III PZ 11/05 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 10 sierpnia 2005 r.

III PZ 11/05

Postanowienie sądu drugiej instancji umarzające postępowanie kasacyjne może być zaskarżone zażaleniem na podstawie art. 39318 § 2 k.p.c.; natomiast nie przysługuje od niego kasacja (art. 392 k.p.c.).

Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza (sprawozdawca), Sędziowie

SN: Krystyna Bednarczyk (autor uzasadnienia), Zbigniew Hajn.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 sierpnia

2005 r. sprawy z powództwa Leona M. przeciwko Skarbowi Państwa - Lasom Państwowym Nadleśnictwu R. w R. o przywrócenie do pracy, na skutek zażalenia powoda na postanowienie Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w

Krośnie z dnia 6 kwietnia 2005 r. [...]

o d d a l i ł zażalenie.

Uzasadnienie

Powód Leon M. wniósł kasację od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Krośnie z dnia 30 czerwca 2004 r. [...] w sprawie przeciwko Skarbowi Państwa - Lasom Państwowym Nadleśnictwu R. w R. o przywrócenie do pracy. Następnie pismem z dnia 8 września 2004 r. cofnął pełnomocnictwo

radcy prawnemu, który sporządził kasację i cofnął kasację. Postanowieniem z dnia

27 grudnia 2004 r. Sąd Okręgowy w Krośnie umorzył postępowanie międzyinstancyjne. Postanowienie to z uzasadnieniem zostało doręczone powodowi 18 stycznia

2005 r. Powód zastąpiony przez nowego pełnomocnika zaskarżył je kasacją wniesioną w dniu 17 lutego 2005 r. Postanowieniem z dnia 6 kwietnia 2004 r. Sąd Okręgowy w Krośnie odrzucił kasację. Sąd uznał, że postanowienie umarzające postępowanie spowodowane wniesieniem kasacji nie należy do postępowań kończących

postępowanie w sprawie w rozumieniu art. 3981 § 1 k.p.c., gdyż nie umarza postępowania rozstrzygającego o roszczeniu powoda. Należy ono do kategorii postano-

wień objętych treścią art. 3941 § 2 k.p.c. Kasacja jako niedopuszczalna podlega odrzuceniu na podstawie art. 3986 § 2 k.p.c.

Postanowienie to zaskarżył powód zażaleniem zarzucając naruszenie art.

3941 § 2 k.p.c. w związku z art. 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy

- Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98), polegające na przyjęciu, że w niniejszej sprawie przysługuje skarga kasacyjna, mimo że możliwe było złożenie kasacji, a także

naruszenie art. 3935 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym do dnia 5 lutego 2005 oraz

3986 § 2 k.p.c., poprzez bezzasadne odrzucenie kasacji. W uzasadnieniu zażalenia

podniósł, że na podstawie art. 3 powołanej ustawy do złożenia i rozpoznania kasacji

od orzeczenia wydanego przed dniem wejścia w życie ustawy „zmieniającej” stosuje

się przepisy dotychczasowe. Skoro więc orzeczenie Sądu Okręgowego zostało wydane 30 czerwca 2004 r. (wyrok) sprawę niniejszą należy zakwalifikować do spraw,

w których przysługuje kasacja, nie zaś skarga kasacyjna. Ponadto kasacją powód

zaskarżył postanowienie z dnia 27 grudnia 2004 r. zgodnie z pouczeniem, które

otrzymał. Powołał się przy tym na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 marca

2004 r., I PZ 8/04 (OSNP 2005 nr 1, poz. 9), w którym wyrażono pogląd, iż kasacja

od wyroku sądu drugiej instancji odrzucającego apelację podlega rozpoznaniu jako

zażalenie, które nie może być odrzucone ze względu na niezachowanie terminu. Podobnie w wyroku z dnia 19 września 2002 r., II CKN 1090/00 (OSNC 2003 nr 12,

poz. 166), Sąd Najwyższy stwierdził, że w razie wydania przez sąd drugiej instancji

wyroku zamiast postanowienia o odrzuceniu apelacji, wniesiony przez stronę środek

odwoławczy w postaci kasacji zamiast zażalenia nie podlega odrzuceniu z powodu

przekroczenia terminu. Odrzucenie kasacji było więc zdaniem powoda niedopuszczalne. W związku z tymi zarzutami powód wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Na wypadek nieuwzględnienia zażalenia wniósł o przywrócenie terminu do

wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia 27 grudnia 2004 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Słuszny jest podniesiony w zażaleniu zarzut, że w uzasadnieniu postanowienia odrzucającego kasację została wskazana nieprawidłowa podstawa prawna.

Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, zmieniają-

cej od dnia 6 lutego 2005 r. dotychczasowe przepisy o kasacji i wprowadzającej instytucję skargi kasacyjnej, do złożenia i rozpoznania kasacji od orzeczenia wydanego przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Kasacja została wniesiona od postanowienia wydanego dnia 27 grudnia 2004 r., czyli

przed wejściem w życie ustawy. Podstawą odrzucenia kasacji nie mógł więc być

przepis art. 3986 § 2 k. p. c. wprowadzony tą ustawą, lecz przepis art. 393 5 k.p.c. w

brzmieniu obowiązującym przed wejściem ustawy w życie. Podobnie dopuszczalność

kasacji powinna być oceniana nie na podstawie nowego przepisu art. 3981 § 1 k.p.c.

lecz według przepisów dotychczasowych.

Przepis art. 392 k.p.c. miał przed dniem 6 lutego 2005 r. następujące brzmienie: od wydanego przez sąd drugiej instancji wyroku lub postanowienia w przedmiocie odrzucenia pozwu albo umorzenia postępowania kończących postępowanie w

sprawie przysługuje kasacja do Sądu Najwyższego. Zgodnie z tym przepisem kasacja przysługuje od orzeczeń wydanych przez sąd drugiej instancji, czyli takich, w których sąd rozpoznawał środek odwoławczy od orzeczenia sądu pierwszej instancji apelację lub zażalenie. Postanowienie w przedmiocie umorzenia postępowania w

rozumieniu tego przepisu to postanowienie oddalające zażalenie na postanowienie

sądu pierwszej instancji umarzające postępowanie lub wydane w wyniku rozpoznania apelacji postanowienie uchylające zaskarżony apelacją wyrok i umarzające postępowanie. Przepis używa określenia „ w przedmiocie umorzenia postępowania”,

gdyż określenie „postanowienie umarzające postępowanie” nie obejmowałoby postanowień oddalających zażalenie. Postanowienia w przedmiocie odrzucenia pozwu i

umorzenia postępowania są w zakresie możliwości zaskarżenia kasacją traktowane

na równi z wyrokami. Wyrok zawiera bowiem rozstrzygnięcie o żądaniu pozwu, a postanowienie odrzucające pozew lub umarzające postępowanie stanowi odmowę takiego rozstrzygnięcia. Za postanowienia w przedmiocie umorzenia postępowania

uważane są więc postanowienia wydane na podstawie ogólnego przepisu art. 355 §

1 k.p.c. lub na podstawie przepisów szczególnych przewidujących umorzenie postępowania w określonych sytuacjach (na przykład art.182 § 1 k.p.c.).

Do omawianej kategorii postanowień nie należy zaskarżone kasacją postanowienie z dnia 27 grudnia 2004 r. umarzające postępowanie międzyinstancyjne. W

przepisach postępowania cywilnego nie ma regulacji pozwalającej na umorzenie postępowania międzyinstacyjnego. Jest to w istocie postanowienie o umorzeniu postępowania kasacyjnego, gdyż na podstawie tego postanowienia cofnięta kasacja nie

otrzymała dalszego biegu. Ocena tego postanowienia przy rozpoznawaniu zażalenia

na odrzucenie kasacji nie dotyczy jego prawidłowości lecz rodzaju przysługującego

od niego środka odwoławczego. Należy ono do postanowień, które sąd drugiej instancji wydaje nie w wyniku rozpoznania środka odwoławczego od orzeczenia sądu

pierwszej instancji, lecz w postępowaniu toczącym się albo po wniesieniu tego

środka, albo po wydaniu orzeczenia rozstrzygającego o środku odwoławczym. Jeżeli

takie postanowienie kończy postępowanie w sensie zamknięcia drogi do zaskarżenia

orzeczenia (na przykład odrzucenie apelacji lub zażalenia), przysługuje na nie zażalenie do Sądu Najwyższego na podstawie art. 39318 § 2 k.p.c. pod warunkiem

przedmiotowej dopuszczalności kasacji w danej sprawie. Do tego typu postanowień

należą także postanowienia wydawane przez sąd drugiej instancji po wniesieniu kasacji od wydanego przez ten sąd orzeczenia. Postanowienia odrzucające kasację

podlegają zaskarżeniu zażaleniem niezależnie od przedmiotowej dopuszczalności

kasacji na podstawie art. 39318 § 1 k.p.c., natomiast pozostałe postanowienia (na

przykład postanowienie o odrzuceniu zażalenia do Sądu Najwyższego) mogą być

zaskarżone zażaleniem tylko w takiej sprawie, w której kasacja jest przedmiotowo

dopuszczalna. Postanowienie z dnia 24 grudnia 2004 r. o umorzeniu postępowania

międzyinstacyjnego, jako wydane w związku z wniesieniem kasacji od wydanego

przez sąd drugiej instancji wyroku, może być zaskarżone tylko zażaleniem, natomiast

kasacja od tego postanowienia jest niedopuszczalna.

W zażaleniu na postanowienie odrzucające kasację skarżący nie kwestionuje

poglądu Sądu Okręgowego co do niedopuszczalności kasacji, twierdzi natomiast, że

kasacja nie powinna zostać odrzucona lecz należało przedstawić ją Sądowi Najwyższemu jako zażalenie. Jednakże Sąd Okręgowy nie mógł tak uczynić. Wprawdzie

błędna nazwa środka odwoławczego nie musi być przeszkodą do nadania mu biegu,

jednak powinien on spełniać wymagania przewidziane dla danego rodzaju środka. W

tym przypadku pismo nazwane kasacją zostało wniesione po upływie tygodniowego

terminu przewidzianego w art. 394 § 2 k.p.c. w związku z art. 393 18 § 3 k.p.c. do

wniesienia zażalenia. Powołane w zażaleniu orzeczenia Sądu Najwyższego, uznające termin za zachowany w przypadku zaskarżenia kasacją postanowienia oznaczonego przez sąd jako wyrok, odnoszą się do innej sytuacji niż zaistniała w niniejszej

sprawie. Chodzi tu o orzeczenie zapadłe w formie wyroku, który na podstawie art.

392 k.p.c. może być zaskarżony tylko kasacją. Błąd sądu drugiej instancji w oznaczeniu orzeczenia może być skorygowany dopiero po rozpoznaniu środka odwo-

ławczego, natomiast warunki wymagane do wniesienia tego środka oceniane są w

odniesieniu do formy zaskarżonego orzeczenia. W tym przypadku zaskarżonym

orzeczeniem jest postanowienie, od którego przysługuje zażalenie a nie kasacja.

Błędne pouczenie sądu nie może prowadzić do nierespektowania bezwzględnie

obowiązujących przepisów określających wymagania dla danego środka odwoławczego. Nie może być dowolności w traktowaniu środków odwoławczych w zależności

od pouczenia sądu. Brak pouczenia lub błędne pouczenie nie może także wydłużać

zawitych terminów, a do takich należy termin do wniesienia zażalenia. Błędne pouczenie strony działającej bez pełnomocnika będącego adwokatem lub radcą prawnym może być natomiast podstawą do zgłoszenia żądania przywrócenia terminu.

Taki wniosek został złożony przez powoda i sąd drugiej instancji powinien go rozpoznać. Jednak złożenie tego wniosku nie ma wpływu na ocenę zasadności zażalenia.

Okazało się ono nieuzasadnione, gdyż postanowienie Sądu Okręgowego odrzucające kasację jako niedopuszczalną, mimo wskazania błędnej podstawy prawnej, jest

prawidłowe.

Przepis art. 3 ustawy zmieniającej Kodeks postępowania cywilnego zawiera

zastrzeżenie stosowania dotychczasowych przepisów tylko w odniesieniu do kasacji.

Rozpoznanie zażalenia następuje na zasadach ogólnych określonych w tym przepisie, to jest na zasadach wprowadzonych ustawą zmieniającą. Sąd Najwyższy oddalił

więc zażalenie na podstawie art. 39814 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. w nowym

brzmieniu