drugiej

instancji, że brak jest przesłanek do uzupełnienia wyroku, pomimo iż Sąd Okręgowy

zmieniając wyrok Sądu Rejonowego, nie orzekł o całości żądania, to jest nie zawarł

expressis verbis rozstrzygnięcia o oddaleniu powództwa o przywrócenie do pracy

Z. G., a co wynika dopiero z uzasadnienia tego wyroku. Skarżący podniósł, że w

wyniku orzeczenia Sądu Okręgowego nadal istnieje stan sprawy w toku i

niemożliwe jest wniesienie w tej części środka zaskarżenia (skargi kasacyjnej).

Powód wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i

przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w L. do ponownego rozpoznania,

pozostawiając

temu

Sądowi

rozstrzygnięcie

o

kosztach

postępowania

zażaleniowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie jest bezzasadne.

Zgodnie z art. 351 § 1 k.p.c. strona może w ciągu dwóch tygodni od

ogłoszenia wyroku, a gdy doręczenie wyroku następuje z urzędu - od jego

doręczenia, zgłosić wniosek o uzupełnienie wyroku, jeżeli sąd nie orzekł o całości

żądania,

o

natychmiastowej

wykonalności

albo

nie

zamieścił

w

wyroku

dodatkowego orzeczenia, które według przepisów ustawy powinien był zamieścić z

urzędu.

W sprawie skarżący wniósł o uzupełnienie wyroku, gdyż w jego ocenie Sąd

nie orzekł o całości żądania, ponieważ orzekając o odszkodowaniu za niezgodne z

prawem rozwiązanie stosunku pracy zaniechał rozstrzygnięcia o oddaleniu

powództwa w odniesieniu do żądania przywrócenia do pracy, co w konsekwencji

powoduje, zdaniem powoda, uniemożliwienie wniesienie w tej części skargi

kasacyjnej.

Stanowisko to jest błędne.

Według Kodeksu pracy, wyraźnie nazwanymi roszczeniami alternatywnymi

są: w razie wypowiedzenia umowy o pracę zawartej na czas nie określony -

żądanie uznania wypowiedzenia za bezskuteczne, a gdy umowa uległa już

rozwiązaniu - przywrócenia do pracy na poprzednich warunkach i żądanie

odszkodowania (art. 45 § 1 k.p.) oraz w razie rozwiązania umowy o pracę bez

wypowiedzenia - żądanie przywrócenia do pracy na poprzednich warunkach i

żądanie odszkodowania (art. 56 § 1 k.p.). Art. 45 § 2 k.p. stanowi, że sąd pracy

może nie uwzględnić żądania pracownika uznania wypowiedzenia za bezskuteczne

lub przywrócenia do pracy, jeżeli ustali, że uwzględnienie takiego żądania jest

niemożliwe lub niecelowe; w takim przypadku sąd pracy orzeka o odszkodowaniu.

Zgodnie zaś z art. 4771 k.p.c., jeżeli pracownik dokonał wyboru jednego z

przysługujących mu alternatywnie roszczeń, a zgłoszone roszczenie okaże się

nieuzasadnione, sąd może z urzędu uwzględnić inne roszczenie alternatywne.

Wyjaśnienie, jaką treść powinna mieć sentencja wyroku, w którym sąd pracy

zamiast wybranego przez pracownika i zgłoszonego w pozwie roszczenia o

przywrócenie do pracy zasądził na jego rzecz odszkodowanie zostało wyczerpująco

przedstawione w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

z dnia 25 lutego 1999 r., III ZP 34/98 (OSNAPiUS 2000 nr 2, poz. 44). W

orzeczeniu tym wskazano, że rozwiązanie tej kwestii może nastąpić przy pomocy

stosowanego odpowiednio art. 365 § 3 k.c. oraz na podstawie art. 366 k.p.c.

dotyczącego powagi rzeczy osądzonej.

Przepis art. 365 § 3 k.c. reguluje sprawę przejścia prawa wyboru z

pierwotnie uprawnionego na stronę drugą, stanowiąc, że jeżeli strona uprawniona

do wyboru świadczenia wyboru tego nie dokonała, druga strona może jej

wyznaczyć w tym celu odpowiedni termin, po którego bezskutecznym upływie

uprawnienie do dokonania wyboru przechodzi na stronę drugą. Wierzyciel, który we

właściwym czasie nie skorzystał z wyboru świadczenia, wskutek czego prawo to

przeszło na dłużnika, który również nie dokonał wyboru, musi objąć powództwem

alternatywnie wszystkie świadczenia. Wybór przez dłużnika jednego ze świadczeń

sprawia, że rozstrzygnięcie zamieszczone w wyroku ogranicza się tylko do tego

świadczenia, bez potrzeby orzekania o innych, chociaż podstawą sporu i

rozstrzygnięcia

były

okoliczności

faktyczne

dotyczące

wszystkich

żądań

przemiennych. Stosując z modyfikacjami powyższą regulację do sytuacji określonej

w art. 45 § 2 k.p. należy więc przyjąć, że gdy uprawnienie do dokonania wyboru

przysługuje z mocy ustawy sądowi, ma on do dyspozycji wybór między dwoma

roszczeniami, dokonanie zaś wyboru jednego z nich, co powinno znaleźć

odzwierciedlenie w sentencji wyroku, nie wymaga orzekania o oddaleniu drugiego

roszczenia. Istota orzekania o roszczeniach alternatywnych polega bowiem w

omawianej sytuacji na tym, że zasądzenie odszkodowania na podstawie

uprawnienia przysługującego mu z mocy art. 45 § 2 k.p. nie wymaga oddalenia

roszczenia o przywrócenie do pracy, gdyż sąd orzeka tylko o jednym roszczeniu

alternatywnym.

Z kolei rozważając przedstawione zagadnienie prawne w płaszczyźnie art.

366 k.p.c. należy przypomnieć, że według tego przepisu wyrok prawomocny ma

powagę rzeczy osądzonej tylko odnośnie do tego, co w związku z podstawą sporu

stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami.

Sąd Najwyższy w omawianej uchwale zaaprobował stanowisko, według którego o

zakresie przedmiotowym powagi rzeczy osądzonej decyduje to, co jest faktycznym

przedmiotem rozstrzygnięcia sądu. Uwzględniając to w rozważaniach nad

omawianym zagadnieniem Sąd Najwyższy przyjął, że w sprawie, w której na

podstawie art. 45 § 2 w związku z art. 56 k.p. oraz art. 4771 § 2 k.p.c. (stanowiący

odpowiednik obecnego art. 4771 k.p.c.) w związku z art. 8 k.p. sąd pracy zasądził

na rzecz pracownika odszkodowanie zamiast żądanego przywrócenia do pracy,

powagą rzeczy osądzonej objęte jest także żądanie przywrócenia do pracy, chociaż

nie

zostało

formalnie

oddalone.

Zasądzenie

odszkodowania

jest

bowiem

równoznaczne z nieuwzględnieniem roszczenia o przywrócenie do pracy.

Sąd Najwyższy w tej uchwale wywiódł również, że istota roszczeń

alternatywnych na gruncie prawa pracy polega na tym, że gdy pracownikowi

przysługują - na zasadzie rozłącznego wyboru - dwa lub więcej roszczenia

przemienne, wybór jednego z nich i spełnienie go przez pracodawcę powoduje

wygaśnięcie zobowiązania. Jeżeli z mocy ustawy, ze względu na ustalone

okoliczności faktyczne, sądowi przysługuje uprawnienie do dokonania korekty

decyzji pracownika i "wyboru" innego roszczenia, to przyznanie pracownikowi tego

roszczenia w wyroku powoduje również wygaśnięcie zobowiązania pracodawcy,

które wynika z nieuzasadnionego lub sprzecznego z przepisami prawa zwolnienia

pracownika z pracy. Zatem powagą rzeczy osądzonej takiego wyroku będzie objęte

także nie uwzględnione przez sąd, a wybrane przez pracownika roszczenie

alternatywne. Tym samym prawomocność materialna wyroku będzie dotyczyła

zarówno odszkodowania, jak i przywrócenia do pracy. W tej sytuacji wykluczona

jest możliwość złożenia przez pracownika wniosku o uzupełnienie wyroku

przewidziana w art. 351 § 1 k.p.c., zaś właściwym środkiem jego podważenia jest

apelacja.

Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę pogląd ten w

pełni aprobuje. W konsekwencji prowadzi do wniosku, że dopuszczalna jest skarga

kasacyjna powoda od wyroku, w którym sąd drugiej instancji zmienił wyrok sądu

pierwszej instancji w ten sposób, że w miejsce przywrócenia powoda do pracy i

zasądzenia

wynagrodzenia

za

czas

pozostawania

bez

pracy

zasądził

odszkodowanie za niezgodne z prawem rozwiązanie stosunku pracy.

Z tych względów na podstawie art. 39814 k.p.c. w związku z art. 3941 § 3

k.p.c. orzeczono, jak w sentencji.