III PZ 11/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III PZ 11/10

POSTANOWIENIE

Dnia 9 lutego 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Jerzy Kwaśniewski

SSN Zbigniew Myszka

w sprawie z powództwa P. W.

przeciwko Sądowi Rejonowemu w G., Sądowi Okręgowemu w G., P. M., M. J. i W.

A. o ochronę dóbr osobistych,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 9 lutego 2011 r.,

zażalenia powoda na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 6 września 2010 r.,

1. uchyla zaskarżone postanowienie w punkcie drugim i

wyłącza

od

rozpoznania

sprawy

wszystkich

sędziów

orzekających w Sądach Okręgowych na obszarze właściwości

Sądu Apelacyjnego […], niewyłączonych w punkcie pierwszym

zaskarżonego

postanowienia

oraz

w

punkcie

pierwszym

postanowienia Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 25 września

2009 r.;

2. do rozpoznania sprawy wyznacza Sąd Okręgowy w P.

Uzasadnienie

P. W., sędzia Sądu Rejonowego w […]

w sprawie z jego powództwa

przeciwko Sądowi Rejonowemu w […], Sądowi Okręgowemu w […], P. M., M. J. i

W. A. wniósł zażalenie na postanowienie Sądu Apelacyjnemu z dnia 6 września

2010 r. Powód wnosił o wyłączenie sędziów Sądów Okręgowych w T., E., B., S. i

W. Zaskarżonym postanowieniem uwzględniono jego wniosek w odniesieniu do

jednego sędziego Sądu Okręgowego w B. i 13 sędziów orzekających w Sądzie

Okręgowym w S. oddalając go w pozostałej części. Wszyscy wyłączeni sędziowie

złożyli na podstawie art. 49 w związku z art. 52 § 2 k.p.c. oświadczenia, że istnieją

okoliczności mogące wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w

rozpoznawanej sprawie. Sędziowie, którzy nie złożyli tych oświadczeń, nie zostali

wyłączeni od jej rozpoznania.

Postanowieniem Sądu Apelacyjnego z dnia 25 września 2009 r., od

rozpoznawania sprawy zostali wyłączeni sędziowie Sądu Okręgowego w G. (poza

jednym). Sędziowie Sądu Apelacyjnego w […] zostali wyłączeni postanowieniem

Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 2010 r., II PO 6/09. Tym samym

postanowieniem Sąd Najwyższy wyznaczył Sąd Apelacyjny w […] do rozpoznania

wniosku powoda o wyłączenie sędziów orzekających w Sądach Okręgowych

„Apelacji […]”, co jest przedmiotem niniejszego postępowania.

W zażaleniu na zaskarżone postanowienie Sądu Apelacyjnego w […] powód

podważa

zasadność

częściowego

oddalenie

jego

wniosku

o

wyłączenie

pozostałych sędziów orzekających w Sądach Okręgowych na obszarze właściwości

Sądu Apelacyjnego w […]. W uzasadnieniu powód podniósł w szczególności, że to

postanowienie narusza art. 49 k.p.c. przez błędne uznanie, że okoliczność, iż

jednym z pozwanych jest sędzia Sądu Apelacyjnego w […] nie stanowi

wystarczającej podstawy do wyłączenia wszystkich sędziów orzekających w

Sądach Okręgowych podległych Sądowi Apelacyjnemu w […].

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie jest uzasadnione. Zgodnie z art. 49 k.p.c. sąd wyłącza sędziego

na jego żądanie lub wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że

mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej

sprawie. To nowe brzmienie

tego przepisu, ustalone w następstwie wyroku

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 czerwca 2008 r., P 8/07 (OTK – A 2008 nr 5,

poz. 84, Dz. U. Nr 119, poz. 772) rozszerzyło przesłankę wyłączenia sędziego.

Przed nowelizacją przesłanką wyłączenia był stosunek osobisty między sędzią a

stroną lub jej przedstawicielem mogący wywołać wątpliwości wobec bezstronności

sędziego. Sąd Apelacyjny, mimo że prawidłowo powołał art. 49 k.p.c. w nowym

brzmieniu, to w istocie orzekał tak, jakby ten przepis nie został zmieniony. Wyłączył

bowiem tylko tych sędziów, którzy złożyli oświadczenie o istnieniu między nimi a

stronami postępowania

stosunku mogącego wywołać wątpliwości co do ich

bezstronności (art. 52 § 2 k.p.c.). Jak jednak Trybunał Konstytucyjny podkreślił w

powołanym wyroku, instytucja wyłączenia sędziego urzeczywistnia prawo do sądu

wynikające z art. 45 ust. 1 Konstytucji, a wyłączenie sędziego powinno uwzględniać

także

okoliczności

budzące

wątpliwości

w

odbiorze

społecznym

bezstronnego orzekania przez sędziego. Sąd Najwyższy podziela

co

do

pogląd tego

Sądu wyrażony w powołanym postanowieniu z dnia 7 stycznia 2010 r., że nie ma

podstaw do kwestionowania oświadczeń tych sędziów, którzy stwierdzili brak

podstaw do ich wyłączenia, jednak wyłączenie ich jest uzasadnione okolicznością,

że w społecznym odbiorze mogłyby powstać wątpliwości co do ich bezstronności.

Sąd Najwyższy w szczególności wziął pod uwagę okoliczność, że powodem jest

sędzia Sądu Rejonowego w […], a jednym z pozwanych sędzia Sądu Apelacyjnego

w […].

Wyłączenie wszystkich sędziów orzekających w Sądach Okręgowych na

obszarze właściwości Sądu Apelacyjnego w […] ma podstawy także w wymogu

pragmatycznej wykładni przepisów postępowania, zapobiegającej przewlekłości

postępowania. Dopiero po okresie ponad dwuletnim od wytoczenia powództwa

został niniejszym postanowieniem wyznaczony sąd właściwy do rozpoznania

sprawy (art. 45 k.p.c.). Niewyłączenie wszystkich sędziów orzekających w Sądach

Okręgowych w Apelacji […] miałoby ten skutek, że po wydaniu orzeczenia przez

jeden z tych Sądów Okręgowych powstałaby kolejna kwestia proceduralna w

postaci konieczności wyznaczenia sądu właściwego do rozpoznania środka

odwoławczego od tego orzeczenia. Sędziowie Sądu Apelacyjnego w […] zostali

bowiem już wyłączeni od rozpoznania tej sprawy.

Niniejsze postanowienie wyłącza od rozpoznania sprawy nie tylko sędziów

wymienionych Sądów Okręgowych, którzy obecnie zajmują stanowiska sędziów

tych Sądów. Dotyczy ono także innych sędziów orzekających w tych Sądach (w

szczególności sędziów delegowanych

i sędziów mianowanych

w okresie

późniejszym na te stanowiska). Podstawą wyłączenia nie był bowiem stosunek

osobisty wyłączonych sędziów do stron, lecz ich orzekanie w określonym sądzie,

będącym

w

strukturze

Sądów

Okręgowych

obszaru

właściwości

Sądu

Apelacyjnego w […]. Z tego też względu nie było potrzeby i możliwości wymienienia

z imienia i nazwiska wyłączonych sędziów.

Z tych względów na podstawie art. 45, art. 49 oraz art. 394 § 1 pkt 10 k.p.c.

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 września 2001 r., I PZ 57/01,

OSNP 2003 nr 17, poz. 417) orzeczono jak w sentencji.